III SA/Gd 1182/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 12 sierpnia 2020 r., nr [...]. Burmistrz Miasta C. decyzją wydaną w dniu 12 sierpnia 2020 r. m.in. na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej także jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), odmówił przyznania J. Ł. (zwanemu dalej także jako: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad B. Ł. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że J. Ł. jest synem osoby wymagającej opieki – B. Ł. Nie pozostaje w zatrudnieniu, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. od 1 lipca 2020 r. z prawem do zasiłku. B. Ł. jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. J. Ł., co ustalono podczas wywiadu środowiskowego, sprawuje codzienną opiekę nad matką, która ma 96 lat, a która ze względu na stan zdrowia wymaga stałej i bezpośredniej pomocy, wsparcia w codziennych czynnościach dotyczących egzystencji, nadzorowania w procesie leczenia. Zatem, w ocenie organu, wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Jednakże, zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. - powstanie niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, bowiem w orzeczeniu o niepełnosprawności B. Ł. wskazano, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 sierpnia 2007 r. (od 82 roku życia). Jednocześnie organ wskazał, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, odnoszącego się do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie oznacza wykluczenia możliwości stosowania przesłanki określonej w tym przepisie. Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej również jako: "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J. Ł., decyzją z dnia 29 września 2020 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 256) oraz art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wskazując, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. akt K 38/13 orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - nie podzieliło zasadności argumentacji organu pierwszej instancji dotyczącej podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi czas powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. SKO podkreśliło, że przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Pomimo powyższego SKO uznało, że fakt, iż wnioskodawca jest od dnia 1 lipca 2020 r. zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. SKO podkreśliło przy tym, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osoba niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu, w tym przypadku zasiłku dla bezrobotnych, powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zbieg obu tych świadczeń, ani ich wzajemna kompensata. Ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku skutkowałoby utratą statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku i zwrotem wstecz otrzymanego zasiłku dla bezrobotnych. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zawartym w powołanej powyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], J. Ł. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, w której domagał się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy C., a także zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zarejestrowanie go w urzędzie pracy i pobieranie zasiłku dla bezrobotnych; 2. naruszenie art. 7, art. 8, art. 10 i art. 11 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, w tym stanu faktycznego i prawnego, podejmowanie działań sprzecznych z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych, naruszenie zasady wyjaśniania zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ, naruszenie zasady uwzględniania słusznego interesu obywatela, 3. naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa i zasady legalności wyrażonych w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz naruszenie art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 8 i 11 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji od strony faktycznej i prawnej - co łącznie uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu pierwszej instancji i zrozumienie tych motywów, uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji oraz prowadzi do naruszenia interesu skarżącego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 629/18, że jednoznaczna treść art. 17 ust. 6 u.ś.r. nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych, a mianowicie zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem błędnie organ odwoławczy przyjął, że zarejestrowanie skarżącego jako osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący dodał, że utracił z dniem 1 listopada 2020 r. prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Na potwierdzenie tego faktu załączył do skargi kserokopię decyzji Starosty C. z dnia 2 listopada 2020 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do utraty przez skarżącego od dnia 1 listopada 2020 r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych organ odwoławczy wskazał, że skarżący utracił prawo do przedmiotowego zasiłku z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wniosek złożony 13 lipca 2020 r.) skutkowałoby utratą statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku, tj. od dnia 1 lipca 2020 r. i zwrotem wstecznym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonej w tej sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd doszedł do wniosku, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżący w dniu 13 lipca 2020 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – B. Ł. (ur. [...] 1924 r.), załączając m.in. do wniosku orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 10 października 2007 r. o stopniu niepełnosprawności, zaliczające jego matkę do znacznego stopnia niepełnosprawności z informacją, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 sierpnia 2007 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Organ pierwszej instancji mając na uwadze treść powołanego powyżej orzeczenia uznał, że nie można przyjąć, iż niepełnosprawność matki skarżącego powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zatem wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Poglądu tego nie podzielił organ odwoławczy wskazując, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Skutkiem tego orzeczenia jest, zdaniem organu odwoławczego, stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Organ odwoławczy wskazał też, że omawiany przepis - art. 17 ust. 1b ustawy, jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, zawarte w zaskarżonej decyzji, dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za niecelowe jego powielanie. Sąd podziela też pogląd organu odwoławczego, że wadliwe w tym zakresie było stanowisko organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał jednak, że skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przyznane, bowiem jest on osobą bezrobotną z prawem do zasiłku. Organ wywiódł w tym zakresie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu, jakim jest zasiłek dla bezrobotnych, powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie jest możliwy zbieg obu tych świadczeń, ani ich wzajemna kompensata. Ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku skutkowałoby utratą statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku i zwrotem wstecz otrzymanego zasiłku dla bezrobotnych. Zauważyć wobec tego należy, że zgodnie z art. 17 ust. 6 ustawy, zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei w art. 17 ust. 5 ustawy, w którym wymieniono świadczenia, których otrzymywanie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, nie wskazano zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast art. 2 ust.1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz. U z 2019 r., poz.1482 ze zm.) stanowi, że bezrobotnym jest osoba (...), która nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Organ odwoławczy zauważył zależność pomiędzy statusem bezrobotnego, a przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego, jednak wywiódł z tego błędne wnioski. Jak bowiem wynika z powołanych powyżej przepisów, to nie status osoby bezrobotnej - z prawem do zasiłku dla bezrobotnych czy bez - ma wpływ na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej. Nie można w tej sytuacji uznać stanowiska organu odwoławczego za prawidłowe, bowiem nie uwzględnia ono treści art. 17 ust. 5 pkt 1 oraz art. 17 ust. 6 ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie do rozpatrzenia wniosku skarżącego z uwzględnieniem stanowiska Sądu, w tym pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP, a także że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza istnienie związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad matką przez skarżącego. Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, należy wyjaśnić, że skarżący zwolniony był z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z art. 239 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a., który stanowi, że nie maja obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie koszty sądowe nie mogły być zasądzone, bowiem nie zostały poniesione. Orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.