III SA/Gd 116/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 27 lipca 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując w uzasadnieniu wydanego postanowienia, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wydane postanowienie stanowiło następstwo zarządzenia referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2012 r., w świetle którego wnioskodawca został zobligowany do złożenia oświadczenia w przedmiocie prowadzonych procesów o zapłatę bądź o odszkodowanie przeciwko osobom fizycznym, osobom prawnym lub Skarbowi Państwa oraz w przedmiocie zasądzonych i wypłaconych na jego rzecz kwot. W odpowiedzi na przedmiotowe zarządzenie datowanej na dzień 19 lipca 2012 r. wnioskodawca wskazał, że w ostatnich 3 latach nie inicjował przedmiotowych postępowań. Oświadczenie to zostało przez referendarza ocenione jako niewiarygodne z uwagi na oświadczenie wnioskodawcy z dnia 4 listopada 2011 r. złożone w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 437/11, w którym to wnioskodawca wprost wskazał, że w skali kraju zainicjował około 6 tysięcy spraw i żadna z tych spraw nie została jeszcze prawomocnie zakończona. W dniu 10 sierpnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym wnioskodawca podniósł, że jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest w ocenie wnioskodawcy rozstrzygnięciem arbitralnym, nie uwzględniającym jego aktualnej sytuacji. Postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, iż podawanie w sposób lakoniczny bądź sprzeczny informacji o sytuacji materialnej nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2012 r. (sygn. II OZ 868/12) ww. postanowienie WSA w Gdańsku zostało uchylone. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sąd administracyjny pierwszej instancji posiadając z urzędu informacje dotyczące innych postępowań sądowych prowadzonych przez wnioskodawcę winien przedstawić je w treści wydanego postanowienia ze wskazaniem wpływu prowadzenia tych postępowań na sytuację materialną wnioskodawcy. Zarządzeniem sędziego z dnia 26 listopada 2012 r. zwrócono się do Sądu Okręgowego [...] z prośbą o wskazanie informacji dotyczących kwot przyznanych/zasądzonych na rzecz J. J. w postępowaniach sądowych w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania sądowego oraz w przedmiocie odszkodowania. Jednocześnie zarządzeniem sędziego z tej samej daty zwrócono się do Sądu Apelacyjnego [...] z prośbą o wskazanie informacji dotyczących kwot przyznanych J. J. w postępowaniach sądowych w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania sądowego. W odpowiedzi z dnia 10 grudnia 2012 r. Wiceprezes Sądu Okręgowego [...] wskazała, że w sprawie o sygnaturze [...] zasądzono od pozwanego – Aresztu Śledczego w G. na rzecz powoda J. J. kwotę 3.000 zł przy czym wydany wyrok nie jest wyrokiem prawomocnym; ponadto postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r. Sądu Okręgowego [...] (wydanym w sprawie o sygnaturze [...]) przyznano ww. kwotę 2.000 zł z tytułu przewlekłości postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym [...]. Z kolei w odpowiedzi z dnia 11 grudnia 2012 r. Kierownik Sekretariatu Wydziału III Sądu Apelacyjnego [...] wskazała, że J. J. wniósł do Sądu Apelacyjnego [...] trzy skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki i w żadnej z tych spraw nie zostało przyznane odszkodowanie pieniężne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stąd też to na wnioskodawcy ciąży obowiązek stosownego wykazania, iż jego trudna sytuacja materialna uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od wyrażonej w art. 199 ww. ustawy generalnej zasady, w świetle której, poza wyjątkami określonymi w przepisie szczególnym, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie sądowoadministracyjnej. Co warte podkreślenia, sąd administracyjny nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę wnioskodawcy nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie z uwagi na postawę samego wnioskodawcy. Pierwszą okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy jest niekompletność oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Warto bowiem zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Jedynie z zaświadczenia z dnia 28 czerwca 2012 r. wydanego przez Dyrektora Aresztu Śledczego [...] wynika, że wnioskodawca odbywający karę pozbawienia wolności nie posiada do własnej dyspozycji środków pieniężnych. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 10 lipca 2012 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jakie oświadczenia należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Drugim aspektem jest wiarygodność samego wnioskodawcy. Sąd uznaje, że oświadczenia wnioskodawcy składane w prowadzonym postępowaniu, w tym te dotyczące braku inicjowania określonych postępowań sądowych są z oczywistych względów niewiarygodne i jako takie – w kontekście niewyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy - rzutować muszą na odmowę przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że aktach sprawy III SA/Gd 437/11 prowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku znajduje się oświadczenie wnioskodawcy datowane na dzień 4 listopada 2011 r., w świetle którego wnioskodawca jest inicjatorem ponad 6 tysięcy spraw sądowych. Przedmiotowe oświadczenie - wbrew temu co twierdzi wnioskodawca w zażaleniu z dnia 10 września 2012 r. – nie może stanowić jedynie oczywistej omyłki pisarskiej. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku z urzędu znany jest bowiem fakt nagminnego inicjowania przez wnioskodawcę postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu prawnej pomocy z urzędu i którzy jego zdaniem, nie spełnili pokładanych w nich oczekiwań. Informacje uzyskane z sądów powszechnych wskazują, iż: - w sprawie [...] na rzecz powoda J. J. Sąd Okręgowy [...] zasądził kwotę 3.000 zł; - postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r. Sądu Okręgowego [...] (wydanym w sprawie o sygnaturze [...]) przyznano ww. kwotę 2.000 zł z tytułu przewlekłości postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym [...]; - natomiast w trzech sprawach wniesionych do Sądu Apelacyjnego [...] na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie zostało przyznane odszkodowanie pieniężne. Przedmiotowe okoliczności faktyczne - w zestawieniu z oświadczeniem wnioskodawcy zawartym w piśmie z dnia 19 lipca 2012 r., iż w okresie ostatnich trzech lat nie inicjował jakichkolwiek postępowań sądowych o zapłatę lub odszkodowanie - prowadzą do konstatacji, że wnioskodawca jest osobą niewiarygodną, która stara się w sposób selektywny i niepełny przedstawiać swoją sytuację materialną. Powyżej opisaną niewiarygodność wnioskodawcy potwierdza również fakt złożenia do akt sprawy o sygnaturze III SA/Gd 679/12 tutejszego Sądu oświadczeń, w świetle których w ostatnich trzech latach wnioskodawca nie pozywał pełnomocników procesowych oraz nie inicjował jakichkolwiek postępowań dotyczących przewlekłości postępowania sądowego. Oczywistym jest zaś, że ewentualne należności pieniężne (zasądzone w procesach sądowych o zapłatę bądź o odszkodowanie - w których wnioskodawca występuje jako strona powodowa bądź kwoty przyznane w postępowaniach dotyczących przewlekłości postępowania sądowego - o których to Sąd posiada wiedzę z urzędu) muszą rzutować na kwestię zasadności ubiegania się przez wnioskodawcę o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą pozbawioną wolności jedynie pełne, rzetelne dane dotyczące kwot zasądzonych odszkodowań pieniężnych mogą stanowić dla Sądu podstawę do oceny, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na wyżej opisaną postawę wnioskodawcy nie można w istocie ustalić jaki jest rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawcy. Wnioskodawca w mnogości rozmaitych postępowań składa bowiem sprzeczne, wykluczające się wzajemnie oświadczenia, wprowadzając instytucje wymiaru sprawiedliwości w błąd. Co warte podkreślenia, użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "[...] gdy osoba ta wykaże [...]" oznacza, że to wyłącznie na stronie wnioskującej o prawo pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna zatem podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby sąd administracyjny, co do zasadności złożonego wniosku.. Pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez niego wykazane. Jeżeli wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania podaje informacje dalece odbiegające od rzeczywistości, względnie przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny bądź sprzeczny akcentując wyłącznie te informacje, które mogą świadczyć o jego trudnej sytuacji (np.: zaświadczenie o stanie środków pieniężnych wydane przez dyrektora jednostki penitencjarnej) sąd administracyjny nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych procesu na Skarb Państwa nie ma bowiem – czego wnioskodawca zdaje się nie dostrzegać - charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Wydzielona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością wymiaru sprawiedliwości (w tym przypadku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu. Jeżeli wnioskodawca nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zgodny z prawdą i zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, dokonanie rzetelnej i pełnej analizy jego sytuacji finansowej zostało przez niego samego uniemożliwione. W reasumpcji Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy.