III SA/Gd 162/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kowalik – Grzanka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia 10 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 10 grudnia 2010 r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3) zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej M. P. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 25 maja 2010 r. G. B. i A. M. reprezentowane przez radcę prawnego zwróciły się do Wójta Gminy o wymeldowanie z pobytu stałego z budynku położonego w K. przy ul. [...] B. P. oraz innych zamieszkujących ewentualnie w budynku osób. W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że w spornym budynku mieszkalnym zamieszkują jedynie wnioskodawczynie. B. P. pod w/w adresem nie mieszkał jak i nie zamieszkuje obecnie. Sama nieruchomość została co prawda sprzedana przez A.M. (brata A.M.) B. P. w dniu 12 sierpnia 2005 r. jednakże przed Sądem Rejonowym w S. toczy się postępowanie o unieważnienie zawartej umowy sprzedaży. A. M. zmarł z kolei w lutym 2010 r. a oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza złożyły A.M. wraz z siostrą M. B.- matką G. B. Pismem z dnia 14 lipca 2010 r. Wójt Gminy poinformował M.M., że w następstwie uzyskanych informacji zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie jej wymeldowania wraz z dziećmi A. P. i J. P. z pobytu stałego z lokalu położonego w K. przy ul. [...] Następnie decyzją z dnia 10 grudnia 2010 r. nr [...] Wójt Gminy działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.) po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego z budynku położonego w K. przy ul. [...] M. M. (obecnie P.) wraz z małoletnimi dziećmi. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odnosząc się do stricte ewidencyjnego charakteru instytucji zameldowania wskazał, że w świetle stanu faktycznego sprawy w lokalu mieszkalnym oznaczonym numerem porządkowym 52/1 położonym na działce nr 738/6 zamieszkują A. M. i G. B. Z kolei M. M. wraz z B.P. i małoletnimi dziećmi mieszka w lokalu dobudowanym do warsztatu samochodowego, w którym to B. P. prowadzi działalność gospodarczą (działka 738/4). Lokalowi temu nie został jednakże do dnia dzisiejszego nadany numer porządkowy. W związku z tym zaistniały podstawy do wymeldowania M.M. wraz z małoletnimi dziećmi A. i J. P.z lokalu nr 52/1 położonego na działce nr 738/6. W następstwie odwołania wniesionego przez M.M. Wojewoda decyzją z dnia 10 lutego 2011 r. utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie Wójta Gminy. W uzasadnieniu wydanej decyzji Wojewoda wskazał, że A. M. i G. B. złożyły wniosek o wymeldowanie co jest bezsporne. Jednakże po ustaleniu, że w/w nie mają w sprawie interesu prawnego postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W toku prowadzonego postępowania ustalono zaś, że centrum życiowym odwołującej się nie jest lokal, którego dotyczy przedmiotowe postępowanie. Utrzymywanie zatem jej zameldowania w spornym lokalu stanowiłoby w istocie fikcję meldunkową. W sprawie ustalono bowiem, że B. P. jest właścicielem dwóch działek oznaczonych numerami 738/6 i 738/7. Pierwsza z nich ma nadany numer – 52/1; w lokalu tym zamieszkują A. M. i G. B.. Z kolei w drugiej nieruchomości (lokalu) zamieszkuje odwołująca z dziećmi. W związku z tym decyzja o wymeldowaniu odwołującej z małoletnimi dziećmi znajduje uzasadnienie faktyczne oraz prawne wynikające z dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. P. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody zarzucając wydanemu rozstrzygnięciu: - naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 i art. 80 k.p.a. - naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że wbrew ustaleniom urzędu gminy B. P. jest właścicielem działki nr 738/4 (z warsztatem i pomieszczeniem socjalnym), działki nr 738/7 oraz działki nr 738/6, na której znajduje się budynek mieszkalny oznaczony numerem ewidencyjnym 52/1. Na działce nr 738/4, na której znajduje się prowadzony przez B. P. warsztat samochodowy nie jest zaś dobudowany lokal mieszkalny ale są tam pomieszczenia socjalne tegoż warsztatu. Nie jest zatem możliwe zameldowanie się w tym lokalu albowiem nie jest to lokal mieszkalny w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Co istotne, obie działki nie są oddzielone murem (jak przyjęły organy) a podwórzem, z którego skarżąca wraz z rodziną korzysta. W ocenie skarżącej organy orzekające w sprawie niezasadnie dokonały ustaleń odmiennych. Organ I instancji w ogóle nie ustosunkował się bowiem do dowodów w postaci ustaleń z kontroli meldunkowej Policji w K., z których jednoznacznie wynikało, że w pomieszczeniach lokalu nr 52/1 zajmowanego przez A. M. i G. B. B. P. przechowuje swoje rzeczy. Okoliczności te wskazywały zaś bezspornie, że skarżąca z mężem i dziećmi nie opuścili miejsca pobytu stałego, tj. lokalu 52/1 przy ul. [...] w K. Z kolei A. M. i G. B. zainicjowały dwa postępowania sądowe; pierwsze o ochronę posesoryjną zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 5 listopada 2010 r. i drugie o unieważnienie umowy sprzedaży nieruchomości wszczęte niejako w następstwie pozwu o eksmisję złożonego przez obecnego męża skarżącej jeszcze w 2006 r. Obecnie w sprawie o unieważnienie umowy sprzedaży Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 13 grudnia 2010 r. oddalił powództwo. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. uczestnik postępowania B.P. wskazał, że lokal dobudowany do warsztatu znajduje się na działce oznaczonej numerem 738/7 a jego żona od samego początku zamieszkiwała w dobudowanym lokalu mieszkalnym. Z kolei budynek oznaczony nr 52/1 był przez uczestnika i skarżącą użytkowany ale w nim nie zamieszkiwano. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.) W myśl art. 134 § 1 w/w aktu normatywnego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto z przepisu art. 135 p.p.s.a. wynika, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są trafne. Sąd zwraca uwagę, iż instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i jako takie – nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Kwestię wymeldowania osoby z miejsca stałego pobytu normuje przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przez opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu przywołanego przepisu należy rozumieć dobrowolne i trwałe zaniechanie dalszego zamieszkiwania w nim, w wyniku którego miejsce to przestało być miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Zamiar, który da się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Zatem organ orzekający w sprawie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego winien ustalić, czy osoba ta opuściła przedmiotowy lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. W myśl ogólnych zasad postępowania administracyjnego organy administracji powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) i w tym celu obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), zaś wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Analiza akt niniejszej sprawy wskazuje, że organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego i ustalony przez nie stan faktyczny sprawy nie dawał podstaw do wydania orzeczenia w sprawie. Sąd stwierdził bowiem, że w toku postępowania wyjaśniającego, jak również w uzasadnieniu decyzji wydanych w niniejszej sprawie organy skupiły się na kwestii, gdzie w chwili obecnej znajduje się centrum życiowe skarżącej, nie dokonały zaś ustaleń i w żaden sposób nie odniosły się do kwestii istnienia przesłanek wymeldowania tj. kiedy skarżąca opuściła przedmiotowy lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Przeprowadzenie przez organy orzekające w niniejszej sprawie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego jest istotne również i z tej przyczyny, że od wyników dokonanych w jego trakcie ustaleń zależeć będzie prawidłowe określenie przedmiotu toczącego się postępowania. Mając na uwadze, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przez organ z urzędu, nie istnieje przeszkoda do zmiany przedmiotu postępowania. Jeżeli bowiem w toku prowadzonego z urzędu postępowania wyszłyby na jaw okoliczności związane z zameldowaniem skarżącej w przedmiotowym lokalu, o których w momencie wszczęcia postępowania organ meldunkowy nie posiadał wiedzy, to skutkować to musi koniecznością podjęcia przez organ stosownego działania w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem, to jest zmiany przedmiotu postępowania. Przy czym o fakcie tym organ winien poinformować strony postępowania. Wskazać bowiem należy, że z treści skargi - potwierdzonej na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011r. przez uczestnika postępowania B.P. – wynika, że skarżąca od dnia zameldowania jej wraz z dziećmi w przedmiotowym lokalu zamieszkiwała gdzie indziej tj. w dobudowanym do warsztatu lokalu mieszkalnym. Z kolei budynek oznaczony nr 52/1 był przez jej męża użytkowany w ten sposób, że w jednym z pokoi przechowywano rzeczy, nie doszło natomiast do zamieszkania w tym budynku. W przypadku ustalenia zatem, że skarżąca w dacie zameldowania jej na pobyt stały nie mieszkała w lokalu położonym przy ul. [...] w K. , brak byłoby podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu jej z tego lokalu. W takiej sytuacji organ administracji właściwy w sprawach meldunkowych ma obowiązek skorygowania błędnego wpisu ewidencyjnego. Czynności tej tj. wyeliminowania błędnego wpisu dokonuje organ administracji na podstawie art. 47 ust. 2 w/w ustawy, który stanowi, iż jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy ( tak zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2008 r., II OSK 1189/07, LEX nr 516748). Nadto Sąd stwierdza, że B. P. będąc właścicielem lokalu, w którym nastąpiło zameldowanie skarżącej na pobyt stały był stroną postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, czego nie zauważyły prowadzące je organy. W wyniku tego został on pozbawiony możliwości w udziału w postępowaniu, co stanowi naruszenie art. 10 i 28 k.p.a. Na koniec należy stwierdzić, że organ odwoławczy orzekając w sprawie w żaden sposób nie odniósł się do podnoszonej w odwołaniu kwestii, że stanowiące własność B. P. działki o numerach 738/4, 738/6 i 738/7 stanowią jedną nieruchomość i – wbrew twierdzeniom organu pierwszej instancji - nie są od siebie oddzielone murem. Sąd wskazuje, że w przypadku objęcia tych działek jedną księga wieczystą – czego organ nie ustalił - w istocie stanowiłyby one jedną nieruchomość i powstałaby tym samym konieczność rozważenia, jakie ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W świetle omówionych wyżej przepisów Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, należało zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z postanowieniami art.152 ustawy z uwagi na uwzględnienie skargi Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach postępowania Sad orzekł na podstawie art. 200 w/w ustawy. Wskazania co do dalszego biegu postępowania wynikają z powyższych rozważań. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej będą zobowiązane przeprowadzić postępowanie administracyjne zgodnie z zasadami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów procedury administracyjnej.