III SA/Gd 1193/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 21 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. S. R. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną K. R. Decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. art. 17, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "u.ś.r.", rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustaleniu prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r., w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497 ) oraz art. 104 k.p.a. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca posiada prawo do renty chorobowej od dnia 10 września 2001 r. i od tego czasu nie podejmował żadnego zatrudnienia, ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawna żoną. Dotychczasowy staż pracy wnioskodawcy to 21 lat. Wnioskodawca, z uwagi na ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne, zawiesił prawo do renty, a następnie w dniu w dniu 5 sierpnia 2021 r. odwiesił to prawo ze względu na swą trudną sytuację materialną. Wydając decyzję odmowną organ kierował się treścią art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego. Wnioskodawca odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że musiał odwiesić swoją rentę, gdyż nie miał środków do życia. Zaznaczył przy tym, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesi prawo do renty. W piśmie z dnia 12 października 2021 r., nadesłanym na wezwanie organu drugiej instancji, wnioskodawca wyjaśnił, że jego żona ma uraz od dzieciństwa i zawsze wymagała pomocy osoby drugiej. Będąc na rencie mógł podjąć zatrudnienie, ale tego nie robił, gdyż stan zdrowia jego żony pogarszał się i musiał cały czas jej pomagać. Jego żona ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga jego stałej opieki przy codziennych czynnościach. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] decyzją z dnia 21 października 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że K. R. orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 11 czerwca 2012 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności żony wnioskodawcy datuje się od czerwca 2012 r., zaś za datę powstania niepełnosprawności wskazano dzieciństwo. W orzeczeniu zaznaczono nadto, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano na stałe. Organ odwoławczy zauważył, że żona wnioskodawcy choruje na wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego, uszkodzenie nerwów w prawej nodze; ma problemy z kręgosłupem i z mężem jeździ na rehabilitację. W opinii pracownika socjalnego żona wnioskodawcy wymaga stałej opieki osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu, a opiekę taką świadczy wnioskodawca. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca mieszka z żoną, prowadząc dwuosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje, ani nie dorabia, zaś w dniu 19 maja 2021 r. złożył wniosek do ZUS z prośbą o wstrzymanie wypłaty renty od 1 czerwca 2021 r. Wnioskodawca wystąpił o wstrzymanie wypłaty renty, a następnie ZUS decyzją z dnia 28 maja 2021 r. wstrzymał tę wypłatę od dnia 1 czerwca 2021 r. Następnie jednak z dniem 5 sierpnia 2021 r. wnioskodawca odwiesił swoje prawo do renty. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 i późniejsze orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy uznał, że wnioskodawca mógł uzyskać świadczenie pielęgnacyjne z chwilą zawieszenia prawa do renty, tymczasem wyraźnie oświadczył, że zawiesi swą rentę dopiero po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestia powyższa miała jednak drugorzędne znaczenie, gdyż – zdaniem organu odwoławczego - wnioskodawca nie spełnił podstawowej przesłanki, warunkującej możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Mianowicie w sprawie nie zachodzi wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem się opieki nad osobą jej potrzebującą. Organ wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które osobiście zapewniają stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Podstawową funkcją świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraty uzyskiwanego dotychczas czy też potencjalnego dochodu w związku z podjęciem się pełnej opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. W istocie zatem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zależne jest m.in. od spełnienia dwóch przesłanek: 1) konieczności sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną; 2) rezygnacji w tym celu z aktywności zawodowej (rezygnacja z pracy bądź jej niepodejmowanie). Sama konieczność sprawowania opieki nie przesądza automatycznie o wystąpieniu związku przyczynowego między rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki. Przedmiotowe świadczenie nie stanowi dochodu zastępczego, lecz winno służyć możliwości podjęcia się opieki w związku z rezygnacją z aktywności zawodowej. Analiza materiału dowodowego w sprawie prowadzi do wniosku, że w przypadku osoby pobierającej rentę od 2001 r. nie sposób mówić o związku przyczynowym, który uprawniałby do stwierdzenia, że powodem rezygnacji z aktywności zawodowej jest opieka nad żoną, która została uznana za niepełnosprawną w stopniu znacznym od czerwca 2012 r. To zaś oznacza, że nawet w przypadku zawieszenia uprawnienia rentowego, wieloletnia bierność zawodowa nie uprawniałaby do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Oceny tej nie zmienia fakt, że wnioskodawca należycie opiekuje się żoną, a opieka ta jest niezbędna. S. R. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku twierdząc, że jego umiarkowany stopień niepełnosprawności nie stoi na przeszkodzie w opiece nad żoną. Taką opiekę świadczy niepełnosprawnej żonie w zakresie podstawowych potrzeb. Zaznaczył, że świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe od renty, którą otrzymuje i w przypadku jego przyznania mógłby zapewnić żonie dodatkową rehabilitację. W chwili obecnej nie może zawiesić renty, bo pozostałby bez środków do życia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a." sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty – utraty dochodu spowodowanej rezygnacją z aktywności zawodowej. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. Za bezsporne należy uznać, że skarżący sprawuje niezbędną opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Celem świadczenia jest wsparcie ze strony Państwa dla osób, które decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. W takiej sytuacji osoby te mogą liczyć na świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo rekompensujące utratę dochodów spowodowaną zaprzestaniem lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Brak aktywności zawodowej spowodowany innymi przyczynami niż opieka nad bliską osobą niepełnosprawną nie rodzi skutków tożsamych z rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skoro od przeszło dwudziestu lat skarżący nie przejawia aktywności zawodowej, pobierając rentę chorobową, to brak jest podstaw do przyjęcia, że zachodzi w tym przypadku przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad żoną. Co istotne, żona skarżącego została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym dopiero w 2012 r. Brak jest też dowodów na to, aby skarżący aktywnie poszukiwał zatrudnienia w całym okresie od 2001r. poczynając. Jak wynika z akt sprawy skarżący był aktywny zawodowo albo poszukiwał pracy jedynie do września 2001 r. gdy przyznano mu prawo do renty chorobowej. Przyjąć należy, że zaprzestanie przez niego aktywności zawodowej od tego czasu nie było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, lecz wynikało z okoliczności związanych z uzyskaniem renty, a zatem z jego stanem zdrowia i podjętą w związku z tym życiową decyzją. Podzielić należy zatem stanowisko organów administracji co do tego, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niewykazanie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad żoną i niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, ocena co do braku przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dokonana przez organy w przedmiotowej sprawie była prawidłowa. W tym stanie sprawy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, zaś skarżący nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.