III SA/Gd 124/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr) Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Anna Zegan po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. E. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia 15 stycznia 2001 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] z dnia 12 września 2000 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może zostać wykonane. III SA/Gd 124/06 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym postanowieniem Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] z dnia 12 września 2000 r. Nr [...], którym odmówiono K. E. wydania zaświadczenia o wykonywaniu przez niego pracy przymusowej w kopalni węgła w okresie od początku marca 1956 r. do końca 1956 r. Jako podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia powołano art. 138 § 1 ust. 1 i art. 144 KPA oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby przymusowo zatrudnionych w kopalniach węgła kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz.U. Nr 111, poz. 537 z 1994 r. z późn. zm.). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, iż zgodnie z treścią § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz.U. Nr 126, poz. 707 z 1994 r. z późn. zm.), zaświadczenie o określonej treści wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a dopiero w razie jej braku na podstawie innych dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę. Zdaniem organu II instancji w trakcie postępowania wyjaśniającego każdy dowód został rozpatrzony. Najistotniejszym dowodem w sprawie jest karta ewidencyjna K. E., która wskazuje na inne okoliczności niż te, jakie podnosi skarżący. Wprawdzie KPA dopuszcza dowód przeciwko treści dokumentu (art. 76 § 3 KPA), to jednak przedstawione jako dowód oświadczenie B. P. pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem skarżącego co do okresu pełnienia służby. Postanowienie to zaskarżył K. E. Wnosząc o jego uchylenie skarżący zarzucił, iż organy obu instancji z naruszeniem art. 75 § 1 KPA nie przeprowadziły postępowania dowodowego przeciwko dokumentom, a w szczególności na okoliczności podnoszone przez skarżącego nie przesłuchały świadka. Przepis art. 7 KPA nakładał na organy obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżący utrzymuje, iż zaświadczenie o zwolnieniu go ze służby wojskowej zostało sfałszowane co do daty zwolnienia go ze służby wojskowej. K. E. twierdził, iż wypadek w kopalni, w której został przymusowo zatrudniony, miał miejsce po paru miesiącach od wcielenia go do służby wojskowej, a ustalone przez WKU w W. numery rozkazów o zaprzysiężeniu żołnierzy wcielonych do służby wojskowej w dniu 14 lutego 1956 r. nie odpowiadają żadnym rozkazom jednostki [...]. Na koniec skarżący podnosił, iż brak informacji ze strony kopalni co do wypadków żołnierzy –górników nie może przesądzać o tym, iż skarżący jako żołnierz – górnik w kopalni tej nie pracował, a co z tego wynika, nie uległ wypadkowi. Zdaniem skarżącego, wypadki dotyczące głównie żołnierzy górników mogły w ogóle nie zostać zaewidencjonowane i dokumentacja cywilna w tym zakresie w ogóle mogła nie powstać. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K. E., a w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że skarga jest nieuzasadniona i podał, że: ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, iż skarżący został wcielony do służby wojskowej 14 lutego 1956 r. i wcielony został do jednostki wojskowej [...] w J. Ś. Orzeczeniem GWKL Nr [...] z dnia 2 marca 1956 r. przy [...] Wojskowym Szpitalu Rejonowym w K. został uznany za niezdolnego do służby wojskowej z kategorią zdrowia "D". O prawdziwości tych zapisów i terminie orzeczenia świadczy wydane skarżącemu zaświadczenie o zwolnieniu od obowiązkowej służby wojskowej Seria [...] z dnia 10 kwietnia 1956 r. Wprawdzie w części dotyczącej krótkiego przebiegu służby wojskowej z tego zaświadczenia wynika, iż skarżący zwolniony został ze służby wojskowej 17.02.56 r. na podstawie orzeczenia GWKL Nr [...] jako zupełnie niezdolny do służby wojskowej, to jednak z kserokopii karty ewidencyjnej i tej części zaświadczenia wojskowego o zwolnieniu ze służby wojskowej dotyczącej orzeczenia wynika, iż orzeczenie Garnizonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. wydane zostało 2 marca 1956 r., a zatem zapis z karty ewidencyjnej błędnie odczytano zamiast 17 marca 1956 r. jako 17 luty 1956 r. Taki błąd był możliwy wobec zapisu miesiąca cyframi arabskimi, a nie słownie. Wbrew twierdzeniu skarżącego organy orzekające w sprawie przeprowadziły postępowania dowodowe zgodnie z wnioskiem K. E.. Ani w Centralnym Archiwum Wojskowym ani w Kopalni Węgla Kamiennego [...] nie odnalazły żadnych dokumentów wskazujących na zatrudnienie w niej w 1956 r. K. E. syna J. urodzonego 24 października 1932 r. Z pisma Archiwum Warszawskiego Okręgu Wojskowego Filia Nr [...] Centralnego Archiwum Wojskowego Nr [...] z dnia 16 lutego 2000 r. wynika, że orzeczenia komisji lekarskich z roku 1956 zostały zniszczone po upływie okresu przechowywania, a nazwisko skarżącego nie figuruje w skorowidzu do księgi głównej chorych [...] Wojskowego Szpitala Rejonowego w K. za rok 1956. Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu oraz trybu postępowania przed tymi organami – publ. jak wyżej wynika, że zaświadczenie potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania i wzbogacenia rud uranu przez żołnierzy powołanych do odbycia zastępczej służby wojskowej do dnia 31 grudnia 1956 r., wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego w trybie określonym przepisami KPA. W aktach ewidencji wojskowej znajdują się, wbrew twierdzeniu skarżącego, dokumenty wskazujące, iż najpóźniej w dniu 17 marca 1956 r. skarżący nie był już żołnierzem, nie mógł zatem jako żołnierz ulec wypadkowi w końcu 1956 r. w kopalni węgla. Skarżący otrzymał zaświadczenie wojskowe o zwolnieniu od obowiązkowej służby wojskowej Seria [...] z dnia 10 kwietnia 1956 r. i we właściwym czasie mógł kwestionować zawarte w nim zapisy. Nie można wykluczyć, że skarżący istotnie pracował w kopalni węgla, ale niekoniecznie jako żołnierz po zwolnieniu go do rezerwy. Oświadczenie B. P., który odbywał służbę wojskową w JW [...] w J. Ś. od 14 lutego 1956 r. do 16 lutego 1958 r. nie może być uznane za miarodajny dowód w sprawie, bowiem skarżący wskazywał na to, iż odbywał służbę wojskową do końca 1956 r., natomiast B. P. utrzymuje, iż K. E. był przymusowo zatrudniony w kopalni węgla [...] do 16 lutego 1958 r. Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż oba organy orzekające w sprawie nie naruszyły art. 7 KPA i nie były uprawnione do wydania innego niż zaskarżone postanowienie oraz – na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę. W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku zarzucono – na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie, art. 141 § 4 tej ustawy poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek podjętego rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; wniesiono o uchylenie wyroku bądź jego zmianę i uwzględnienie skargi tj. uchylenie postanowień: Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] z dnia 12 września 2000 r. i Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia 15 sierpnia 2001 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając zarzuty i wnioski skargi kasacyjnej, skarżący podniósł, między innymi, że w toku postępowania przed organem I instancji wnosił o przesłuchanie w charakterze świadka B. P., czego organ nie uwzględnił, a co mogło przyczynić się do wyjaśnienia istoty sprawy. Nadto zarzucono dowolność WSA w Gdańsku w dokonywaniu ustaleń faktycznych, co dotyczy inne interpretacji zapisu w karcie ewidencyjnej skarżącego, niż wynika to z ustaleń WKU w W., a chodzi o datę zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej (17.02.1956 r.). Wniosek wysnuty przez WSA w Gdańsku skarżący uważa za nieuprawniony i nie wyjaśniający istotnych sprzeczności w dokumentacji wojskowej dotyczącej skarżącego. Wnioskodawca konsekwentnie twierdzi, że wcielenie go do jednostki Nr [...] nastąpiło w dniu 14 lutego 1956 r., zaś data zwolnienia została sfałszowana w dokumencie określonym jako "zaświadczenie wojskowe o zwolnieniu od obowiązkowej służby wojskowej Nr [...]." Skarżący nie pozostawał bierny w toku prowadzonego postępowania i wskazywał na możliwe do przeprowadzenia środki dowodowe, co mogło przyczynić się do odtworzenia rzeczywistego przebiegu służby wojskowej skarżącego. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt I OSK 219/05 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przez tymi organami (Dz.U. Nr 136, poz. 707 ze zm.) modyfikuje zakres postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie tego rodzaju zaświadczenia w stosunku do regulacji kodeksowej. Ponieważ ewidencja wojskowa dotycząca skarżącego zawiera braki, można podjąć próby wykorzystania innych środków dowodowych do ustalenia, czy i ewentualnie, kiedy skarżący był przymusowo zatrudniony w kopalni. Skarżący wskazywał na dowód w postaci przesłuchania świadka B. P. Dokonanie tej czynności we właściwym trybie dawałoby potencjalną możliwość na dotarcie do innych dokumentów i rozkazów na podstawie akt (ewidencji) dotyczących owego świadka, a być może także skarżącego bądź innych świadków – byłych żołnierzy odbywających służbę w tej jednostce. Nieprzeprowadzenie tych dowodów było błędem ze strony organów prowadzących postępowanie, niezauważonym przez Sąd I instancji. Za gołosłowne i nieprzekonywujące uznał Sąd twierdzenia skarżącego dotyczące sfałszowania daty zwolnienia z jednostki wojskowej. Sprawa ze skargi K. E. została ponownie rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu. Znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy art. 217-219 KPA oraz – rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz.U. Nr 136, poz. 707 ze zm., Dz.U. 96. 58. 266 i Dz.U. 99. 109.1253 – w czasie objętym skargą), przewidują, m.in., że organ administracji (wojskowy komendant uzupełnień właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy) wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, w przypadkach, o których mowa w § 2 art. 217. Zgodnie z aktualnym brzmieniem wskazanego wyżej rozporządzenia MON w trybie określonym w rozporządzeniu wydaje się dla celów, o których mowa w § 4 rozporządzenia. W przedłożonych Sądowi aktach organów wojskowych brak pierwotnego wniosku K. E., zatem Sąd, w aktualnym stanie sprawy (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie jest w stanie ocenić, czy w postępowaniu z wniosku K. E. znajdują zastosowanie jedynie przepisy 217-219 KPA (jak wynika to z osnowy postanowienia organu I instancji) czy też – postępowanie w sprawie winno podlegać modyfikacjom wprowadzonym przepisami rozporządzenia MON z dnia 16 grudnia 1994 r. (jak wynika z osnowy postanowienia organu II instancji). Okoliczność tę, jako istotną dla sprawy organy winny w toku ponownego rozpatrywania sprawy wyjaśnić i uwidocznić w uzasadnieniach ewentualnych rozstrzygnąć, bowiem od jej istnienia zależy tryb postępowania i zakres powinności organów wojskowych w sprawie wydania zaświadczenia na wniosek K. E. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącego należy również mieć na uwadze – w przypadku stosowania przepisów rozporządzenia MON z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych (...), nowe brzmienie § 1 tego aktu (zm. Dz.U. 02. 55. 484). W sytuacji stosowania przez organy wojskowe przepisów rozporządzenia MON z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych (...) w aktualnie obowiązującym brzmieniu należy mieć na uwadze, że zaświadczenie, o które czyni starania K. E. wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w KPA (...). W trakcie postępowania sądowoadministracyjnego K. E. zgłosił (pismem z dnia 30 marca 2006 r.), że świadek B. P. nie żyje, natomiast żyjącym świadkiem przymusowej służby wojskowej w kopalni węgla jest Z. L. zam. D. K. [...],[...]M. i wniósł o przesłuchanie tej osoby w charakterze świadka, wskazując, że ze względu na zły stan zdrowia osoba ta może być przesłuchana w miejscu swego zamieszkania. Wniosek ten nie mógł być przez Sąd uwzględniony z przyczyn, o których mowa w art. 106 § 3 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przytoczony wniosek dowodowy skarżący będzie mógł zgłosić w postępowaniu przed organem I instancji, prowadzonym w następstwie niniejszego wyroku Sądu. Wskazanie wnioskowanego świadka jest również realizacją zasady związania, zarówno Sądu I instancji, jak i organów, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu NSA z dnia 9 grudnia 2005 r. w sprawie sygn. akt I OSK 219/05. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nieprzeprowadzenie przez organ dowodu wnioskowanego przez stronę było błędem, bowiem przesłuchanie świadka po uprzedzeniu o odpowiedzialności za fałszywe zeznania i sporządzenie z czynności protokołu daje potencjalną szansę na dotarcie do innych dokumentów i rozkazów na podstawie akt (ewidencji) dotyczących tego – i być może innych świadków lub skarżącego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie Wojewódzkiego Komendanta Uzupełnień [...] nr [...] z dnia 13 września 2000 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (publ. jw.).