III SA/Gd 130/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie WSA Alina Dominiak,, WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Kuratora Oświaty z dnia 9 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczniów 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zespołu Szkół z dnia 22 listopada 2011 r. nr [...]; 2) określa że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3) zasądza od Kuratora Oświaty na rzecz skarżącego M. P. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 22 listopada 2011 r. Dyrektor Zespołu Szkół Mechaniczno-Informatycznych skreślił z listy uczniów tej szkoły (kl. IIIa) – ucznia M. R. P. W podstawie prawnej wskazano art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, art. 104 k.p.a., art. 31 ust. 5 pkt 2 statut Zespołu Szkół Mechaniczno-Informatycznych w L. oraz uchwałę Rady Pedagogicznej ZSM-I w L. z dnia 22 listopada 2011 r. nr [...] w sprawie skreślenia M. P. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 14 listopada 2011 r. na popołudniowej zmianie zajęć praktycznych w zakładzie A S.A. w L. M. P. wspólnie z innym uczniem tej samej klasy dokonał kradzieży 16 elementów wykonanych w mosiądzu. Jak stanowi statut szkoły w rozdziale VI, art. 31 ust. 5 pkt 2, na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej dyrektor szkoły może skreślić ucznia z listy uczniów, gdy ten dopuszcza się kradzieży. M. P. odwołał się od powyższej decyzji zarzucając jej naruszenie art. 31 ust. 6, art. 31 ust. 7 pkt 1 statutu ZSM-I w L. poprzez podjęcie rozstrzygnięcia bez wiarygodnych dowodów potwierdzających popełnienie zarzucanego czynu. Nadto nie wskazano, że podjęto wobec niego stosowne działania wychowawcze, a dalsze pozostawienie go w szkole zagraża bezpieczeństwu lub byłoby czynnikiem demoralizującym. Wniósł także o uzupełnienia postępowania o materiał video, znajdujący się w posiadaniu podmiotu organizującego zajęcia praktyczne. Odwołujący podniósł, że zgodnie z postanowieniami statutu szkoły niezbędną przesłanką podjęcia decyzji o skreśleniu z listy uczniów jest wniosek wychowawcy klasy lub wicedyrektora szkoły – który musi być poparty wiarygodnymi dowodami, pisemnymi oświadczeniami lub dokumentami świadczącymi o postępowaniu stanowiącym podstawę do skreślenia ucznia z listy. Niewystarczające jest uprawdopodobnienie czynu lub oparcie się jedynie na poszlakach. W niniejszej sprawie jedną podstawą przypisania czynu jest pisemne oświadczenie pochodzące z A S.A., z którego wynika, że popełnienie czynu utrwalone zostało na materiale video z kamery przemysłowej. Przy czym nagrania tego nikomu nie udostępniono. W szczególności nie dysponował nim organ pierwszej instancji. Z nieoficjalnych informacji wynika, że na tym nagraniu nie zarejestrowano sytuacji, w której obwiniony zabierałby przedmiotowe elementy. Z treści art. 31 ust. 5 i ust. 6 statutu szkoły wywodził, że do skreślenia ucznia z listy niezbędne jest wykazanie dwóch następujących przesłanek: - że w stosunku do ucznia były podejmowane inne działania wychowawcze i represyjne, lecz działania te zawiodły; - że uczeń nie rokuje poprawy, a dalsze pozostawienie ucznia w szkole zagraża bezpieczeństwu, uniemożliwia realizowanie podstawowych jej celów lub byłoby czynnikiem demoralizującym. Po rozpatrzeniu odwołania [...] Kurator Oświaty decyzją z dnia 9 stycznia 2012 r. nr 2/2012 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że M. P. przyznał się do kradzieży trzykrotnie w obecności kierownika produkcji firmy A S.A., wychowawcy klasy IIIa oraz dyrektora szkoły. Ponadto bezspornym jest fakt nagannych zachowań wymienionego ucznia podczas zajęć szkolnych, nieprzestrzeganie obowiązków wskazanych w statucie szkoły, liczne przypadki łamania statutu oraz działania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Był on karany dwukrotnie: upomnieniami i naganami ale wszelkie działania wychowawcze podejmowane przez szkołę zawiodły. W związku z dokonaną kradzieżą 16 elementów mosiężnych organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował w stosunku do ucznia art. 31 ust. 5 statutu ZSM-I w L. Opisana decyzja organu odwoławczego została zaskarżona przez M.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Skarżący domagał się również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie art. 31 ust. 7 pkt 1 statutu ZSM-I poprzez przyjęcie, że dopuścił się zarzucanego czynu mimo braku wiarygodnych dowodów, a tym samym zaakceptowanie nieudowodnionych zarzutów organu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego; 2) naruszenie art. 31 ust. 6 statutu ZSM-I poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji bez wskazania, że wobec skarżącego zawiodły wszelkie działania wychowawcze i represyjne oraz pomimo braku wiarygodnych przesłanek do stwierdzenia, że skarżący nie rokuje poprawy, czy zagraża bezpieczeństwu; 3) naruszenie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji mimo jej wadliwości formalnej, tj. że jej treść nie zawiera elementów, które uzasadniają jej wydanie w świetle zarzucanego czynu; 4) naruszenie art. 75 w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez wydanie orzeczenia pomimo braku wystarczających dowodów potwierdzających zarzucany czyn; Skarżący wskazał, że organ pierwszej instancji przedstawił jedynie skrócony stan faktyczny, natomiast nie wskazał dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. Z kolei organ odwoławczy utrzymał takie wadliwe rozstrzygniecie w mocy. Jego zdaniem utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych pozwala stwierdzić, że oba rozstrzygnięcia naruszają w sposób istotny art. 107 § 3 k.p.a., jak również art. 7 i art. 11 k.p.a. W szczególności organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów odwołania, poprzestając na stwierdzeniu, że uczeń przyznał się do winny. W rzeczywistości owo przyznanie się było wymuszone poprzez obietnicę braku konsekwencji. Skarżącemu zagrożono, że w wypadku nie przyznania się zawiadomiona zostanie Policja, a on sam będzie głównym podejrzanym. Organ odwoławczy naruszył też przepisy dotyczące postępowania dowodowego; nie zajął stanowiska w zakresie nagrania z monitoringu. W dalszej kolejności zwrócił uwagę, że art. 31 ust. 7 pkt 3 statutu szkoły nakazuje dyrektorowi szkoły zebrać niezbędne informacje o postępowaniu osoby, której dotyczy wniosek o skreślenie z listy. Skreślenie z listy uczniów jest dopuszczalne tylko w przypadku spełnienia przesłanek z art. 31 ust. 5 statutu ZSM-I oraz gdy zawiodły wszelkie działania wychowawcze i represyjne oraz gdy uczeń nie rokuje poprawy, a dalsze pozostawanie ucznia w szkole zagraża bezpieczeństwu, uniemożliwia realizowanie podstawowych jej celów lub byłoby czynnikiem demoralizującym. Obie decyzje naruszają te postanowienia. Organ odwoławczy wskazał, co prawda na upomnienia i nagany, jednak dokonanie tego na etapie postępowania odwoławczego stanowi uzupełnienia decyzji organu niższej instancji, co jest niedopuszczalne. Nie wyjaśnił przy tym, czy i w jaki sposób wskazane okoliczności powodują, że dalsze pozostawanie skarżącego w szkole zagraża bezpieczeństwu, uniemożliwia realizowanie podstawowych celów szkoły lub jest czynnikiem demoralizującym. W odpowiedzi na skargę Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie M. P. kwestionował decyzję Kuratora Oświaty z dnia 9 stycznia 2012 r., jak również poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zespołu Szkół Mechaniczno-Informatycznych w L. z dnia 22 listopada 2011 r. o skreśleniu go z listy uczniów tej szkoły (kl. IIIa). Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowił przepis 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) - zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy stanowi, że dyrektor szkoły lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego, które jednak nie są one dla organu wiążące. W myśl art. 31 ust. 5 pkt 2 na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej Dyrektor Szkoły może skreślić ucznia z listy uczniów, gdy ten dopuszcza się kradzieży. Z kolei zgodnie z art. 31 ust. 6 Statutu skreślenie z listy uczniów jest najostrzejsza karą i może być dokonane, gdy zawiodły wszelkie działania wychowawcze i represyjne oraz gdy uczeń nie rokuje popraw, a dalsze pozostawienie ucznia w szkole zagraża bezpieczeństwu, uniemożliwia realizowanie podatkowych jej celów lub byłoby czynnikiem demoralizującym. W utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony ( por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. akt III ARN 49/93,OSNC 1994/0/181). Rozstrzygnięcia wydane w tego typu sprawach – zwłaszcza gdy zapada decyzja negatywna dla strony - powinny być starannie uzasadnione, z odniesieniem się do okoliczności danej sprawy. Należy w nich w sposób szczegółowy i przekonujący uzasadnić, że w sprawie tej musiało zapaść takie a nie inne rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu prawem działania w ramach uznania administracyjnego, czy podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza te granice i nie jest rozstrzygnięciem dowolnym. Prawidłowe zredagowanie uzasadnienia ma bowiem istotne znaczenie dla zasady przekonywania obywateli wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne i prawne winno bowiem zostać sporządzone zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. ( tak por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 października 2009 r. sygn. akt II SA/Ol572/09 ( LEX nr 523031). W ocenie Sądu obie wydane w sprawie decyzje nie zawierają uzasadnienia wskazującego na podjęcie decyzji w ramach uznania administracyjnego. Jako uzasadnienie do decyzji organu I instancji wskazano, że przyczyną wydania decyzji był fakt dokonania kradzieży 16 elementów wykonanych z mosiądzu, co, z uwagi na treść art. 31 ust. 5 pkt 2 Statutu, dawało podstawę do jej wydania. Organ pominął natomiast i nie odniósł się do przesłanek, o których mowa w art. 31 ust. 6 Statutu – decyzja ta nie spełnia więc wymagań art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał na fakt dokonania kradzieży oraz nagannych zachowań ucznia podczas zajęć szkolnych, nieprzestrzegania obowiązków wskazanych w statucie szkoły, liczne przypadki łamania statutu oraz działania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Organ wskazał również na fakt dwukrotnego ukarania skarżącego karami dyscyplinarnymi. W tym miejscu należy zauważyć, że jakkolwiek w zaskarżonej decyzji organ podjął próbę konwalidacji braku prawidłowego uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, to w ocenie Sądu również i ta decyzja nie zawiera elementów niezbędnych do dokonania oceny czy mieści się ona w granicach uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie rozważył i nie przedstawił w sposób wyczerpujący wszystkich przesłanek przemawiających za zajętym stanowiskiem zgodnie z przepisami k.p.a., w tym art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Należy zauważyć, że organ wskazując na naganne zachowania skarżącego i liczne przypadki łamania statutu szkoły nie wskazał na konkretne przypadki takich zachowań skarżącego, które dawałyby podstawę do sformułowania przez organ takich ocen. Organ powołał się nadto na fakt dwukrotnego ukarania skarżącego karami dyscyplinarnymi w okresie od września 2010 r. do lutego 2011 r. uznając, że te działania wychowawcze podejmowane przez szkolę zawiodły. Należy jednak zauważyć, że z powyższego wynika również, że w okresie od marca 2011 r. do dnia 14 listopada 2011 r. skarżący zachowywał się w sposób, który nie dawał podstaw do zastosowania w stosunku do niego kar dyscyplinarnych, co zdawałoby się przeczyć twierdzeniu, że poprzednio zastosowane kary nie wywołały żadnego pozytywnego efektu. Znajduje to potwierdzenie w Opinii Samorządu Uczniowskiego z dnia 18 listopada 2011 r., gdzie stwierdzono, że zachowanie skarżącego uległo nieznacznej poprawie w klasie III. Organ pozostawił zatem poza swoimi rozważaniami argumenty, które należało rozważyć przy wydaniu rozstrzygnięcia. Reasumując tę część rozważań, w ocenie Sądu, organy obu instancji nie wykazały należycie z jakich przyczyn uznały, że kara skreślenia skarżącego z listy uczniów była adekwatna do jego zachowania i co przemawiało za jej zastosowaniem. Sąd nie podzielił również stanowiska organu odwoławczego, że decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera uchybień proceduralnych i została wydana z zachowaniem wynikającej z przepisów ustawy i Statutu procedury. W myśl art. 39 ust. 2 ustawy skreślenie z listy następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Z kolei art. 31 ust. 7 pkt 5 Statutu stanowi, że Samorząd Uczniowski na prośbę Dyrektora wydaje opinię o uczniu. W tym miejscu Sąd stwierdza, że w całości podziela argumentację zaprezentowaną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 619/11 (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i uznaje je za własne. Sąd ten stwierdził, że w świetle art. 39 ust. 2 ustawy jest oczywiste, że uchwała rady pedagogicznej jako stanowiąca " podstawę decyzji dyrektora" musi opowiadać się za skreśleniem ucznia z listy. Tym samym przedmiotem opinii samorządu uczniowskiego w rozumieniu tego przepisu jest również sprawa skreślenia ucznia z listy. W aktach sprawy znajduje się Opinia Samorządu Uczniowskiego z dnia 18 listopada 2011 r. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z jej treści nie wynika by została wydana na wniosek – prośbę Dyrektora skierowaną do tego organu. Również tytuł opinii, a zwłaszcza jej treść nie wskazuje na to, że jej przedmiotem jest zamiar skreślenia skarżącego z listy uczniów, lecz opinia o uczniu, jego zachowaniu i wynikach osiąganych w toku nauki. Nie można tym samym ustalić, czy podmiot wydający opinię był świadomy co do przedmiotu i znaczenia tego aktu. W świetle powyższych okoliczności, akta postępowania administracyjnego nie dają podstawy do przyjęcia ustalenia, że wydanie przez samorząd uczniowski opinii z dnia 18 listopada 2011 r. odpowiada wymogom wynikającym z treści art. 39 ust. 2 ustawy. Niedopełnienie tych wymagań ustawowych stanowi uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się jeszcze do powyższego należy zauważyć, że wydając opinię o skarżącym oparto się na art. 31 ust. 7 pkt 5 Statutu, który stanowi, że Samorząd Uczniowski na prośbę Dyrektora wydaje opinię o uczniu. Jak wynika z wcześniejszych rozważań przedmiotem opinii jest sprawa skreślenia ucznia z listy, zatem w/w przepis Statutu jest niezgodny z ustawą ( zob. aktualna w tej kwestii uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003 r., OPS 5/03, LEX 82226). Mając na uwadze, że organy orzekające w sprawie nie rozważyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, przez co naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, jak też wskazane wyżej przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni powyższe stanowisko, a po przeprowadzeniu postępowania podejmie rozstrzygnięcie stosowne do poczynionych ustaleń wydając decyzje uzasadnione w sposób odpowiadający przepisom prawa (art. 107 § 1- 3 k.p.a.). Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji na mocy art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś o kosztach orzeczono w myśl art. 200 tej ustawy.