III SA/Gd 1173/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. C. na zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego w A. z dnia 29 października 2021 r., nr [....] w przedmiocie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych sędziego 1. uchyla zaskarżone zarządzenie; 2. uznaje uprawnienie skarżącej B. C. do wykonywania czynności służbowych w okresie objętym zaskarżonym zarządzeniem; 3. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w A. na rzecz skarżącej B. C. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I. W dniu 29 października 2021 r. Prezes Sądu Okręgowego w A. – działając na podstawie art. 130 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 2072 ze zm. – dalej w skrócie "u.s.p.") - wydał zarządzenie nr [...] w sprawie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych na okres miesiąca Sędzi Sądu Okręgowego B. C. (zwanej dalej także "skarżącą"). W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że w dniu 4 października 2021 r. SSO B. C. w składzie jednoosobowym wydała wyrok i postanowienie w sprawie o sygn. akt [...], w których zakwestionowano wprost istnienie stosunku służbowego sędziego Sądu Rejonowego w D., skuteczność powołania tego sędziego i umocowanie konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej, co mogło prowadzić do wyczerpania znamion przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 pkt 3 u.s.p. i znamion przestępstwa z art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1444 ze zm. – dalej w skrócie jako: "k.k."), a co z kolei – w ocenie Prezesa Sądu Okręgowego w A. – stanowiło podstawę do uznania, że powaga sądu i istotne interesy służby wymagają natychmiastowego odsunięcia SSO B. C. od wykonywania obowiązków służbowych. II. Na powyższe zarządzenie B. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie oraz zarzucając temu zarządzeniu naruszenie: 1/ art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm. – dalej w skrócie jako: "TUE") i wynikających z niego wymogów niezawisłości i nieusuwalności - poprzez wydanie zaskarżonego aktu w następstwie wydania przez skarżącą, zasiadającą w składzie Sądu Okręgowego w A., orzeczeń sądowych, w których zastosowano prawo Unii Europejskiej; 2/ art. 4 ust. 3 w zw. z art. 2 TUE i wyrażonej w nim wartości państwa prawnego - poprzez wydanie zaskarżonego aktu w związku z badaniem przez skarżącą, zasiadającą w składzie Sądu Okręgowego w A., spełniania przez sąd niższej instancji wymogów dotyczących niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy - pomimo zobowiązania Prezesa Sądu Okręgowego w A., jako organu Rzeczypospolitej Polskiej, do zawieszenia stosowania przepisów uniemożliwiających takie badanie na mocy postanowienia wiceprezesa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie C-204/21 R (EU:C:2021:593; LEX nr 3196955). Na wstępie uzasadnienia skargi skarżąca wyjaśniła, że w dniu 4 października 2021 r., jako zasiadająca w składzie Sądu Okręgowego w A. w sprawie o sygn. akt [...], wydała wyrok uchylający orzeczenie sądu niższej instancji, co było spowodowane wystąpieniem w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, gdyż w składzie sądu pierwszej instancji zasiadała osoba powołana na stanowisko sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w obecnym składzie, co naruszało m.in. art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE.C.2007.303.1 – dalej w skrócie jako: "KPP"). Z tego także powodu wydała postanowienie o uchyleniu tymczasowego aresztowania. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżąca przedstawiła obszerną argumentację przemawiającą za właściwością sądu administracyjnego w sprawie dotyczącej kontroli zaskarżonego zarządzenia prezesa sądu o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych sędziego wskazując, że: 1/ zaskarżone zarządzenie nie zostało wydane w sprawie wynikającej z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi stosownie do art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."); 2/ przedmiotowe zarządzenie jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.; 3/ w obecnym stanie prawnym kontrola zaskarżonego aktu przez Izbę Dyscyplinarną - o ile taka kontrola miałaby miejsce - naruszałaby istotę skutecznej ochrony sądowej wynikającej z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, dlatego to sąd administracyjny jest jedynym organem zdolnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego zarządzenia zgodnie z wymogami skutecznej ochrony sądowej uprawnień skarżącej (tj. prawa do dalszego wykonywania czynności sędziego Sądu Okręgowego w A. bez ingerencji w jej niezawisłość i nieusuwalność) i w razie konieczności ma obowiązek odstąpić od stosowania przepisów przyznających właściwość w tej sprawie Izbie Dyscyplinarnej, gdyż jako jeden z organów państwa ma również obowiązek przestrzegania środków tymczasowych zarządzonych przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które dotyczą przepisów leżących u podstaw wydania zaskarżonego aktu. Odnosząc się do istoty sprawy skarżąca wskazała, że art. 130 § 1 u.s.p., stanowiący formalną podstawę wydania zaskarżonego aktu, stanowi istotny wyłom od ustrojowej zasady nieusuwalności sędziego, zgodnie z którą zawieszenie sędziego - a taki w istocie jest charakter natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych sędziego - może nastąpić wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu i w trybie przewidzianym ustawą. "Czynem" natomiast, który stanowił podstawę zarządzenia natychmiastowej przerwy przez Prezesa Sądu Okręgowego w A. było wyłącznie wydanie orzeczeń przez sąd, w składzie którego zasiadała skarżąca, co w świetle konstytucyjnej zasady nieusuwalności, potwierdzonej orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, było niedopuszczalne. Na gruncie polskiego prawa, kontrola orzeczeń sądowych ma miejsce wyłącznie w przewidzianym ku temu trybie. Wydany przez skarżącą wyrok z dnia 4 października 2021 r. (sygn. akt [...]) w momencie wydania zaskarżonego zarządzenia nie był prawomocny i Prokuratura była uprawniona do skorzystania z przysługujących jej uprawnień do jego podważenia w trybie przewidzianym w przepisach Kodeksu postępowania karnego, natomiast postanowienie z dnia 4 października 2021 r. wydane w tej samej sprawie, jedynie częściowo było prawomocne, gdyż przysługiwał od niego środek zaskarżenia. Oznacza to, że Prezes Sądu Okręgowego w A. nie posiadał kompetencji do oceny prawidłowości i słuszności orzeczenia sądu, a dokonując takiej kontroli wkroczył nie tylko w sferę orzeczniczą, ale także przekroczył swoje uprawnienia. Reakcja w postaci zarządzenia przerwy w czynnościach służbowych - na skutek wypełnienia przez skarżącą wymogów wynikających z prawa Unii, dotyczących badania spełniania przez sąd wymogów niezależności, bezstronności i ustanowienia na mocy ustawy - oznacza zatem, że prezes sądu wykorzystał swoją kompetencję do kontroli orzeczenia sądowego, a w rezultacie do zastosowania wobec skarżącej środków analogicznych do środków dyscyplinarnych. Sama bowiem wizja zastosowania środków o charakterze dyscyplinarnym lub udziału w takim postępowaniu, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wpływa negatywnie na niezawisłość sędziowską, biorąc pod uwagę ich konsekwencje dla warunków sprawowania urzędu, zaufania, jakim powinien cieszyć się sędzia w demokratycznym państwie prawa, a także dla wynagrodzenia sędziego i jego kariery. III. W odpowiedzi na złożoną skargę Prezes Sądu Okręgowego w A. wniósł: 1/ o odrzucenie skargi w całości; 2/ w przypadku uznania braku podstaw do odrzucenia skargi o umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego; 3/ zaś w przypadku uznania braku podstaw do umorzenia postępowania o oddalenie skargi w całości. W ocenie organu skarga winna zostać odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem niniejsza sprawa nie mieści się we właściwości sądów administracyjnych. Powołując się na treść art. 130 § 1 i § 3 u.s.p. organ wskazał, że zarządzenie Ministra Sprawiedliwości albo prezesa sądu jest niezaskarżalne i natychmiast wykonalne, co nie oznacza, że zarządzenie to nie podlega kontroli, bowiem obowiązkiem Ministra Sprawiedliwości, jak i prezesa sądu jest zawiadomienie o wydaniu tego zarządzenia, w terminie trzech dni, odpowiedniego sądu dyscyplinarnego, który niezwłocznie, nie później niż przed upływem terminu, na który przerwa została zarządzona, wydaje uchwałę o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych albo uchyla zarządzenie o przerwie w wykonywaniu tych czynności. Zatem kontrola zarządzenia prezesa sądu wydanego w trybie art. 130 § 1 u.s.p. odbywa się wyłącznie w trybie wskazanym w art. 130 § 3 tej ustawy, tj. na mocy odpowiedniego rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego, a więc nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W przeciwnym bowiem wypadku zarówno sąd dyscyplinarny, jak i sąd administracyjny zajmowałyby się oceną tej samej kwestii, co jest niedopuszczalne. Z powyższego przepisu w sposób niewątpliwy wynika, że to sąd dyscyplinarny wyłącznie ocenia, czy zarządzenie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych było merytorycznie uzasadnione. Skarga złożona w niniejszej sprawie dotyczy zatem materii niepodlegającej kontroli sądu administracyjnego. Ponadto, w ocenie Prezesa Sądu Okręgowego w A., tymczasowa przerwa w czynnościach służbowych na mocy zaskarżonego zarządzenia stanowi akt kierownictwa wewnętrznego z zakresu administracji sądowej i ma na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zaskarżony akt jest zatem kierowany do podmiotu znajdującego się wewnątrz struktury organów sądu, tj. do sędziego danego sądu, pozostającego w stosunkach zależności służbowej z organem wydającym taki akt. Zarządzenie to jest zatem aktem wynikającym z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi w rozumieniu art. 5 pkt 2 p.p.s.a., gdyż prezes sądu może wydać zarządzenie, o którym mowa w art. 130 § 1 u.s.p., tylko w stosunku do sędziów sądu, którym kieruje, jako zwierzchnik służbowy sędziów, zgodnie z art. 22 § 1 pkt 1 lit. b/ u.s.p. Ponadto, zarządzenie takie, jak wprost wynika z treści art. 130 § 1 u.s.p., dotyczy jedynie odsunięcia sędziego od wykonywania obowiązków służbowych, a nie wkracza w materię nieusuwalności i niezawisłości sędziowskiej. W przypadku uznania braku podstaw do odrzucenia skargi organ wniósł, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, stwierdzając, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane jedynie na okres miesiąca, a więc obowiązywało do dnia 29 listopada 2021 r., a zatem aktualnie nie wywołuje już wskazanych w nim skutków. Niewydanie bowiem uchwały przez sąd dyscyplinarny w terminie określonym w art. 130 § 3 u.s.p. powoduje, że zarządzenie traci moc i sędzia ma prawo podejmowania czynności służbowych. Nawet jednak przy przyjęciu, że upływ terminu miesięcznego powoduje upadek odsunięcia sędziego od wykonywania czynności służbowych, a nie niweczy samego zarządzenia o natychmiastowej przerwie, to i tak w niniejszej sprawie kwestia oceny merytorycznej wydanego zarządzenia nie mieści się we właściwości sądów administracyjnych, zwłaszcza, że sprawa jego oceny jest aktualnie "procedowana" w Sądzie Najwyższym. W przypadku zaś uznania przez Sąd braku podstaw do umorzenia postępowania organ wniósł o oddalenie skargi w całości jako całkowicie niezasadnej, przywołując w tym zakresie argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia. W replice na odpowiedź na skargę z dnia 21 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę w zakresie żądania uchylenia zaskarżonego zarządzenia w związku z naruszeniem przez organ art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz art. 47 KPP i wniósł o zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych, przywołując argumentację wskazującą na to, że niniejsza sprawa mieści się we właściwości sądów administracyjnych, a zaskarżone zarządzenie mieści się w pojęciu innego aktu z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa i nie jest aktem wynikającym z podległości służbowej, a także że upływ terminu miesięcznego przerwy w czynnościach służbowych nie niweczy zarządzenia i że Prezes Sądu Okręgowego w A. nie miał podstaw prawnych do jego wydania. IV. W piśmie z dnia 21 września 2022 r. Fundacja F. z siedzibą w W., jako uczestnik postępowania dopuszczony do udziału w niniejszej sprawie postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 30 sierpnia 2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 1173/21), mając na uwadze poważne wątpliwości dotyczące wykładni prawa unijnego, będącego podstawą zarzutów skargi, zawnioskowała, by Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wystąpił z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym: 1/ statusu Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego; 2/ prawa sędziego sądu krajowego do obrony własnej niezawisłości oraz 3/ formuły rozstrzygnięcia sprawy realizującej wymogi skutecznej ochrony sądowej, uzasadniając obszernie swoje stanowisko w tej kwestii i m.in. wskazując, że skierowanie zaproponowanych pytań jest niezbędne, gdyż: umożliwi to jednoznaczne rozstrzygnięcie kwestii właściwości sądu i zabezpieczy interesy skarżącej w przypadku, gdyby w toku rozpoznawania sprawy przez tutejszy Sąd w obrocie prawnym pojawiły się rozstrzygnięcia Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego, która zdaje się uznawać za właściwą w sprawie (pyt. 1); pozwoli ostatecznie zrekonstruować charakter roszczenia skarżącej (pyt. 2) oraz umożliwi określenie formuły końcowego rozstrzygnięcia w sprawie, która będzie zgodna z gwarancjami skutecznej ochrony sądowej (pyt. 3). Jednocześnie uczestnik postępowania, mając na uwadze zarówno art. 3 § 2 pkt 4 jak i art. 5 pkt 2 p.p.s.a., podzielił stanowisko strony skarżącej co do właściwości sądu administracyjnego, wskazując, że sporny akt wykracza ponad to, co mieści się w ramach kompetencji do kierowania sądem i z tego powodu należy go lokować poza wewnętrzną sferą organizacji sądu, jak również nie wpisuje się on w relacje wynikające z podległości służbowej, która wiąże się z wykonywaniem poleceń służbowych i zakłada jednostronną podległość od przełożonego. Taki jednak stosunek nie zachodzi w sytuacji, gdy dochodzi do ingerencji prezesa sądu w prawnie chronioną sferę niezawisłości sędziowskiej. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stosunek zatrudnienia sędziego należy rozpatrywać w świetle przynależnych mu gwarancji niezawisłości, co oznacza, że sędzia podległy jest nie piastunom organów władzy, lecz wartościom rządów prawa i demokracji, gdyż inne ujęcie relacji państwo-sędzia prowadziłoby do zanegowania niezawisłości sędziowskiej, co oznaczałoby, że sędzia nie będzie orzekał na podstawie prawa, lecz z poczuciem zagrożenia lub faworyzowania ze strony innych organów państwa (por. pkt 167 wyroku ETPCz z dnia 13 września 2022 r., nr 30694/15 i nr 30803/15, LEX nr 3402478). V. W piśmie procesowym z dnia 11 października 2022 r. pełnomocnik organu, odnosząc się do stanowisk skarżącej oraz uczestnika postępowania wskazał, że niniejsza sprawa dotyczy materii niepodlegającej kontroli sądu administracyjnego, co samo już wyklucza możliwość skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a gdyby nawet przyjąć, że sąd administracyjny jest w sprawie właściwy, to w sprawie nie istnieją żadne wątpliwości dotyczące wykładni prawa unijnego uzasadniające wystąpienie z takim pytaniem. Zaskarżone zarządzenie zostało wydane na podstawie art. 130 § 1 u.s.p., który to przepis prawa krajowego jest jasny i nie dotyczy materii stosowania prawa unijnego. Przedstawione przez uczestnika postępowania zagadnienia mające uzasadniać skierowanie pytania prejudycjalnego dotyczą oceny aktualnego statusu Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego w związku z likwidacją Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego i następczych kwestii z tym związanych, co nie mieści się w zakresie materii niniejszego sporu. Przedmiotem badania niniejszej sprawy nie jest ocena, jaki status ma obecnie Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego i jakie wynikają z tego konsekwencje. Kontrola zaskarżonego zarządzenia odbywa się wyłącznie w trybie wskazanym w art. 130 § 3 u.s.p. na mocy odpowiedniego rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego. Nie można w tym zakresie domniemywać kompetencji sądu administracyjnego. Ponadto zaskarżone zarządzenie nie mieści się w pojęciu innego aktu z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., gdyż wymienione tam akty muszą mieć charakter publicznoprawny, natomiast zaskarżone zarządzenie o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych sędziego jest aktem wewnętrznym, wynikającym z podległości służbowej, będącym specyficzną instytucją postępowania dyscyplinarnego, uregulowaną w ustawie – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: VI. Kryterium kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola sądów administracyjnych polega zatem na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zakres właściwości sądów administracyjnych został określony w art. 3-5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Zakres ten wyznacza z jednej strony katalog środków zaskarżenia (skarga, sprzeciw) na określone w art. 3 § 2 i § 2a działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania, jak i spraw nieprzewidzianych w art. 3 § 2, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę sądów administracyjnych (art. 3 § 3) oraz spraw dotyczących rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 4), zaś z drugiej strony treść art. 5 i wskazane w nim kategorie spraw, w stosunku do których wyłączona została możliwość ich zaskarżenia do sądu administracyjnego. VII. Przystępując do rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności ocenia, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej mieści się w przedstawionym powyżej zakresie kognicji tego sądu. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia objęte zostało wydane w oparciu o art. 130 § 1 u.s.p. przez Prezesa Sądu Okręgowego w A. w dniu 29 października 2021 r. zarządzenie nr [...] w sprawie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych skarżącej - Sędzi Sądu Okręgowego B. C. na okres miesiąca. Przepis art. 130 § 1 u.s.p. stanowi, że jeżeli sędziego zatrzymano z powodu schwytania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa umyślnego albo jeżeli ze względu na rodzaj czynu dokonanego przez sędziego powaga sądu lub istotne interesy służby wymagają natychmiastowego odsunięcia go od wykonywania obowiązków służbowych, prezes sądu albo Minister Sprawiedliwości mogą zarządzić natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych sędziego aż do czasu wydania uchwały przez sąd dyscyplinarny, nie dłużej niż na miesiąc. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że przedmiotem skargi przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. mogą być tego rodzaju akty i czynności, które: 1/ nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, wydawanych w postępowaniu jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym i zaskarżalnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 1–3 p.p.s.a.; 2/ są skierowane do indywidualnego podmiotu; 3/ mają charakter zewnętrzny, tj. muszą być skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność; 4/ mają charakter publicznoprawny ("akty i czynności z zakresu administracji publicznej"), co oznacza, że w aspekcie podmiotowym mogą pochodzić od różnych podmiotów prowadzących "działalność administracji publicznej" (organów administracji w ujęciu funkcjonalnym), zaś w aspekcie przedmiotowym muszą zawierać element władztwa administracyjnego, tj. takiego działania, w którym o treści uprawnienia lub obowiązku przesądza jednostronnie organ wykonujący administrację publiczną, a adresat jest związany tym jednostronnym działaniem, które jest zagwarantowane możliwością stosowania środków przymusu państwowego (przy czym te trzy elementy nie zawsze muszą wystąpić łącznie, gdyż wystarczający jest element jednostronności działania, od którego jest uzależnione korzystanie z uprawnienia, aby zakwalifikować dany akt lub czynność, jako akt lub czynność z zakresu administracji publicznej); 5/ dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. w powyższym zakresie komentarz do art. 3 p.p.s.a. [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016 oraz B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021 i powołane tam orzecznictwo sądowoadministracyjne). VIII. W ocenie Sądu zarządzenie prezesa sądu wydane w trybie art. 130 u.s.p. w przedmiocie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych sędziego spełnia wszystkie powyższe przesłanki warunkujące uznanie takiego aktu za "akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa", a zatem – co do zasady – podlegający kognicji sądu administracyjnego. Co istotne, jest to akt wydawany przed ewentualnym wszczęciem postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego i jako taki nie jest objęty ramami tego postępowania. Prezes sądu, w zakresie, w jakim zarządza czasowe pozbawienie wykonywania sędziego jego obowiązków służbowych wchodzi w rolę organu administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym. Pozbawienie sędziego czasowo możliwości sprawowania urzędu w drodze zarządzenia prezesa sądu wydanego na podstawie art. 130 § 1 u.s.p., jest aktem działania prezesa sądu jako organu kierującego działalnością administracyjną sądu, a zatem będącego w znaczeniu funkcjonalnym organem administracji. Organem administracji, którego działalność kontrolują sądy administracyjne, wykonując zadania wyznaczone przez art. 184 Konstytucji RP, jest bowiem każdy podmiot, niekoniecznie należący formalnie do struktury administracji publicznej, o ile w jego kompetencjach znajduje się wydawanie aktów kształtujących sytuację prawną podmiotu. Należy przyjąć, że działania organu administracji publicznej to działania organów władzy wykonawczej i działania wszelkich innych podmiotów polegające na władczym kształtowaniu praw i obowiązków (zob. postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GZ 51/19, LEX nr 2656008). Podkreślić zatem należy, że zgodnie z konstytucyjnym upoważnieniem do kontroli tego rodzaju aktów co do zasady właściwe są sądy administracyjne. Zarządzenie o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych sędziego stanowi niewątpliwie władcze - jednostronne, wiążące i gwarantowane możliwością stosowania środków przymusu państwowego - działanie prezesa sądu skierowane do konkretnej osoby pełniącej urząd sędziego w jej indywidualnej sprawie, dotyczącej jej uprawnień/obowiązków wynikających z przepisów prawa, tj. prawa a zarazem obowiązku pełnienia służby sędziowskiej i wykonywania w jej ramach czynności służbowych. Zarządzenie to ma "charakter zewnętrzny", tzn. jest kierowane do podmiotu - sędziego danego sądu – który nie podlega służbowemu podporządkowaniu organowi wydającemu ten akt czyli prezesowi danego sądu. Podkreślić bowiem należy szczególny charakter stosunku służbowego sędziego. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że charakter prawny stosunku służbowego sędziego cechuje przewaga elementów publicznoprawnych nad elementami pracowniczymi. Jest to szczególny stosunek prawny łączący sędziego z państwem i pracodawcą, którego esencją są elementy o charakterze publicznoprawnym, czyli moc wykonywania wymiaru sprawiedliwości poprzez wydawanie wyroków w imieniu państwa. Stosunek ten, który w aspekcie pracowniczym łączy sędziego z konkretnym sądem (pracodawcą) wskazanym w akcie powołania, a w aspekcie publicznoprawnym z państwem, nawiązuje się po doręczeniu aktu powołania (nominacji). Doręczenie kandydatowi na sędziego aktu powołania łączy się z nawiązaniem stosunku służbowego z państwem, reprezentowanym przez Prezydenta RP (zob. E. Mazurczak-Jasińska, Podmioty właściwe w sprawach dotyczących stosunku służbowego sędziego. Wybrane zagadnienia, Przegląd Sądowy, listopad-grudzień 2014, s. 21-24; S. Dąbrowski, Ustrojowa pozycja sędziego, KRS 2014/1/7-14; zob. także wyrok NSA z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II GSK 295/20, LEX nr 3088562). Sędzia jest zatem funkcjonariuszem publicznym pozostającym w stosunku służbowym łączącym go z państwem, przy czym w zakresie sprawowania swojego urzędu (a więc wykonywania czynności orzeczniczych) nie podlega jakiejkolwiek podległości służbowej. Skoro tak, to regulacja art. 5 pkt 2 p.p.s.a., wyłączająca właściwość sądów administracyjnych w sprawach wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi nie może odnosić się do sądowej kontroli zarządzenia prezesa sądu o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych sędziego, wydanego na podstawie art. 130 § 1 u.s.p. Skoro zatem odsunięcie sędziego od orzekania przez prezesa na podstawie art. 130 u.s.p. wpływa na podstawowy publicznoprawny element jego stosunku służbowego, jakim jest moc wydawania wyroków w imieniu państwa, to uznać należy, że wydane w tym przedmiocie zarządzenie prezesa sądu ma charakter aktu z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień sędziego wynikających z mocy prawa. IX. Akt zarządzenia przez prezesa sądu przerwy w czynnościach służbowych sędziego w sposób władczy wkracza w sferę określonego w przepisach Konstytucji RP prawa do sprawowania urzędu przez sędziego w warunkach gwarantujących mu niezawisłość i nieusuwalność (tj. art. 178 ust. 1, art. 179 oraz art. 181 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP), związanego z prawem obywateli do ochrony sądowej sprawowanej przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Te właśnie zasady konstytucyjne wymagają, aby akt ten mógł zostać poddany kontroli sprawowanej przez niezawisły i bezstronny sąd. Artykuł 130 § 3 zd. 1 u.s.p. stanowi, że o wydaniu zarządzenia o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych prezes sądu albo Minister Sprawiedliwości, w terminie trzech dni od dnia jego wydania, zawiadamia sąd dyscyplinarny, który niezwłocznie, nie później niż przed upływem terminu, na który przerwa została zarządzona, wydaje uchwałę o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych albo uchyla zarządzenie o przerwie w wykonywaniu tych czynności. Zatem kognicja do skontrolowania takiego zarządzenia z urzędu powierzona jest sądowi dyscyplinarnemu jedynie na okres ograniczony upływem terminu, na który przerwa została zarządzona. W tym bowiem jedynie terminie sąd dyscyplinarny uprawniony jest i zobowiązany zarazem, by wydać uchwałę o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych lub uchylić zarządzenie o przerwie w wykonywaniu tych czynności. Sąd dyscyplinarny nie posiada natomiast żadnych uprawnień do kontroli zarządzenia prezesa sądu o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych sędziego po upływie okresu tej przerwy. Skoro zatem, co do zasady, sądem właściwym do kontroli zgodności z prawem aktów z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa jest sąd administracyjny, to stwierdzić należy, że po wygaśnięciu przysługującej sądowi dyscyplinarnemu jedynie czasowo kognicji, dotyczącej aktu wydanego na podstawie art. 130 § 1 p.p.s.a., skarga sędziego, wobec którego zarządzono czasowe odsunięcie od czynności służbowych, na przedmiotowy akt (zarządzenie) jest dopuszczalna i jej kontrola należy do wyłącznej właściwości sądu administracyjnego. Uprawnienie sędziego do poddania takiego zarządzenia efektywnej kontroli sądowej jest niezbędne dla pełnej realizacji konstytucyjnych zasad: nieusuwalności sędziów oraz prawa obywateli do rozpoznania sprawy przez bezstronny, niezawisły i niezależny sąd. Gdyby uznać, że w świetle art. 130 § 1 u.s.p. występowałyby sytuacje, w których zarządzenie o czasowym odsunięciu od obowiązków służbowych sędziego pozostawałoby poza kontrolą sprawowaną przez niezależny i bezstronny sąd, to przepis powyższy musiałby zostać uznany za niezgodny z Konstytucją. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r. (sygn. akt K 45/07, OTK-A 2009/1/3), uznając konstytucyjność tego przepisu wskazał, że gwarancja skutecznej kontroli sądowej jest sine qua non warunkiem stwierdzenia jego zgodności z Konstytucją. Pozbawienie sędziego możliwości spowodowania sądowej kontroli zarządzenia wydanego w trybie art. 130 § 1 u.s.p. o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych, które w skutkach jest zbliżone do zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych, prowadziłoby do naruszenia standardu konstytucyjnego wskazanego w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, a także byłoby niedopuszczalne w świetle konstytucyjnej zasady prawa do sądu wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak również przepisów art. 2 oraz art. 4 ust. 3 TUE, a także art. 47 akapit drugi KPP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) w zw. z art. 6 ust. 3 TUE. X. Uznając zatem w przedstawionych okolicznościach właściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku do rozpoznania wniesionej skargi na zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego w A. z dnia 29 października 2021 r., jako na akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień i obowiązków skarżącej, wynikających z przepisów prawa, i przechodząc do jego kontroli pod względem zgodności z prawem, wskazać należy, że powodem wydania zaskarżonego zarządzenia o natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych skarżącej sędzi było to, że w dniu 4 października 2021 r. w składzie jednoosobowym wydała wyrok i postanowienie w sprawie o sygn. akt [...], w których "zakwestionowano wprost istnienie stosunku służbowego sędziego Sądu Rejonowego w D., skuteczność powołania tego sędziego i umocowanie konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej", co – jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia - mogło wyczerpać znamiona przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 pkt 3 u.s.p. i znamiona przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., i co w istocie doprowadziło Prezesa Sądu Okręgowego w A. do uznania, że powaga sądu i istotne interesy służby wymagają natychmiastowego odsunięcia SSO B. C. od wykonywania obowiązków służbowych. W ocenie Sądu, dokonując wykładni art. 130 u.s.p. należy odwołać się do uzasadnienia przywołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r. (sygn. akt K 45/07), w którym stwierdzono, że "sama procedura zarządzenia natychmiastowej przerwy w czynnościach sędziego jest procedurą awaryjną, a zarządzenie w tej sprawie może być wydane po spełnieniu dwóch merytorycznych przesłanek. Pierwsza z nich została zresztą skorelowana z sytuacją zatrzymania sędziego z powodu schwytania go na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa umyślnego. W tym wypadku wyraźny przepis art. 181 Konstytucji umożliwia zatrzymanie lub aresztowanie sędziego nawet bez zgody sądu. Szybka decyzja prezesa sądu lub Ministra Sprawiedliwości w takiej sytuacji jest decyzją następczą, która tymczasowo porządkuje sytuację, co ma olbrzymie znaczenie m.in. dla prowadzonych przez tego sędziego konkretnych postępowań. Druga przesłanka dotyczy wykazania, iż ze względu na rodzaj czynu dokonanego przez sędziego powaga sądu lub istotne interesy służby wymagały natychmiastowego odsunięcia go od wykonywania obowiązków służbowych. Nacisk kładziony jest zatem na przesłanki pozamerytoryczne, niezwiązane z konkretnymi postępowaniami, jakie dany sędzia prowadzi, jednakże o takim kalibrze jakościowym, który przekreślałby realne prawo stron do sądu". Z powyższego wynika, że w art. 130 § 1 u.s.p. ustawodawca wprowadził możliwość natychmiastowej reakcji, przez zarządzenie przerwy w czynnościach służbowych na okres do jednego miesiąca, w sytuacjach li tylko wyjątkowych, tj. jeżeli sędziego zatrzymano w miejscu popełnienia przezeń przestępstwa albo jeżeli ze względu na rodzaj czynu dokonanego przez sędziego, powaga sądu lub istotne interesy wymagają takiej właśnie decyzji (zob. postanowienie SN z dnia 14 marca 2002 r., sygn. akt SNO 2/02, LEX nr 568900). XI. W rozpoznawanej sprawie podstawę do wydania zaskarżonego zarządzenia stanowiła de facto dokonana przez prezesa sądu ocena wydanych przez Sąd Okręgowy w A. orzeczeń, ze względu na których wydanie – w ocenie prezesa sądu - powaga sądu i istotne interesy służby wymagały natychmiastowego odsunięcia sędziego orzekającego w sprawie od wykonywania obowiązków służbowych. Tego stanowiska nie sposób zaakceptować. Sędzia w sprawowaniu swojego urzędu jest niezawisły, a zatem nie może podlegać jakimkolwiek naciskom i wpływom w wykonywaniu czynności orzeczniczych. Wszelka kontrola i ocena prawidłowości wydawanych przez sędziego (sąd) orzeczeń może być dokonywana jedynie w trybie istniejących procedur zaskarżania orzeczeń sądowych. Prezes sądu - zgodnie ze standardem wyznaczonym przez przepisy art. 8-9b u.s.p. – sprawuje wyłącznie nadzór administracyjny, a nie judykacyjny, w związku z tym nie może wkraczać w sferę, w której sędziowie są niezawiśli. Przepis art. 130 § 1 u.s.p. nie może być zatem postrzegany jako instrument pozwalający na ingerencję w działalność orzeczniczą sędziego, z tego tylko powodu, że prezes sądu nie aprobuje sposobu dokonywania przez sędziego wykładni prawa i jego stosowania w konkretnej sprawie. Dopuszczenie odmiennej wykładni stanowiłoby realne i konkretne zagrożenie dla niezawisłości sędziowskiej i prawa stron do sądu niezależnego i bezstronnego. Wśród przyczyn mogących skutkować odsunięciem sędziego od wykonywania obowiązków orzeczniczych w drodze aktu administracyjnego prezesa sądu wymienić można szczególnie negatywnie oceniane społecznie zachowania sędziego – niezwiązane jednak z merytorycznym wykonywaniem funkcji orzeczniczych - nielicujące z godnością sprawowanego przez niego urzędu lub których szkodliwość dla służby jest znaczna, jak np. uzasadnione podejrzenie o korupcję, uczestnictwo w czynie chuligańskim, prowadzenie posiedzenia lub rozprawy w stanie wskazującym na spożycie alkoholu czy podejrzenie prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości (por. uchwały SN: z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt SNO 23/09, LEX nr 1288823 oraz z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt SNO 18/10, LEX nr 1288805). Ze wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia okoliczności sprawy wynika, że sędzia SSO B. C. wydając orzeczenie w sprawie o sygn. akt [...] wyraziła określony pogląd prawny, który mógł podlegać jedynie ocenie w drodze kontroli instancyjnej przewidzianej przepisami prawa. Wydanie tego orzeczenia nie naraziło na szwank powagi sądu ani żadne istotne interesy służby nie wymagały zabezpieczenia w drodze zastosowania środka prawnego w postaci natychmiastowego odsunięcia sędziego od wykonywania obowiązków służbowych. Dodać należy, że z wielu orzeczeń sądów europejskich, skierowanych do organów władzy w Polsce wynika, że działalność orzecznicza sądów, w tym obejmująca badanie przez sąd kwestii należytej obsady sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie pod kątem spełnienia przez ten sąd wymogów niezawisłości i niezależności, nie może być oceniane jako delikt dyscyplinarny sędziego (por. wyrok TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawie C-585/18, C-624/18 i C-625/18, LEX nr 2741129; postanowienie TSUE z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie C-204/21 R, LEX nr 3196955 czy wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r. w sprawie C-791/19, LEX nr 3196950). Stosowanie sankcji odsunięcia od orzekania wobec sędziego, w związku z treścią wydawanych przy jego udziale orzeczeń, nie daje się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami Rzeczypospolitej Polskiej jako państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP) i nieusuwalności sędziów (art. 180 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP). XII. W związku z powyższym należało stwierdzić, że Prezes Sądu Okręgowego w A. wydając zaskarżone zarządzenie dokonał nieprawidłowej wykładni, a następnie zastosowania art. 130 § 1 u.s.p., tym samym dopuszczając się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności, a przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Mając zatem na uwadze art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i w zw. z art. 130 u.s.p., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone zarządzenie, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku. XIII. Podkreślić należy, że postępowanie przed sądem administracyjnym w przedmiocie oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej nie staje się bezprzedmiotowe w przypadku, gdy z uwagi na upływ czasu skutki prawne takiego aktu ustały. Jeśli bowiem akt taki przez jakikolwiek okres wywierał skutki prawne, to istota efektywności jego kontroli wymaga, by postępowanie zakończyło się wydaniem przez sąd wyroku orzekającego co do meritum sprawy. W doktrynie zwraca się uwagę, że art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. za przesłankę umorzenia postępowania uznaje bezprzedmiotowość postępowania sądowego, a nie bezprzedmiotowość sprawy, która w sensie materialnoprawnym może istnieć dalej (zob. pkt 10 komentarza do art. 161 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021). Brak było zatem podstaw do uwzględnienia wniosku organu o umorzenie niniejszego postępowania. XIV. Stosownie do art. 146 § 2 p.p.s.a. w sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa. Aby zapewnić pełną efektywność sprawowanej przez Sąd kontroli, wobec niezgodnego z prawem odsunięcia skarżącej od czynności orzeczniczych, konieczne było zastosowanie powołanego przepisu i na jego podstawie uznanie uprawnienia skarżącej do wykonywania czynności służbowych w okresie objętym działaniem zaskarżonego zarządzenia, o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku. XV. Rozstrzygnięcie sprawy nie wymagało zwrócenia się przez Sąd z pytaniami prejudycjalnymi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wobec uznania przez Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, że przesłanką stwierdzenia braku kognicji sądu dyscyplinarnego do orzekania w sprawie zarządzenia prezesa sądu lub Ministra Sprawiedliwości o natychmiastowej przerwie w wykonywaniu czynności służbowych przez sędziego na podstawie art. 130 u.s.p. jest sam fakt zaniechania przez ten sąd wykonania czynności, o których mowa w przywołanym przepisie w okresie zarządzonej przerwy. Skoro taka sytuacja zaistniała w sprawie i wskutek tego zaniechania kontrolę sądową zobowiązany był na zasadach ogólnych przeprowadzić sąd administracyjny, to pytanie prejudycjalne dotyczące zgodności z prawem europejskim regulacji prawnych, dotyczących Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego musiałoby zostać uznane za pozbawione wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. XVI. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 3. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów w kwocie 497 zł, na którą to kwotę składa się opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Uznać należało, że skarżąca zwolniona jest od ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. d/ p.p.s.a., zgodnie z którym obowiązku ponoszenia kosztów nie ma skarżący w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Uiszczony w tej sytuacji przez skarżącą wpis sądowy podlegał zatem zwrotowi.