III SA/Gd 115/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wójta Gminy [...] o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. Z. na zarządzenie Wójta Gminy [...] z dnia 11 grudnia 2020 r. nr [...] w sprawie odwołania ze stanowiska dyrektora Zespołu Kształcenia i Wychowania w [...] postanawia odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej. W dniu 12 października 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga kasacyjna od wydanego w sprawie wyroku z dnia 19 sierpnia 2021 r. wniesiona w imieniu Wójta Gminy [...]. Przedmiotowy środek odwoławczy został sporządzony i podpisany przez działającego w imieniu organu pełnomocnika z wyboru. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z tej samej daty pełnomocnik organu został wezwany do uzupełnienia ujawnionego braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie dwóch egzemplarzy wniosku o rozpoznanie wniesionego środka odwoławczego na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Odrębnym zarządzeniem z tej samej daty pełnomocnik organu został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. W wydanych zarządzeniach określono termin na ich wykonanie wynoszący siedem dni oraz rygor odrzucenia skargi kasacyjnej. Odpisy wydanych zarządzeń zostały wysłane na adres kancelarii pełnomocnika organu i skutecznie doręczone w dniu 14 października 2021 r. (potwierdzenie odbioru – k. 123 akt sądowych). Z akt sprawy wynika, że wpis od skargi kasacyjnej został uiszczony w dniu 22 października 2021 r. (potwierdzenie wpłaty – k. 124 akt sądowych). W dniu 28 października 2021 r. pełnomocnik organu wysłał do WSA w Gdańsku pismo wskazujące, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy (pismo oraz koperta z datownikiem – k. 125 oraz k. 131 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 10 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną organu wskazując, że w świetle art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej także w skrócie jako "p.p.s.a.") wojewódzki sąd administracyjny zobligowany jest do odrzucenia skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej oraz do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi organu w dniu 14 października 2021 r. Pełnomocnik organu wysłał do WSA w Gdańsku pismo wskazujące, że nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy dopiero w dniu 28 października 2021 r., a zatem po upływie ustawowego, siedmiodniowego terminu. Z tego też względu wniesiona skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu. Odpis wydanego przez Sąd postanowienia został doręczony pełnomocnikowi organu w dniu 24 listopada 2021 r. (potwierdzenie odbioru – k. 141 akt sądowych). W dniu 1 grudnia 2021 r. nowo ustanowiony pełnomocnik organu złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Uzasadniając złożony wniosek pełnomocnik wskazał, że uprzedni pełnomocnik organu nie złożył stosownego oświadczenia ani też wniosku o przywrócenie terminu nie ze swojej winy. Szereg uchybień, których poprzedni pełnomocnik organu się dopuścił w czasie prowadzenia tej sprawy podyktowany był złym stanem psychicznym pełnomocnika ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację życiową. Pełnomocnik ten zmagał się bowiem z silną depresją i przyjmował silne środki farmaceutyczne, co potwierdzają przedłożone obecnie recepty. Ze względu na występujące zaburzenia zdrowotne i wyjątkową sytuację poprzedni pełnomocnik nie był w stanie poświęcić się prowadzonej sprawie. Nie przykładał (nie ze swojej winy) pełnej uwagi i staranności wymaganej od pełnomocnika profesjonalnego. Kondycja psychiczna pełnomocnika nie pozwalała na racjonalne wcześniejsze wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy czy też zajmowanie się sprawami zawodowymi, tym bardziej nadzorowaniem jakichkolwiek terminów i wykonywaniem zobowiązań. Nadto kontakt z pełnomocnikiem był utrudniony. Okoliczność ta dodatkowo uprawdopodabnia, że do uchybienia terminowi na wykonanie opisanej wcześniej czynności w sprawie doszło bez winy poprzedniego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd na wniosek strony, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, postanowi przywrócenie terminu. Natomiast w myśl art. 87 tej ustawy, w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu, wniesionym w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, do sądu, w którym czynność miała być dokonana (§ 1), należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2), a równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Z treści cytowanych przepisów wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i tylko kumulatywne zaistnienie przywołanych przesłanek może stanowić podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu wnioskodawcy terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. w tej materii: M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Warszawa 2017, s. 492). Wskazać generalnie należy, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, to przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się negatywnych zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu (również przy ocenie formalnych aspektów wniosku) należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. W ocenie Sądu nie ma wątpliwości co do tego, że Wójt Gminy [...] jako strona przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich osób, przy pomocy których dokonuje czynności procesowych, w tym ustanowionych pełnomocników. Przesłanka należytej staranności w odniesieniu do organu administracji publicznej musi być bowiem rozpatrywana w odniesieniu do odpowiedzialności za dobór osób (pełnomocników), którym powierza się wykonanie określonych czynności, w tym także w zakresie należytej reprezentacji prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Oczywista jest nadto konstatacja, że na osobach tych ciąży obowiązek zorganizowania, wykonania czy sprawowania odpowiedniej kontroli nad terminowością czynności, które w postępowaniu zawsze będą uznawane w istocie za działania samej strony. Mając na uwadze powyższe zapatrywania należy zwrócić uwagę, że w niniejszym postępowaniu Wójt Gminy [...] był reprezentowany w sprawie przez zawodowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego R. I. (pełnomocnictwo udzielone w dniu 19 listopada 2018 r. – k. 61 akt sądowych), który udzieli pełnomocnictwa substytucyjnego radcy prawnemu A. Z. (pełnomocnictwo substytucyjne z dnia 27 kwietnia 2020 r. – k. 63 akt sądowych). W kontekście przywołanego wyżej art.86 p.p.s.a. wskazać z kolei należy, że wniosek o przywrócenie terminu złożył nowo ustanowiony pełnomocnik organu – radca prawny A. D. (pełnomocnictwo z dnia 19 listopada 2021 r. – k. 149 akt sądowych) podnosząc w jego uzasadnieniu okoliczności nie dotyczące działań bądź zaniechań składającego wniosek pełnomocnika lecz wskazujące na brak winy poprzedniego pełnomocnika (radcy prawnego A. Z.) w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej spowodowane stanem zdrowia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu nowo ustanowiony pełnomocnik odnosząc się do zaniechań radcy prawnego A. Z. wskazał, ze pełnomocnik ten zmagał się z silną depresją i przyjmował silne środki farmaceutyczne. Ze względu na występujące zaburzenia zdrowotne i wyjątkową sytuację poprzedni pełnomocnik nie był w stanie poświęcić się prowadzonej sprawie. Nie przykładał, nie ze swojej winy, pełnej uwagi i staranności wymaganej od pełnomocnika profesjonalnego. Kondycja psychiczna pełnomocnika nie pozwalała na racjonalne wcześniejsze wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy czy też zajmowanie się sprawami zawodowymi, tym bardziej nadzorowaniem jakichkolwiek terminów i wykonywaniem zobowiązań. Sąd wskazuje, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych i poglądów doktryny choroba sama w sobie nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu do dokonanie czynności w postępowaniu, jeżeli w tym czasie osoba zainteresowana ma możliwość powierzenia dokonania czynności innej osobie. Za brakiem winy w uchybieniu terminu może bowiem przemawiać choroba, ale nie każda, a wyłącznie taka, która miała nagły i obłożny charakter, i która całkowicie uniemożliwiała podjęcie działań albo wyręczenie się inną osobą. Sam fakt choroby, a nawet dysponowanie zwolnieniem lekarskim czy receptami nie świadczy jeszcze o braku winy w uchybieniu wiążącego stronę terminu. Sąd stoi na stanowisku, że w zakresie czynności procesowych przed sądem na profesjonalnym pełnomocniku jakim jest radca prawny ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu należy w związku z tym brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Tylko właściwa organizacja pracy kancelarii może być bowiem traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu. Na pełnomocniku będącym profesjonalistą spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. Chodzi tu przede wszystkim o praktyczną organizację pracy w sposób zapewniający ochronę swoich mandantów. Pokreślić również należy, że w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron przyjmuje się, że są one zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a ocena, czy dochowały one reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie standardy. Kryterium należytej staranności jest wobec tych osób podwyższone, ponieważ posiadają one stosowne przygotowanie i znajomość procedur zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu spraw przez profesjonalnego pełnomocnika, skutkują odmową przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. Innymi słowy, w stosunku do radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) wymagania staranności i ostrożności muszą być większe, niż w stosunku do osoby nieznającej przepisów prawa i nietrudniącej się zawodowo prowadzeniem cudzych spraw. Podwyższona staranność profesjonalistów w zakresie obsługi prawnej oznacza, iż przyczyną uchybienia terminu nie może być zwykły błąd czy niedopatrzenie. Sąd akcentuje nadto, że sytuację, w której pełnomocnik, nie zabezpiecza interesów klientów na wypadek swojej nagłej niedyspozycji zdrowotnej czy też innych wypadków losowych należy jednoznacznie uznać za przejaw braku należytej staranności z jego strony. Innymi słowy, obowiązkiem profesjonalnego pełnomocnika jest takie zorganizowanie działalności kancelarii, aby w razie jego nieobecności, czy choroby, mógł udzielić pełnomocnictwa substytucyjnego innemu adwokatowi lub radcy prawnemu, w ramach współpracy - czy to formalnej czy niesformalizowanej - czyli posłużyć się osobą trzecią. W ocenie Sądu z opisaną wyżej sytuacją mamy do czynienia w realiach tej sprawy, a złożony wniosek nie zasługuje w związku z tym na uwzględnienie. W świetle przedstawionych wyżej zapatrywań istotne było bowiem uprawdopodobnienie nie tylko samego faktu choroby, ale także wpływu stanu zdrowia danej osoby (tu: pełnomocnika organu) na niemożność działania, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Z wniosku o przywrócenie terminu oraz przedstawionych recept (jedna z datą wystawienia 28 lipca 2020 r.; druga z datą wystawienia 21 kwietnia 2021 r.) nie wynika bowiem, że choroba pełnomocnika miała charakter nagły, który pozwalałby na uznanie, że pełnomocnik w ogóle nie mógł wykonywać swoich czynności zawodowych i w związku z tym nie mógł dochować terminu. Analiza pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy również prowadzi do uznania, że choroba pełnomocnika nie miała charakteru nagłego czy też takiego, który w ogóle uniemożliwiłaby wykonywanie jakichkolwiek czynności zawodowych. Wniesienie w terminie skargi kasacyjnej (w dniu 8 października 2021 r.) jak i pisma z dnia 28 października 2021 r. w oczywisty sposób przeczy podnoszonym we wniosku twierdzeniom i świadczy o tym, ze w analizowanym okresie pełnomocnik wykonywała bieżące czynności zawodowe. Sąd zwraca również uwadze, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie przedłożono zwolnienia lekarskiego, z którego wynikałoby, że w dniach 14 – 28 października 2021 r. radca prawny A. Z. przebywała na zwolnieniu lekarskim. W świetle akt sprawy trudno racjonalnie założyć, że takim zwolnieniem radca prawny A. Z. w ogóle dysponowała skoro - jak wskazała wprost w piśmie z dnia 28 października 2021 r. - w dniu 21 października 2021 r. odbywała służbową podróż pociągiem do Warszawy. Zauważyć ponadto należy, że w toku niniejszego postępowania pełnomocnik organu A. Z. nie wskazywała, że z uwagi na problemy zdrowotne nie będzie w stanie należycie wypełniać powierzonej jej przez organ roli i w związku z tym obowiązki winien przejąć radca prawny R. I. bądź inna osoba trzecia. Taka sytuacja była bezsprzecznie możliwa zważywszy, że kancelaria prowadzona przez składającego wniosek zatrudnia również innych prawników. Co nadto istotne, z udzielonego przez Wójta Gminy [...] pełnomocnictwa do działania w imieniu organu radcy prawnemu R. I. wynika wprost, że pełnomocnik ten miał możliwość udzielenia dalszych pełnomocnictw. W ocenie Sądu wskazane w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu problemy zdrowotne pełnomocnika substytucyjnego nie wykluczały a limine możliwości dopełnienia czynności procesowej - w zastępstwie - przez radcę prawnego R. I., czy też sporządzenia i złożenia pisma procesowego w terminie przez inną osobę. Należy jeszcze raz podkreślić, że profesjonalny pełnomocnik, jakim jest radca prawny, powinien w taki sposób organizować swoją działalność, aby sytuacje takie jak choroba, jej wzmożenie czy też spowodowana nią czasowa niedyspozycja nie uniemożliwiały prawidłowego prowadzenia spraw jego klientów. Na pełnomocnikach organu ciążył zatem obowiązek podjęcia niezbędnych kroków celem należytego zabezpieczenia interesów Wójta Gminy [...], którego to obowiązku - jak wynika z powyższych okoliczności - pełnomocnicy nie dopełnili. Skoro argumentacja zawarta we wniosku nie mogła stanowić podstawy dla przywrócenia Wójtowi Gminy [...] uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił jego przywrócenia, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.