III SA/Gd 170/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. M. W. (dalej jako "wnioskodawca", "strona" albo "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 grudnia 2020 r. nr [...] wydaną w sprawie zasiłku celowego. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: W wyniku rozpoznania wniosku M. W. o przyznanie pomocy społecznej (formularz PS-1), który wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] 28 października 2020 r. Wójt Gminy [...] wydał w dniu 6 listopada 2020 r. decyzję nr [...] odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 41 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.p.s."). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że rodzina wnioskodawcy spełnia kryteria dochodowe uprawniające do otrzymania świadczenia na podstawie art. 38 i 39 ustawy o pomocy społecznej. Organ podkreślił, że w trybie art. 41 u.p.s. można przyznać specjalny zasiłek celowy jedynie osobom przekraczającym kryteria dochodowe. Taka sytuacja w sprawie nie występuje. Jednocześnie organ pierwszej instancji podniósł, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest od wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", co oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe. Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Wynika to z treści powołanego przepisu. Analizowane świadczenia muszą być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Organ wskazał, że wnioskodawca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną oraz córką. Rodzina wynajmuje stancję przy ul. [...] w miejscowości [...], za którą płaci miesięcznie 650 zł plus dodatkowe opłaty za wywóz śmieci, zużycie wody oraz energii elektrycznej. Źródłem dochodu rodziny jest zasiłek rodzinny w kwocie 124,00 zł oraz świadczenie wychowawcze (500+). Rodzina regularnie korzysta z różnych form pomocy finansowej ośrodka. Organ udziela bowiem pomocy osobom niespełniającym ogólnych kryteriów jej otrzymania. Rodzina wnioskodawcy otrzymała świadczenia w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie podstawowych potrzeb, w tym również zakupu żywności w wysokości 400,00 zł, zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności w wysokości 243,33 zł (na okres 2 m-cy). Córka wnioskodawcy korzysta z pomocy w formie posiłków szkolnych w Barze "A", a ponadto żona na czas trwającego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma przyznany zasiłek stały w kwocie 486,67 zł. Po rozpoznaniu odwołania M. W., zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. a także art. 41 pkt 1 u.p.s. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. Organ odwoławczy potwierdził, że głównymi przesłankami udzielenia świadczenia określonego w art. 41 u.p.s. są: przekroczenie kryterium dochodowego i wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Po wyjaśnieniu znaczenia pojęcia: "szczególnie uzasadnionego przypadku" organ wskazał, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż M. W. ma 63 lata, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i 13 - letnią córką. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że żona wnioskodawcy posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane do lutego 2023 r. Cierpi na niedosłuch lewego ucha i alergię. Nadto zdiagnozowano u niej guza piersi. M. W. oczekuje na rentę chorobową z ZUS. Toczy się w tym zakresie postępowanie przed sądem. Wnioskodawca uskarża się na problemy z sercem, nadciśnienie, otyłość, depresję i zwyrodnienie kręgosłupa. Rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego w kwocie 124 zł miesięcznie, zasiłku stałego w kwocie 486,67 zł miesięcznie i zasiłku okresowego w kwocie 486,67 zł miesięcznie. Jej łączny miesięczny dochód wynosi więc 1.097,34 zł. W przeliczeniu na członka rodziny daje to kwotę 365,78 zł (1.097,34 zł / 3). Dodatkowo rodzina otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie. Systematycznie korzysta również z zasiłku celowego na zakup żywności (ostatnio 400 zł miesięcznie). Małoletnia córka objęta jest zaś pomocą w formie posiłków, otrzymała też sprzęt komputerowy do nauki w trybie online. Rodzina Pana M. W. systematycznie korzysta z pomocy społecznej i utrzymuje się ze świadczeń wypłacanych początkowo przez MOPR w [...], a obecnie OPS w [...]. Od września rodzina zamieszkuje w wynajętym domu położonym w miejscowości [...]. Wedle deklaracji odwołującego czynsz wynosi 650 zł miesięcznie, a warunki lokalowe są złe. Dom jest zimny, ponury, niedoświetlony, zawilgocony, zagrzybiony, zaniedbany, z usterkami technicznymi i wadami. Na co jednak szczególnie zwraca uwagę odwołujący, dom jest "karygodnie energochłonny". Zdaniem organu odwoławczego, domagając się przyznania wnioskowanej pomocy M. W. nie wskazał jednak by w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku w jego życiu zaistniał jakikolwiek "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 u.p.s., bądź by jakaś jego potrzeba życiowa nie została zaspokojona. Z zebranego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego nie wynika również, by sytuacja życiowa wnioskodawcy uległa w ostatnim czasie jakiejś drastycznej zmianie, na skutek nadzwyczajnego zdarzenia ingerującego w jego plany życiowe i codzienne życie. Za takowe zdarzenie nie można bowiem uznać konieczności wyprowadzenia się, na skutek wypowiedzenia umowy najmu z poprzednio wynajmowanego mieszkania i przeprowadzenia do nowo wynajętego - jak podkreśla w odwołaniu strona za pośrednictwem "Biura Nieruchomości" - domu w [...]. Fakt, że wnioskodawca zdecydował się na zawarcie umowy najmu lokalu, który nie spełnia jego oczekiwań nie może uzasadniać udzielenia mu pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego. Decyzję o wynajęciu tego konkretnego lokum podjął bowiem samodzielnie. Posiadając ograniczone środki finansowe nie musiał wynajmować domu, a mógł poprzestać na małym mieszkaniu lub stancji. Niezależnie od tego M. W. może starać się o przyznanie dodatku mieszkaniowego na pokrycie części kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Organ podkreślił, że Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] posiada ograniczone środki finansowe na wypłatę zasiłków celowych. Z całą pewnością musi w oparciu o nie zabezpieczyć realizację pomocy na cały rok, a zatem jest zmuszony racjonalnie gospodarować posiadanym budżetem, aby zabezpieczyć potrzeby osób w najtrudniejszej sytuacji. Uwzględnić musi przy tym nie tylko interes strony, ale i interesy innych mieszkańców gminy. Co oczywiste, żaden organ nie może rozdysponować więcej środków niż posiada. Środki finansowe ośrodka pomocy społecznej muszą wystarczyć dla każdego, kto pomocy wymaga, a konieczność rozważnego i sprawiedliwego dysponowania tymi środkami prowadzi do stwierdzenia, że wnioski dotyczące potrzeb, które zostały już zaspokojone przez strony we własnym zakresie, nie mogą być uwzględniane. Jest to tym bardziej ważne w czasie epidemii Covid-19, przez którą wiele osób straciło zatrudnienie i jedyne źródło utrzymania, bądź otrzymuje obniżone wynagrodzenie. M. W. i jego rodzina, jak wynika z zebranego materiału dowodowego, mają zabezpieczony dach nad głową, wyżywienie i inne elementarne potrzeby. W sytuacji zaś konieczności np. zakupu leków, opału, może wystąpić o przyznanie zasiłek celowy z przeznaczeniem na ten cel. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. W. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji oraz zobligowanie organów do przyznania wnioskowego zasiłku celowego. W treści uzasadnienia skargi skarżący podważył przyjęte przez organy ustalenia faktyczne dotyczące stanu zdrowia, warunków bytowych i pozostających w dyspozycji rodziny środków do życia. Wbrew stanowisku organów, sytuacja jego rodziny bezwzględnie zasługuje na uznanie jako wyjątkowa, nadzwyczajna i nieprzewidywalna oraz wymagająca ponownego rozpatrzenia, a w efekcie przyznania prawa i wypłaty specjalnego zasiłku celowego w dowolnie, choćby i najmniejszej możliwej wysokości. Skarżący wskazał też na nowe okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia. Wyjaśnił, że w dniu 27 listopada 2020 r. zdiagnozowano w jego organizmie nowotwór złośliwy w stadium bardzo zaawansowanym, wręcz śmiertelnym. Od ponad 2 miesięcy bezustannie jest pod niemalże stałą opieką lekarską, która zapewnia i realizuje szereg badań, terapii, przy czym leczenie co najwyżej nieco wydłuży jego życie. Stan depresji, w której się znajduje jedynie pogarsza sytuację życiową. Ponadto w dniu 15 grudnia 2020 r. stwierdzono u skarżącego zarażenie koronawirusem i chorobę COVID-19, w związku z którą odbył przymusową kwarantannę w złych warunkach. W związku z pogorszeniem stanu zdrowia skarżący spodziewa się ponadto uzyskać pozytywną decyzję o przyznaniu renty chorobowej na okres do czasu uzyskania emerytury ustawowej za ok. 1,5 roku, w czerwcu 2022 r., w związku z czym nie będzie już potrzebował pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 grudnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 6 listopada 2020 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego na wskazane we wniosku potrzeby bytowe. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej - w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu - może być przyznany zasiłek celowy. Przyznanie zasiłku celowego zależne jest od kryterium dochodowego, bowiem - zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" (pkt 1), osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" (pkt 2) oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" (pkt 3), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Badanie kryterium dochodowego jest zatem jak najbardziej zasadne w przypadku ubiegania się o wskazany rodzaj pomocy społecznej. Przekroczenie wymienionych parametrów wyklucza bowiem możliwość jej przyznania. Inaczej jest jednak w przypadku specjalnego zasiłku celowego uregulowanego w art. 41 pkt 1 u.p.s., którego wszakże dotyczy rozpoznawana sprawa. Zgodnie z treścią tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wymaga podkreślenia, że powołując się na szczególne przypadki, organ może przyznać pomoc w trybie art. 41 u.p.s. jedynie osobom przekraczającym kryteria dochodowe. Wynika to z treści powołanego przepisu, z zasad udzielania zasiłku celowego w ogóle oraz z art. 8 ust. 3 u.p.s., odnoszącego się do kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń. Organ w trybie art. 41 u.p.s. może udzielić pomocy osobom niespełniającym ogólnych kryteriów jej otrzymania. Sytuacja materialna takich osób jest bowiem na tyle dobra, że powinny one samodzielnie przezwyciężyć zaistniałe trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Ich ocena musi przebiegać w świetle ogólnych zasad udzielania pomocy (zwłaszcza art. 2 i 3 u.p.s.). Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpatrywanej sprawy podkreślenia wymaga, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego nie przekracza określonego ustawowo kryterium dochodowego. Skoro zaś kryterium dochodowe nie zostało w realiach sprawy przekroczone zupełnie zbędnym było analizowanie ze strony organów, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Pomimo częściowo wadliwych uzasadnień, wydane w sprawie decyzje odmowne odpowiadają zatem prawu. Skarżący nie mógł bowiem w ogóle otrzymać specjalnego zasiłku celowego, gdyż to świadczenie - jak wskazano wyżej - adresowane jest wyłącznie do osób albo rodzin o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Taka sytuacja - jak wynika z wyliczeń organów - nie zachodziła w rozpatrywanej sprawie. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.