III SA/Gd 135/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na pismo Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia 9 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie przekazania skargi na czynności Wojskowej Komendy Uzupełnień oraz Rejonowej Wojskowej Komisji Morsko-Lekarskiej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie jest wstanie ponieść wolnorynkowej ceny pomocy prawnej adwokata. Oświadczył, że prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe, utrzymuje dwoje małoletnich dzieci, z których jedno choruje na astmę, co wiąże się z wydatkami na leczenie do 1000 zł. Wraz z żoną osiągają łącznie miesięczny dochód z pracy w wysokości 4200 zł netto, z którego ponoszą stałe wydatki w wysokości 800 zł z tytułu czynszu za mieszkanie. Nie posiada majątku, w tym nieruchomości, nie posiada oszczędności, ani papierów wartościowych lub innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5000 zł, w tym pojazdów mechanicznych. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do niego dokumenty były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 29 marca 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę i jego żonę za lata 2015 i 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. za lata 2015 i 2016, b) zaświadczenia pracodawców o aktualnej wysokości otrzymywanego wynagrodzenia wnioskodawcy i jego żony, c) oświadczenia czy wnioskodawca lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia obrazujące rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, e) kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, lekarstwa, inne), a także kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych stałych miesięcznych kosztów leków lub odpłatnego leczenia syna wnioskodawcy, f) kopii dokumentów potwierdzających wysokość ewentualnych zobowiązań finansowych z tytułu kredytów lub pożyczek bankowych wraz z zaświadczeniem banku o ich wysokości i historią spłat w okresie ostatnich trzech miesięcy. Na powyższe wezwanie skarżący nie udzielił odpowiedzi do dnia rozpoznania wniosku. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym – jak wskazano – z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżący wraz z prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe żoną uzyskują stały dochód z tytułu pracy, a skarżący nie przedstawił wysokości wszystkich stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków jego obciążających, ograniczając się jedynie do wskazania wydatków na czynsz i leczenie syna, po których uwzględnieniu pozostaje skarżącemu do dyspozycji kwota 2400 zł. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, w szczególności zeznań podatkowych, udokumentowania wysokości wynagrodzeń, wyciągów z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego. Brak przedłożenia żądanych oświadczeń i dokumentów nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ponadto skarżący nie udokumentował wysokości stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków dotyczących swego i jego rodziny utrzymania oraz kosztów odpłatnego leczenia małoletniego syna. Uniemożliwia to porównanie tych kosztów z wysokością uzyskanych i udokumentowanych dochodów. Skarżący nie podał przy tym przyczyn nieprzedstawienia żądanych oświadczeń i dokumentów. Z tego względu nie sposób uznać, aby skarżący wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.