III SA/Gd 159/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji do kierowania pojazdami postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący M. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle złożonego przez wnioskodawcę pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz synem. Z oświadczenia wynikało, że wnioskodawca posiada dom o powierzchni 120 m2 oraz dwa pojazdy (osobowy i dostawczy). Rodzina utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę, które wnioskodawca określił na kwotę 1.200 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca spłaca dwa kredyty (mieszkaniowy oraz konsumpcyjny). Zobowiązania i stałe wydatki (wskazane w rubryce nr 11 formularza PPF) wnioskodawca określił na kwotę 2.500 zł. Wnioskodawca oraz osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają - zgodnie ze złożonym oświadczeniem - oszczędności pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Uzasadniając wniosek ww. wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny. Żona wnioskodawcy nie pracuje z przyczyn zdrowotnych. Wnioskodawca opiekuje się ponadto chorą na raka matką, co zajmuje wiele czasu i odciąga od spraw zawodowych. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 maja 2016 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39); b) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich sześciu miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz – w przypadku gdy wnioskodawca jest podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 lub VAT – 7K; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej i osobistych), rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy w okresie ostatnich sześciu miesięcy posiadane przez wnioskodawcę lub żonę rachunki bankowe zostały zlikwidowane należało przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie; d) dokumentów potwierdzających aktualne zadłużenie i wysokość spłacanych przez wnioskodawcę i jego żonę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną (to jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF) wysokość innych zobowiązań finansowych wnioskodawcy i jego żony wobec ZUS, urzędów skarbowych, urzędów i izb celnych, gminy, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów; e) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę miesięcznych kosztów utrzymania (opłaty związane z zamieszkiwaną nieruchomością, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wydatki na lekarstwa, inne). W następstwie ww. zarządzenia referendarza sądowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: a) pisemne oświadczenie wnioskodawcy, z którego wynika, że wnioskodawca ma na utrzymaniu niepracującą żonę, syna oraz matkę; z oświadczenia wynikało ponadto, że miesięczne raty kredytów obciążających wnioskodawcę wynoszą około 4.500 zł; wnioskodawca jest ponadto obciążony ubezpieczeniem (około 1.000 zł), składkami na ZUS (około 1.000 zł) oraz "pozostałymi opłatami" (około 1.500 zł); b) kserokopia zeznania PIT – 36 za rok 2015 wraz z informacjami PIT/B i PIT/O złożonymi przez wnioskodawcę; z zeznania wynika, że w 2015 r. wnioskodawca osiągnął przychód w kwocie 818.762,24 zł (dochód w kwocie 11.928,39 zł); c) kopia wydruku dotyczącego dochodów za okres styczeń – marzec 2016 r.; z przedłożonego wydruku wynikało, że wnioskodawca w powyższym okresie osiągnął przychód w wysokości 229.534,36 zł (strata na poziomie – 25.021,67 zł); d) deklaracje VAT – 7 za miesiące październik 2015 r. – marzec 2016 r.; e) wydruk z ewidencji środków trwałych oraz własności niematerialnych i prawnych; f) wyciągi z rachunków bankowych należących do wnioskodawcy oraz do wnioskodawcy i jego żony (z okresów odpowiednio: luty – kwiecień 2016 r. oraz styczeń – kwiecień 2016 r.); g) harmonogramy spłat kredytów (obrazujące raty w wysokości odpowiednio: 3.040,54 zł oraz 155,53 zł); h) kopie polis ubezpieczeniowych na życie z funduszem kapitałowym wnioskodawcy i jego żony (obrazujące składki miesięczne na poziomie odpowiednio 562,09 zł i 487,79 zł); i) kopie faktur VAT za dostawę wody i odprowadzanie ścieków (na kwotę 479,06 zł), energię elektryczną (na kwotę 575,91 zł) oraz paliwo gazowe (na kwotę 369,51 zł). W tym stanie należało uznać, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tak określonymi przesłankami przyznania prawa pomocy rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu – vide: art. 245 § 2 ww. ustawy) ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co nadto istotne, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że wobec uiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi (potwierdzenie wpłaty: k. 18 akt sprawy) oraz opłaty kancelaryjnej pobieranej za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (potwierdzenie wpłaty: k. 54 akt sprawy) koszty niniejszego postępowania kształtują: - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualne wynagrodzenie adwokata. Co istotne, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika jest ustalane co do zasady swobodnie pomiędzy stronami – mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). W rozpatrywanej sprawie stawka ta wynosi 480 zł. Mając na uwadze ww. regulacje normatywne jak i ww. okoliczności faktyczne wynikające z przedłożonego do akt materiału źródłowego referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca w realiach niniejszego postępowania nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej wnioskodawcy i jego żony nie przemawia bowiem za uznaniem, że ww. nie ma możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca będąc czynnym przedsiębiorcą cały czas generuje określone przychody. Z przedłożonych do akt dokumentów wynika, że w roku 2015 przychody te wyniosły 818.762,24 zł. Fakt, że w pierwszych trzech miesiącach roku 2016 wnioskodawca wygenerował stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przy osiągnieciu przychodu na poziomie 229.534,36 zł) nie oznacza automatycznie, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11; vide: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W ocenie referendarza sądowego fakt stałego zasilania rachunku bankowego znacznymi wpłatami własnymi (por. m.in. wpłaty i wypłaty na własne rachunki bankowe z dnia: 9 lutego 2016 r. na kwotę 6.970 zł; z dnia 18 lutego 2016 r. na kwotę 7.930 zł; z dnia 1 marca 2016 r. na kwotę 11.050 zł; z dnia 5 kwietnia 2016 r. na kwotę 7.950 zł; z dnia 29 kwietnia 2016 r. na kwotę 4.500 zł) jak i spłata wszystkich wymagalnych zobowiązań (publicznoprawnych jak i prywatnoprawnych) w oczywisty sposób kontrastuje z prezentowaną w niniejszej sprawie złą kondycją finansową strony. Ponadto z przedłożonych do akt dokumentów nie wynika aby rachunki bankowe wnioskodawcy i jego żony zostały w określonym zakresie zajęte bądź zabezpieczone. Uwzględniając wskazywany fakt istnienia obciążeń kredytowych należy mieć na uwadze, że bank udzielający wnioskodawcy stosownych kredytów badał zdolność kredytową wnioskodawcy i jego żony oraz możliwość spłaty zaciągniętych zobowiązań. Co oczywiste, stosowny kredyt związany z prowadzoną działalnością gospodarczą (z obecną ratą wynoszącą 3.040,54 zł) nie zostałby wnioskodawcy udzielony, gdyby ww. nie posiadał dostatecznej zdolności do jego spłaty oraz nie ustanowił przewidzianych przez prawo form jego zabezpieczenia. Należy ponadto wskazać, że spłata zobowiązań kredytowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Konstatacja ta jest oczywista, gdyż - jak wynika z przedłożonych dokumentów – skarżący generuje comiesięczne przychody, posiada środki pieniężne i określony majątek. Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.