III SA/Gd 174/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: NSA Marek Gorski (spr.) WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2006r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 17 stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. III SA/Gd 174/06 U z a s a d n i e n i e Zaskarżoną decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego [...] nr [...] z dnia 28 listopada 1996 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłego astmatycznego nieżytu oskrzeli u H. L. ur. [...]. Jako podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia powołano art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 5 pkt 4a Ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 90, poz. 575 z 1998 r. z późn. zm.) i § 10 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny [...] wydał dnia 28 listopada 1996 r. decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u H. L. choroby zawodowej. W dniu 21 kwietnia 1994 r. sporządzono wywiad środowiskowy, w którym ustalono, że skarżąca pracując w Szkole Podstawowej w K. jako sprzątaczka i palacz c.o. była narażona na zapylenie, gazy, środki chemiczne, pyły i "czady", tlenek węgla i pyłki organiczne. W oparciu o ten wywiad Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. rozpoznał u H. L. astmę oskrzelową. W związku z tym, iż istniało podejrzenie, iż niektóre czynniki szkodliwe zostały dopisane po sporządzeniu wywiadu (podejrzewano sfałszowanie wywiadu) sporządzono nowy wywiad w dniu 16 sierpnia 1995 r., w którym stwierdzono, że zainteresowana była narażona w środowisku pracy na zapylenie i detergenty. Po zapoznaniu się z tym wywiadem środowiskowym i dokumentacją lekarską Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. zmienił poprzednie orzeczenie i uznał, iż brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie zebranego wcześniej materiału dowodowego ponieważ skarżąca nie zgłosiła się na badania. Mając wątpliwości co do zasadności orzeczenia Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w [...] zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o opinię w przedmiocie istnienia podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej – astmy oskrzelowej. Instytut Medycyny Pracy w Ł. wobec niestawienia się skarżącej na badanie wydał orzeczenie w oparciu o zebraną dokumentację, w tym wywiad środowiskowy. Z treści orzeczenia wynikało, że nie ma podstaw do uznania u skarżącej choroby zawodowej, a astma oskrzelowa jest spowodowana u H. L. innymi nie występującymi w środowisku pracy warunkami. Na tej podstawie organ I instancji wydał decyzję o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej, a organ II instancji utrzymał tę decyzję w mocy. W wyniku skargi Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję z przyczyn proceduralnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolejna decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji zapadła 7 czerwca 1999 r. i została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 9 maja 2001 r. w sprawie II SA/Gd 1379/99 również z powodów proceduralnych. Kolejną decyzją z dnia 18 stycznia 2002 r. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja ta również z powodów proceduralnych uchylona została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2004 r. w sprawie 3 II SA/Gd 453/02. W rozstrzygnięciu kolejnego rozpoznania sprawy wydana została zaskarżona decyzja. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż przyczyną nieporozumienia w sprawie było pierwotne wskazanie jako przyczynę astmy oskrzelowej jako choroby zawodowej narażenie na pył węglowy z związków węgla. Z całą stanowczością zarówno Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. jak również Instytut Medycyny Pracy w Ł. wskazują na to, iż pył węglowy nie jest czynnikiem alergizującym. Tlenek węgla występujący w środowisku pracy również nie ma związku z chorobą układu oddechowego. Zapylenie i gazy o działaniu drażniącym mogą być jedynie przyczyną przewlekłego zapalenia oskrzeli, ale tylko pod warunkiem stwierdzenia niewydolności układu oddechowego – czego u skarżącej nie stwierdzono – albo potwierdzonych przekroczeń NDS (tych substancji nie stwierdzono). U skarżącej chorej na astmę oskrzelową pyły lub gazy mogą jedynie nasilać dolegliwości ze strony układu oddechowego, ale nie mogą być przyczyną choroby. Najczęstszą przyczyną alergii mogą być pyłki organiczne, czyli kurz i jego organiczne składniki lecz nie są one uznawane za alergen zawodowy z uwagi na ich duże rozpowszechnienie w środowisku. Detergenty są substancjami, które nie wywierają działania alergizującego na układ oddechowy. Brak współpracy ze skarżącą uniemożliwia jej przebadanie przez specjalistów z Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Skarżąca nie zgłaszała się na badania i nie korzystała ze środków publicznej komunikacji ani także nie wyraziła gotowości dojazdu do Instytutu karetką pogotowia (za odpłatnością). Skarżąca nie przedstawiła żadnych wyników badań specjalistycznych, które mogłyby wpłynąć na treść opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł., a przedstawione dokumenty jedynie opinię tą potwierdzają. Ocena stanu kotłowni w latach 1981-1985 zdaniem organu II instancji nie wpłynie na opinię Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nie jest konieczna z uwagi na to, że dym, dwutlenek węgla, pyły i osady nie mogą być czynnikiem etiologicznym zawodowej astmy oskrzelowej, a jedynie chwilowo mogą nasilać objawy tej choroby. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę na to, iż skarżąca, jako osoba zainteresowana, nie wykazała chęci współpracy, a co więcej poinformowała wydający w sprawie opinię Instytut Medycyny Pracy w Ł. o niemożności odbycia podróży do Ł. w żadnym terminie, załączając zaświadczenie lekarskie. Odmówiła również skorzystania z możliwości dojazdu do Instytutu Medycyny Pracy karetką. W tej sytuacji organ II instancji uznał za miarodajną opinię Instytutu Medycyny Pracy w Ł. wydaną w oparciu o zebrany materiał dowodowy zwłaszcza, iż orzeczenie Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. z 1995 r. oparte było na błędzie merytorycznym wskazującym jako czynnik alergizujący, mogący wywołać astmę oskrzelową, pył węglowy. Z tego orzeczenia Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej wycofał się i wydał swoją nową opinię po sporządzeniu nowego wywiadu środowiskowego 16 sierpnia 1995 r. Decyzję tę zaskarżyła H. L. Wnosząc o jej uchylenie skarżąca w ostrych słowach skrytykowała stanowisko obu organów w tym także Instytutu Medycyny Pracy w Ł., zarzucając organom niekompetencję i skorumpowanie. Podnosiła, iż główną przyczyną dla której nie uzyskała korzystnego dla niej rozstrzygnięcia jest brak pieniędzy którymi mogłaby opłacić wydających orzeczenia. Niezależnie od powyższego podkreśliła, iż wywiad z 16 sierpnia 1995 r. został sporządzony z naruszeniem Kpa (nie wskazując jakich przepisów). Zarzucała także, iż nigdy nie była wzywana na badanie do Instytutu Medycyny Pracy. Na dojazd karetką do Ł. jej niestać, bowiem jej dochód wynosi zaledwie 500,- zł miesięcznie podczas, gdy koszt dojazdu wysoki musiałaby ponieść z własnych środków. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wnosił o jej oddalenie. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazywał na to, iż wielokrotnie wzywano skarżącą do współpracy a wezwania pozostawały bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Na wstępie zauważyć należy, iż decyzja organu I instancji wydana została dnia 28 listopada 1996 r. w oparciu o zmianę orzeczenia Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. i orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej astmy oskrzelowej. Przyczyną kilkakrotnego orzekania w sprawie było orzeczenie wydane przez Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G., z którego to orzeczenia Instytut się następnie wycofał o rozpoznaniu u skarżącej choroby zawodowej astmy oskrzelowej spowodowane narażeniem na występujące w miejscu jej pracy związki węgla. Kolejne orzeczenie Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. jak i Instytutu Medycyny Pracy wskazuje jednoznacznie, że związki węgla nie mogą być przyczyną astmy oskrzelowej jako choroby zawodowej, a co najwyżej mogą nasilać objawy już istniejącej u skarżącej choroby. Przyczyną choroby mogło być narażenie na kurz, który jednak z uwagi na jego nagminne występowanie także poza środowiskiem pracy nie może być uznany jako czynnik zapadnięcia skarżącej na chorobę zawodową. W wyroku z dnia 3 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyraził pogląd, iż "Rozpoznając zatem ponownie niniejszą sprawę organ administracji zobowiązany był ustalić – w sposób nie budzący wątpliwości, czy przewlekły astmatyczny nieżyt oskrzeli występujący u skarżącej może być uznany na chorobę zawodową", a także wskazał, iż "... obowiązkiem było ponowić skierowanie skarżącej do stawienia się na badania w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. w następnym możliwym terminie lub też zorganizować w taki sposób badania, by skarżąca mimo swego złego stanu zdrowia mogła się na nie stawić". W aktach sprawy brak jest niestety zwrotnego poświadczenia korespondencji kierowanej do skarżącej. Mimo to z treści pisma skarżącej kierowanej do Głównego Inspektora Sanitarnego [...] wynika, iż korespondencję taką otrzymała. Fakt otrzymywania korespondencji kierowanej do niej poprzez organ II instancji, a także Instytut Medycyny Pracy w Ł. potwierdza treść skargi. Z treści pisma kierowanego do Głównego Inspektora Sanitarnego wynika, że skarżąca odebrała wezwanie z Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z sugestią odstawienia na owe badanie leków antyalergicznych. Skarżąca potwierdza również, iż otrzymała pismo z dnia 8 listopada 2005 r., którym Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny [...] informował ją, że w związku z jej stanem zdrowia istnieje możliwość przejazdu do Instytutu w Ł. karetką. Niezależnie od dalszej treści dotyczącej kosztów dojazdu zwrócić należy uwagę na to, iż w treści pisma zawarto zobowiązanie aby skarżąca o podjętej przez siebie decyzji powiadomiła organ do 25 listopada 2005 r. pod rygorem wydania decyzji na podstawie materiału zebranego w aktach sprawy. Na pismo to skarżąca nie odpowiedziała. Analizując materiał dowodowy nie sposób nie zauważyć, że w wywiadzie z dnia 21 kwietnia 1994 r. (kserokopia) w części dotyczącej czynników szkodliwych, które wywołały chorobę zawodową słowa "pyły i czady, tlenki węgla i pyłki organiczne" dopisane są przez inną niż sporządzająca wywiad osobę. Ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów z kontroli sanitarnej wynika, iż H. L. leczyła się w Ośrodku Zdrowia w S. K. od 10 października 1982 r. z powodu astmatycznego nieżytu oskrzeli podczas, gdy skarżąca na stanowisku palacza pracowała w latach 1982-1985. Z treści pisma Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. z dnia 7 lipca 1995 r. wynika, że osoba u której rozpoznano astmę oskrzelową jako osoba atopowa może reagować objawami alergicznymi na niewielką ilość substancji drażniących takich jak: kurz, pył, środek chemiczny (w tym używane do czyszczenia – detergenty). Z kolejnego pisma Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. wynika jednoznacznie, iż nie ma podstaw do uznania schorzenia u H. L. jako choroby zawodowej. Wprawdzie w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzenia przez skarżącą pisma Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 8 listopada 2005 r. wyżej przywołanego, to jednak treść tego pisma zawierającego ostrzeżenie, iż w przypadku braku reakcji na jego treść zostanie wydana decyzja na podstawie materiału dowodowego dotarła do skarżącej. Świadczy o tym pkt 6 skargi nazwanej przez skarżącą pozwem, a zwłaszcza stwierdzenie "byłam świadkiem rozmowy mojego męża, który telefonicznie rozmawiał z zastępcą dyrektora lek. med. A. J., który oświadczył że ja tym bardziej nie mam pieniędzy na przejazd karetką do Ł. na własny koszt". Strona ma nie tylko prawo do czynnego uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym, ale także obowiązek współdziałania z organem zwłaszcza tam gdzie chodzi o ustalenie jej praw. Zgodnie z przyjętą w prawie zasadą ciężar dowodu spoczywa na stronie, która z dowodzonego zdarzenia czy stanu wywodzi określone skutki prawne. Bez czynnego zaangażowania się skarżącej w sprawę i to innego niż kierowanie do organu pism procesowych sprowadzających się do określenia swojego żądania organy obu instancji, a także Instytuty Medycyny Pracy jak i Zakład Medycyny Morskiej i Tropikalnej w G. nie mogły wydać innych opinii i orzeczeń. Jak się wydaje skarżąca nie tylko nie współdziałała z organami właściwymi do podjęcia decyzji w sprawie choroby zawodowej, ale wręcz postępowanie takie utrudniała. Do takiego wniosku prowadził Protokół kontroli sanitarnej przeprowadzony w dniu 8 sierpnia 1995 r. w Gminnym Ośrodku Zdrowia w S. K. Z treści tego protokołu wynika, iż w 1994 r. skarżąca wzięła dokumentację chorobową z tego ośrodka w celu przedłożenia jej przed Komisją lekarską w G. i do dnia kontroli sanitarnej Karta chorobowa do ośrodka nie została zwrócona. Nie oznacza to oczywiście, iż historię choroby zniszczyła skarżąca podobnie zresztą jak dopisane słowa w kserokopii wywiadu środowiskowego nie pozwalają na kategoryczne stwierdzenie kto i dlaczego dopisał te słowa. Jednakże ujawnienie okoliczności zagubienia czy wręcz "poprawianie" dokumentów powinny zobligować skarżącą do współpracy z organami orzekającymi w sprawie w jej własnym dobrze pojętym interesie. Żaden ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie pozwala na przyjęcie, iż skarżąca cierpi na chorobę zawodową w postaci przewlekłego astmatycznego nieżytu oskrzeli co nie oznacza, iż skarżąca jest osobą zdrową. Stwierdzony u skarżącej przewlekły astmatyczny nieżyt nosa, jak to wynika z akt sprawy, wywołany został innymi niż występujące w środowisku pracy czynnikami. Dla ustalenia choroby zawodowej musi zostać stwierdzony nie tylko fakt zaistnienia choroby, ale także występowanie w środowisku pracy czynników mogących chorobę tę wywołać, a także związek przyczynowy między schorzeniem a warunkami występującymi w środowisku pracy. Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, iż mimo błędów w postępowaniu administracyjnym (brak zwrotnych poświadczeń odbioru pism kierowanych do skarżącej) zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na mocy art. 151 ustawy p.p.s.a. oddalił skargę. MK