III SA/Gd 163/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik -Grzanka, Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki, , Protokolant Anna Zegan, po rozpoznaniu w dniu 14grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" S.A. w T. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł [...] z dnia 28 września 2001 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru cła uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 września 2001 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł, powołując art.138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 23 ust. 1, art.26 ust. 6 i art. 30b ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (jednolity tekst Dz.U. z 1994 r. Nr 71 poz. 312 ze zm.) uchylił decyzję Dyrektora Urzędu Celnego [...] z dnia 24 czerwca 1996 r. w części określenia wartości celnej i wymiaru cła dopuszczonego do obrotu na polskim obszarze celnym samochodu osobowego marki [...], określając stronie - "A" wartość celną importowanego pojazdu na 62 345,00 zł i cło na 15 586,30 zł, zaś w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uprzednio Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku, wyrokiem z dnia 7 lutego 2001 r. sygn. akt I SA/Gd 685/98 po rozpoznaniu skargi R.U., M. U., M. U. - wspólników spółki cywilnej "B" uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 3 marca 1998 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła. W uzasadnieniu tego orzeczenia podniesiono, iż organy celne nie przeprowadziły jakiegokolwiek postępowania dowodowego, w którym choćby spróbowały ustalić wartość celną towaru według zasad określonych w art. 28 - 30a powołanej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne, od razu sięgając po zasadę określoną w art. 30b. Przy czym postępowanie to ograniczyło się do przeprowadzenia dowodu z jednej publikacji - Katalogu Eurotax bez zindywidualizowania przedmiotowego towaru np. o określenie stopnia zużycia pojazdu, przebiegu kilometrów itp. Tylko organy celne mogą mieć wiedzę i środki techniczne dla np. ustalenia wartości transakcyjnej identycznych lub podobnych towarów sprzedawanych i wprowadzanych na polski obszar celny w tym samym lub w zbliżonym czasie co towar, dla którego ustalana jest wartość celna (art.28 i 29 Prawa celnego). Mając na względzie ocenę prawną zawartą w powołanym wyroku, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 28 września 2001 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał m.in., iż z dniu 8.05.2001 r. zwrócił się do Urzędu Celnego [...] o ustalenie czy w zbliżonym czasie zostały dokonane odprawy celne innych samochodów marki [...] o podobnych parametrach (typ [...], pojemność [...] cm3, rok produkcji - [...]). Przeprowadzone przez Dyrektora Urzędu Celnego [...] postępowanie uzupełniające nie doprowadziło jednak do zebrania materiału dowodowego umożliwiającego zastosowanie zastępczych metod ustalenia wartości celnej określonych w art. 28 i 29 Prawa celnego. W tych okolicznościach organ, stosując metodę ustalania wartości celnej sprowadzonego pojazdu, o której mowa w art.30 b Prawa celnego, jako wartość wyjściową przyjął cenę sprzedaży samochodu używanego, uwzględnił też ubytek wartości związany z naprawa powypadkową, a także specyfikę sprowadzonego typu pojazdu. Odliczono też marżę handlową oraz daniny publicznoprawne. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku na powyższą decyzję wniosła "C" Spółka Akcyjna w T., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - art. 26 § 1 i § 6, art.27 § 1, art.30 b ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne oraz naruszenie prawa procesowego - art.7, art.77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Pełnomocnik skarżącej wskazał, iż "D" Spółka Akcyjna powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej "E". Jednocześnie przedłożył wyciąg z aktu notarialnego z dnia 19 marca 2001 r. nr rep. [...] o przekształceniu spółki cywilnej w spółkę akcyjną oraz wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, który w dziale I rubryce 4 pkt 1 powołuje ów akt wraz z numerem repertorium. Z powyższych dokumentów pełnomocnik spółki wywodził, iż spółka akcyjna jest następcą prawnym spółki cywilnej, do której skierowana została decyzja i posiada legitymację do wniesienia skargi do Sądu na przedmiotową decyzję. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku powziął wątpliwość odnośnie posiadania przez "F" Spółka Akcyjna legitymacji do wniesienia skargi. Wprawdzie w wypisie z Krajowego Rejestru Sądowego w rubryce czwartej działu pierwszego, gdzie znajdują się informacje o statucie/umowie spółki wpisany jest akt notarialny z dnia 19 marca 2001 r. na który powołuje się skarżąca, jednak w rubryce działu pierwszego, gdzie znajdują się informacje o sposobie powstania podmiotu - brak jest wpisu. Sąd wzywał pełnomocnika do wykazania, iż spółka akcyjna powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej jest jej następcą prawnym przez wyjaśnienie wskazanych rozbieżności - pod rygorem odrzucenia skargi. Pełnomocnik skarżącej spółki ograniczył się do wskazania, iż nie zdołał tego wyjaśnić. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, iż skarżący nie uzupełnił braków skargi i postanowieniem z dnia 10 września 2004 r. sygn. akt 3I SA/Gd 2182/01 skargę odrzucił. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez "G" Spółka Akcyjna w T., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 lutego 2005 r. sygn. akt GSK 1342/04 uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano m.in., iż wezwanie Sądu I instancji do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy aktem notarialnym z dnia 19 marca 2001 r., stanowiącym podstawę do wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, a dokonanym w tym rejestrze wpisem, zmierzające do wykazania następstwa prawnego było w istocie wezwaniem do wykazania interesu prawnego skarżącej. Tymczasem kwestia legitymacji procesowej nie może być oceniana w postępowaniu wstępnym odnoszącym się do wymogów formalnych skargi. Ewentualny brak legitymacji procesowej stanowi podstawę do oddalenia skargi, a nie do jej odrzucenia z przyczyn określonych w art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie istotne jest na wstępie wyjaśnienie kwestii intertemporalnych. Z dniem 1 stycznia 1998 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.). Zgodnie z art. 289 tej ustawy, postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie tego kodeksu podlegają rozpoznaniu według przepisów dotychczasowych, z wyjątkiem postępowań dotyczących wydawania koncesji na prowadzenie agencji celnych i pozwoleń na prowadzenie składów celnych. Wprowadzając do kodeksu celnego art. 289, ustawodawca wyraźnie zrezygnował z przyjętej w polskim prawodawstwie zasady bezpośredniego stosowania nowej ustawy do spraw rozpoczętych pod rządami dawnej ustawy i niezakończonych w chwili wejścia w życie nowych przepisów prawnych. Zatem dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, należało mieć na względzie przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.), regulującej zasady obrotu towarowego z zagranicą, obowiązki celne, zasady postępowania celnego oraz ustrój organów celnych (art. 1 ust.1). W postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ust.2 Prawa celnego). W treści zaskarżonej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 28 września 2001 r. wskazano stronę postępowania - "H" z siedzibą w T.. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pełnomocnik skarżącej nadesłał wypis z aktu notarialnego z dnia 19.03.2001 r. Repertorium A nr [...], z treści którego wynika, iż wspólnicy spółki cywilnej "I" podjęli uchwałę o przekształceniu spółki cywilnej w spółkę akcyjną pod firmą: "J" - Spółka Akcyjna. Spółka akcyjna została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 26 kwietnia 2001 r., co potwierdza załączony do akt odpis z rejestru przedsiębiorców. Organ celny z naruszeniem art. 28 k.p.a. nie odniósł się do powyższych okoliczności, pomijając badanie legitymacji procesowej skarżącej do występowania w sprawie. Powołany przepis stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przesłanką zatem uzyskania przez określony podmiot przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym jest to, czy legitymuje się on interesem prawnym lub obowiązkiem, ze względu na który żąda czynności organu lub którego dotyczy postępowanie. Pojęcie interesu prawnego, mimo że nie zostało zdefiniowane w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, było przedmiotem wielu orzeczeń sądowych i tematem licznych wypowiedzi doktryny. Istotę interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa (nie tylko do prawa administracyjnego), na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Dla stwierdzenia więc interesu prawnego wymagane jest ustalenie owego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, związku polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2002 r. sygn. akt II SA 4000/01, niepublikowany). Ponadto podkreśla się, że interes prawny powinien być indywidualny, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego. Zatem organ celny powinien wyjaśnić kwestię przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym wymiaru cła. Skoro bowiem w dacie wydania zaskarżonej decyzji istniał już inny podmiot prawa powstały w wyniku przekształcenia spółki cywilnej "K" z siedzibą w T., to obowiązkiem organu było rozważenie, jakie skutki na gruncie przepisów prawa celnego wywołuje powyższa okoliczność. Uchybienia te powodują, iż zaskarżona decyzja została wydana bez wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.). Podkreślić przy tym należy, iż charakter stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania czyni bezzasadnym rozważanie zarzutów naruszenia prawa materialnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy przeprowadzą postępowanie zmierzające do ustalenia, kto jest stroną postępowania, a w szczególności, czy skarżąca spółka jest następcą prawnym przewidzianych przepisami celnego praw i obowiązków przekształconej spółki cywilnej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.