III SA/Gd 155/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w decyzji uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia 27 kwietnia 2020 r. nr (...) Wójt Gminy przyznał A.M. od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 350,50 zł miesięcznie. Pismem z dnia 26 maja 2020 r. A.M. wystąpił do Wójta Gminy o uzupełnienie ww. decyzji wskazując, że nie podano w niej, na jakiej podstawie do ustalenia rozmiaru świadczeń przyjęto przepisy dotyczące ustalenia tego świadczenia rodzinom. Wniósł o uzupełnienie decyzji w ww. zakresie. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2020 r. nr (...) Wójt Gminy orzekł o sprostowaniu oczywistej omyłki w decyzji Wójta Gminy z dnia 27 kwietnia 2020 r. nr (...) w ten sposób, że zmienił treść fragmentu uzasadnienia na treść: "Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Na podstawie wniosku z dnia 31 marca 2020 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy W formie zasiłku okresowego. W wyniku przeprowadzonego w dniu 16 kwietnia 2020 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż strona jest osobą samotnie gospodarującą, a dochód strony wynosi 0 zł miesięcznie, czyli nie przekracza kwoty 701,00 zł, która stanowi kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ustalono ponadto, iż Pan A.M. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. Wysokość przedmiotowego świadczenia ustala się na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego, iż w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, wysokość świadczenia ustalono na kwotę 350,50zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt złotych 50/100) miesięcznie. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Ze względu na ważny interes strony, tj. konieczność posiadania środków finansowych na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb, zgodnie z treścią art. 108 k.p.a. decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Mając na względzie powyższe, należało orzec jak na wstępie". Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A.M., zarzucając naruszenie przepisów art. 8 § 1, art. 111 § 1b, art. 124 § 1 k.p.a., art. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i stwierdzając, że postanowienie to rażąco narusza interes społeczny i obywatelski, a ponadto zostało wydane wbrew intencji wnioskodawcy. W uzasadnieniu wskazał m.in., iż przedmiotem sprostowania nie mogą być ustalenia faktyczne, czy zastosowanie przepisów prawnych dokonane przez organ, gdyż wadliwości w tym zakresie są istotne, dlatego ich usunięcie może nastąpić wyłącznie poprzez wyeliminowanie w całości decyzji z dnia 27 kwietnia 2020 r. nr (...). Ponadto skoro wystąpił o uzupełnienie ww. decyzji, to organ zobowiązany był wydać postanowienie o uzupełnieniu bądź odmowie uzupełnienia decyzji, a nie orzekać bez uwzględnienia wniosku strony. Przytaczając treść art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej skarżący stwierdził, że w skarżonym postanowieniu wskazano, iż przepis ten dotyczy zasiłku okresowego przysługującego "rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny". Zdaniem skarżącego, w podstawie prawnej skarżonego postanowienia wbrew treści art. 124 § 1 k.p.a. nie podano w sposób precyzyjny podstawy prawnej, bowiem nie wskazano paragrafów mających zastosowanie, a część przepisów w niej powołanych nie może mieć zastosowania do postanowień. Ponadto organ powołał przepis art. 111 § 1b k.p.a, który stosuje się w postanowieniu o uzupełnieniu bądź odmowie uzupełnienia decyzji, wydawanym na wniosek strony. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowieniem z dnia 14 września 2020 r., nr (...), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 113 § 1 i art. 144 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżone postanowienie i sprostowało oczywiste omyłki w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy z dnia 27 kwietnia 2020 r. nr (...) w ten sposób, że: - wykreślić zdanie "Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny" i zastąpić je zdaniem "Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej", - wykreślić zdanie "Wysokość przedmiotowego świadczenia ustala się na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego, iż w przypadku rodziny zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny" i zastąpić je zdaniem "Wysokość przedmiotowego świadczenia ustala się na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego, iż w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby", - wykreślić zdanie "Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny" i zastąpić je zdaniem "Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby". Jak wyjaśniło Kolegium przepis art. 113 k.p.a. nie zawiera definicji legalnej oczywistej omyłki, ale już z samego potocznego rozumienia tego pojęcia wynika, że chodzi w nim o błąd pisarski lub rachunkowy albo inny błąd, lecz zawsze dostrzegalny "na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń czy ustaleń. Natomiast nie podlegają sprostowaniu w omawianym trybie błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Zmiana postanowienia wyrażonego w decyzji, chociażby nawet powziętego na skutek błędu, nawet wskutek mylnego wyobrażenia o stanie faktycznym albo prawnym - nie podpada pod pojęcie błędu czy omyłki, których dotyczy art. 113 § 1 k.p.a. Sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej korekty rozstrzygnięć. Zdaniem Kolegium błędy popełnione w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy z dnia 27 kwietnia 2020 r. są ewidentne i polegały tylko na wadliwym wskazaniu treści pkt 2 ust. 1 art. 38 ustawy o pomocy społecznej, zamiast pkt 1 ust. 1 art. 38 ww. ustawy oraz pkt 2 ust. 2 art. 38 ustawy 2, zamiast pkt 1 ust. 2 art. 38 ww. ustawy. Opisane wady nie mogą być uznane za istotne, gdyż w żaden sposób nie wpłynęły one na wynik sprawy. Organ w sposób właściwy i zgodny z treścią art. 38 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ww. ustawy ustalił wysokość przysługującego stronie zasiłku okresowego. Wymienione wyżej omyłki w jednostkach redakcyjnych przepisu art. 38 ustawy o pomocy społecznej jako oczywiste, mogły zostać skorygowane wyłącznie w formie sprostowania, o którym mowa art. 113 § 1 k.p.a. Jednakże organ pierwszej instancji dokonując sprostowania uzasadnienia swej decyzji, po raz kolejny popełnił omyłkę nadając błędną treść zdaniu pierwszemu uzasadnienia "Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt.1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny". To spowodowało, że koniecznym było uchylenie skarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty poprzez dokonanie sprostowania oczywistych omyłek w decyzji Wójta Gminy z dnia 27 kwietnia 2020 r. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji omyłkowo wskazał w podstawie prawnej postanowienia art. 111 § 1b k.p.a., który dotyczy uzupełnienia decyzji, a nie jej sprostowania (art. 113 § 1 k.p.a.), jednakże ta ostatnia ujawniona przez stronę pomyłka, choć nie powinna mieć miejsca, bo w istocie nie pogłębia zaufania obywateli, w myśl art. 8 § 1 k.p.a., to jednak wbrew stanowisku strony nie czyni bezpodstawnym wydanie postanowienia o sprostowaniu decyzji. Postanowienie takie może być bowiem, zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a., wydane również z urzędu i w przedmiotowej sprawie taka sytuacja miała właśnie miejsce, co jednak nie zmienia faktu, że organ pierwszej instancji winien wydać jeszcze rozstrzygnięcie w kwestii złożonego przez stronę w dniu 27 maja 2020 r. wniosku o uzupełnienie decyzji Wójta Gminy z dnia 27 kwietnia 2020 r. nr (...). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie A.M. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie prawa wskazując, że organ odwoławczy nie był władny orzekać co do istoty sprawy ze względu na jej przedmiot. Obowiązkiem organu, który wydał decyzję, w związku z wnioskiem skarżącego o uzupełnienie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 27 kwietnia 2020 r., jest wydanie postanowienia określonego w art. 111 § 1b k.p.a. Nadto Kolegium nie wskazało, czy postanowienie organu pierwszej instancji uchylono w całości czy w części. Skarżący podniósł, że przedmiotem sprostowania nie mogą być ustalenia faktyczne czy zastosowanie przepisów prawa, ponieważ są to wady istotne. W konsekwencji zachodzą podstawy prawne do uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. wobec spełnienia przesłanek tego przepisu , który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga podlegała uwzględnieniu , choć nie z powodów w niej wskazanych. W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie sprostowania oczywistych omyłek w decyzji Wójta Gminy z dnia 27 kwietnia 2020 r. nr (...). Skarżący, po wydaniu w/w decyzji, wystąpił do Wójta Gminy o jej uzupełnienie, poprzez wskazanie podstawy przyjęcia - do ustalenia wysokości przyznanego mu świadczenia - przepisów dotyczących rodzin. Wójt Gminy w dniu 1 czerwca 2020 r. wydał postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki w uzasadnieniu wydanej decyzji w sposób podany we wstępnej części niniejszego uzasadnienia, z którego to postanowienia i jego uzasadnienia wynika, że organ pierwszej instancji omyłkowo przytoczył w decyzji przepisy dotyczące rodziny, nie zaś przepisy dotyczące osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżone postanowienie ( pkt 1 postanowienia ) i sprostowało oczywiste omyłki w uzasadnieniu decyzji w sposób wskazany we wstępnej części niniejszego uzasadnienia ( pkt 2 postanowienia). W punkcie 2 postanowienia Kolegium , prostując decyzję , dokonało wykreślenia trzech zdań uzasadnienia, zastępując je trzema innymi. Przepis art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ( t.j. Dz.U. z 2020 r. , poz.256 ze zm.) , dalej jako k.p.a., wskazuje, że organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że w okolicznościach niniejszej sprawie przytoczenie w uzasadnieniu wydanej wobec skarżącego decyzji z dnia 27 kwietnia 2020 r. przepisów ustawy o pomocy społecznej dotyczących rodziny, nie zaś przepisów tej ustawy dotyczącej osoby samotnie gospodarującej , czyli art. 38 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej , zamiast art. 38 ust.1 pkt 1 tej ustawy oraz art. 38 ust.2 pkt 2 zamiast 38 ust.2 pkt 1 tej ustawy, nie może być uznane za pomyłkę istotną, której sprostowanie w trybie art. 113 § 1 k.p.a. jest niedopuszczalne. To, że organ pierwszej instancji w wydanej decyzji popełnił oczywistą omyłkę wynika zarówno z faktu, że w uzasadnieniu decyzji organ wyraźnie wskazał , że rodzina skarżącego składa się z jednej osoby, jak i z tego , że organ ten nie mógł pozostawać w mylnym wyobrażeniu o stanie faktycznym sprawy, dotyczącym ilości osób pozostających w rodzinie skarżącego , bowiem z uwagi na liczne, prowadzone przez organ postępowania z wniosków skarżącego , organ ma ugruntowaną wiedzę, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Dokonane sprostowanie w żaden sposób nie zmieniło ani nie skorygowało rozstrzygnięcia zawartego w wydanej decyzji, dotyczącej przyznania skarżącemu w określonej wysokości zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. Okoliczność ta potwierdza również charakter omyłki organu - jako oczywistej, jak przyjęło w zaskarżonym skargą postanowieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze . Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że organ odwoławczy nie powinien merytorycznie oceniać postanowienia organu pierwszej instancji, na które wniósł on zażalenie, z uwagi na to, że przedmiotem jego wniosku z dnia 26 maja 2020 r. było uzupełnienie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 27 kwietnia 2020 r. , wobec czego organ pierwszej instancji powinien wydać postanowienia określone art. 111 § 1 b k.p.a. wskazać należy, że sprostowanie , o jakim mowa w art. 113 § 1 k.p.a. może być dokonane przez organ z urzędu. Jeżeli organ stwierdzi konieczność dokonania takiego sprostowania może uczynić to w formie postanowienia, niezależnie od tego , czy strona tego postępowania złożyła w tej mierze wniosek, czy też nie. Wniosek skarżącego z dnia 26 maja 2020 r. o uzupełnienie decyzji powinien zostać przez organ pierwszej instancji rozpatrzony odrębnie w oparciu o przepis art. 111 k.p.a., który normuje kwestię uzupełnienia decyzji administracyjnej. Zarzutu skarżącego , że Kolegium nie podało, czy postanowienie organu pierwszej instancji uchylone zostało w całości czy w części , także nie można podzielić. Sformułowanie użyte przez organ odwoławczy: "uchylić zaskarżone postanowienie" w sposób oczywisty oznacza, że postanowienie organu pierwszej instancji uchylone zostało w całości. Gdyby natomiast organ uchylał postanowienie w części , musiałby w swoim rozstrzygnięciu wyraźnie to wskazać, poprzez dodanie określenia "w części" i podania zakresu uchylenia postanowienia. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodziła. Jednak, mimo przedstawionego powyżej stanowiska Sądu, skargę należało uwzględnić. Sąd bowiem dokonuje kontroli zaskarżonego aktu, decyzji czy postanowienia nie tylko poprzez pryzmat zarzutów skargi , ale także z urzędu, co wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a. Zaskarżone skargą postanowienie SKO wydane zostało po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na postanowienie organu pierwszej instancji, w którym dokonano sprostowania wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji. Tak więc istotą tego postępowania było rzeczywiste skorygowanie ( w granicach określonych art. 113 § 1 k.p.a.), stwierdzonych przez organ oczywistych omyłek. Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze , dokonując w wydanym przez siebie postanowieniu sprostowania oczywistych omyłek decyzji, w punkcie 2 tiret pierwszy postanowienia zastąpiło - omyłkowo ujęte w decyzji zdanie - zdaniem , które zawiera ponowne wskazanie art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej , zamiast art. 38 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, przy czym Kolegium przytoczyło jednocześnie rzeczywistą treść art. 38 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy. Rozstrzygnięcie to jest ponadto sprzeczne z treścią uzasadnienia wydanego przez SKO postanowienia, co do sprostowania tego właśnie fragmentu uzasadnienia decyzji. W uzasadnieniu postanowienia bowiem organ odwoławczy wskazał na to, że organ pierwszej instancji omyłkowo, zamiast art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej , wskazał na art. 38 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. To ostatnie stwierdzenie organu odwoławczego miało charakter ogólny, dotyczący wszystkich trzech oczywistych omyłek. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie w opisanym powyżej kształcie nie może pozostać w obrocie prawnym. Należy mieć bowiem na względzie, że instytucja sprostowania oczywistych omyłek m.in. w decyzji ma na celu doprowadzenie treści decyzji organu administracji do takiego stanu , w którym decyzja ta oczywistymi omyłkami nie jest już dotknięta. W niniejszym przypadku zaskarżone postanowienie do sytuacji takiej nie doprowadziło. Nie jest przy tym możliwe uchylenie zaskarżonego postanowienia jedynie w części, bowiem zaskarżone postanowienie stanowi w istocie zamkniętą całość. Nie można bowiem uchylić postanowienia w części dotyczącej jedynie punktu 2 tiret pierwszy, bowiem konieczne byłoby jednoczesne wyeliminowanie fragmentu uzasadnienia , odnoszącego się do tej właśnie jednostki redakcyjnej postanowienia. Nie jest to jednak możliwe, z uwagi na uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia w sposób całościowy, odnoszący się do wszystkich stwierdzonych oczywistych omyłek. W tym stanie rzeczy Sąd, nie podzielając zarzutów skargi , lecz stwierdzając naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Przy ponownym rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze będzie mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu.