III SA/Gd 175/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Protokolant Anna Zegan po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia 25 stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia 21 czerwca 2005 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.) nie stwierdził u T. M. choroby zawodowej wymienionej w poz. 1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), tj. zatrucia ostrego albo przewlekłego lub ich następstwa wywołanego przez substancje chemiczne. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o orzeczenie lekarskie nr [...] wystawione przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy [...], orzeczenie lekarskie nr [...] wydane przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi oraz oceny narażenia sporządzone przez upoważnionego pracownika Powiatowej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w G. Analiza całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym danych o wykonywanej pracy i narażeniu zawodowym oraz danych zawartych w dokumentacji lekarskiej wystawionej przez placówki medyczne upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych nie dała podstaw do stwierdzenia u w/w choroby zawodowej. Co prawda w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy [...] stwierdza się, iż rozpoznano u T. M. określone schorzenia, jednakże nie są one wymienione w załączniku do cytowanego rozporządzenia. Z kolei z orzeczenia jednostki lekarskiej II stopnia wynika, iż analiza danych dotyczących przebiegu pracy zawodowej pacjenta, obrazu klinicznego choroby układu krążenia i układu nerwowego nie daje podstaw do rozpoznania przewlekłego zatrucia zawodowego. W odwołaniu od w/w decyzji T. M. wskazał, iż jednostki orzecznicze I i II stopnia nie odniosły się do danych zawartych w fachowym piśmiennictwie wykazującym uszkodzenia organizmu człowieka narażonego przewlekle na tlenek węgla, dwutlenek węgla i tlenki azotu; nawet bowiem przy narażeniu na małe stężenia przedmiotowych związków chemicznych uszkodzeniu ulega układ krążenia i układ nerwowy. Odwołujący podał również, iż wykonując pracę w szczególnych warunkach powinien być szczegółowo badany, zwłaszcza na zawartość w/w substancji we krwi; takich badań jednak nie przeprowadzono. Nadto w odwołaniu podniesiono, iż w decyzji organu I instancji wykazany jest brak pomiarów badań środowiskowych na stanowisku pracy do roku 2000. W tej sytuacji zasadną jest ponowna analiza materiału dowodowego sprawy z uwzględnieniem danych zawartych w fachowym piśmiennictwie na temat przewlekłych zatruć wywołanych związkami chemicznymi. Decyzją nr [...] z dnia 25 stycznia 2006 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż z karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej właściwie przez osobę uprawnioną wynika, iż odwołujący pracował jako motorniczy tramwaju oraz jako kierowca autobusu; w okresie zaś od 1984 r. do 2001 r., miał kontakt z tlenkiem węgla, dwutlenkiem i tlenkami azotu. Jednakże na stanowisku pracy w/w wyniki badań czynników szkodliwych były wielokrotnie niższe od norm zawartych w NDS. Organ odwoławczy podkreślił również, iż orzeczenia lekarskie wydane w sprawie nie rozpoznały u odwołującego choroby, która mogłaby być spowodowana warunkami pracy. Rozpoznane zaś jednostki chorobowe nie figurują w wykazie chorób zawodowych; objawy ogniskowe ograniczonego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego są pochodzenia naczyniowego z przeważającym prawdopodobieństwem związku z chorobą układu krążenia. Organ odwoławczy podał również, iż badanie poziomu związków chemicznych we krwi odwołującego po 4 latach od ustania zatrudnienia nie ma uzasadnienia gdyż związki te nie kumulują się w organizmie człowieka; z kolei badania o których w odwołaniu wspomniał T. M. nie są przewidziane i przeprowadzane w ramach badań okresowych kierowców autobusów. W tym też stanie nie było podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wniósł o uznanie jego schorzenia za chorobę zawodową. Przytaczając przebieg pracy zawodowej oraz codziennych czynności na stanowisku pracy wskazał, iż cały czas był narażony na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia. W międzyczasie ujawniła się zaś arytmia serca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia pamięci i koncentracji oraz uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. Zdaniem skarżącego powołującego się na literaturę medyczną wymienione choroby są następstwem zatrucia przewlekłego wywołanego przez substancje chemiczne. Jednocześnie skarżący, powołujący się na nierzetelność przeprowadzonych badań środowiskowych zarzucił pominięcie wpisu w charakterystyce narażenia zawodowego czynników występujących na stanowisku motorniczego tramwaju oraz narażenia na tlenek ołowiu; w jego ocenie związki ołowiu znajdują się przecież w spalinach samochodowych. Podniósł nadto brak odniesienia się co do wykazanych dodatnich wartości w badaniach na stężenie we krwi podanych substancji chemicznych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wskazując, iż w sprawie dokonano wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego; warunkiem zaś wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest jej rozpoznanie. W niniejszej sprawie żadna jednak z jednostek orzeczniczych nie znalazła podstaw do wydania przedmiotowej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W niniejszej sprawie zaskarżeniu do sądu administracyjnego poddano decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, który nie stwierdził u skarżącego choroby zawodowej. Analiza całokształtu stanu faktycznego sprawy oraz obowiązujący stan normatywny prowadzi do wniosku, iż skarga na uwzględnienie nie zasługuje. Sąd wskazuje, iż stosownie do postanowień § 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W judykaturze przyjmuje się (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998 r., III RN 36/98, publ. OSNP 1999/6/192 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 1998 r., I SA 786/98, baza Lex nr 45 835), że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. Nadto wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany był powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2000, I SA 2334/99, z dnia 8 listopada 2000 r., I SA 664/00, z dnia 11 grudnia 2001 r., I SA 746/99 – nie publ., z dnia 24 lutego 1998 r., I SA 1520/97, publ. ONSA 1998/4/150). Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie przyjmuje, iż bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby; tym samym oznacza to, iż ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego. Takie stanowisko, akceptowane w pełnej rozciągłości przez skład orzekający w przedmiotowej sprawie zostało przedstawione m.in. w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. (OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4). Jest ono w pełni aktualne mając na uwadze okoliczność, iż w dniu 3 września 2002 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, zastępujące mający za przedmiot tę samą materię akt normatywny z 1983 r. Co warte podkreślenia, wykaz chorób zawodowych, stanowiący załącznik do w/w rozporządzenia i zawierający dwadzieścia sześć pozycji, określa zamknięty katalog chorób zawodowych. Oznacza to, iż za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Tym samym konsekwentnie należałoby przyjąć, iż zachorowanie na chorobę, nawet w wyniku wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, która nie został ujęta w obowiązującym wykazie, nie daje podstaw do wydania przez właściwego inspektora decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Powyższe konstatacje nie zmieniają zasadniczej kwestii, iż w sprawach chorób zawodowych orzeczenia wydawane są przez właściwe organy administracji publicznej. To organ administracyjny zobligowany jest stosować postanowienia kodeksu postępowania administracyjnego ze wszystkimi konsekwencjami, chyba, że powołane wyżej rozporządzenie zawiera regulacje odmienne. Zwrócić należy bowiem uwagę, iż w świetle § 8 w/w aktu normatywnego właściwy funkcjonalnie organ wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie oceny narażenia zawodowego pracownika oraz materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w stosownym orzeczeniu lekarskim. Jak już wyżej wskazano, rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych określa prawną definicję choroby zawodowej. W pozycji 1 przedmiotowego wykazu chorób zawodowych znajdują się zatrucia ostre albo przewlekłe lub ich następstwa wywołane przez podane substancje chemiczne. O ile zatem zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zachorowaniem na w/w chorobę a szkodliwymi czynnikami dla zdrowia występującymi w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, to mamy do czynienia co do zasady z chorobą zawodową. Inaczej rzecz ujmując w takiej sytuacji dowód prima facie wskazuje, że jest to choroba zawodowa. Skoro jednak choroba nie daje się ustalić prawnie lecz konieczne są do tego badania i diagnostyka lekarska, to należy wskazać m.in. także na prawdopodobieństwo zachorowania na chorobę spełniającą kryteria choroby zawodowej. W przedmiotowej sprawie nikt nie kwestionuje faktu choroby T. M. Już bowiem w orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy [...] z dnia 26 listopada 2004 r. (vide: zbiór dokumentów - k. [...] akt administracyjnych) rozpoznano u skarżącego dyskretne objawy piramidowe lewostronne, zaburzenia krążenia mózgowego, nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemię, zmiany zwyrodnieniowo – wytwórcze w obrębie kręgosłupa szyjnego oraz organiczne zaburzenia nastroju; przedmiotowe ustalenia zostały następnie potwierdzone orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 15 stycznia 2005 r. (zbiór dokumentów - k. [...] akt administracyjnych), gdzie stwierdzono uszkodzenie OUN pochodzenia prawdopodobnie naczyniowego, zespół psychoorganiczny otepienny, chorobę układu krążenia. Co warte podkreślenia, w piśmie z dnia 29 listopada 2005 r. (k. [...] akt administracyjnych) ta sama jednostka orzecznicza potwierdziła, iż informacje na temat narażenia zawodowego na tlenek węgla, dwutlenek węgla i tlenki azotu wykluczają możliwość zatrucia tymi gazami; choroba ośrodkowego układu nerwowego jest zaś pochodzenia naczyniowego i wiąże się z wieloletnim nadciśnieniem tętniczym, które nie jest chorobą zawodową. Nadto stwierdzono, że wobec faktu zakończenia w 2001r. pracy zawodowej oznaczanie poziomu związków chemicznych w organizmie skarżącego nie ma uzasadnienia, gdyż związki te kumulują się w organizmie człowieka. Ze wszystkich orzeczeń upoważnionych jednostek lekarskich wynika jednak, iż analiza danych dotyczących przebiegu pracy zawodowej, obrazu klinicznego choroby układu krążenia i układu nerwowego nie daje podstaw do rozpoznania przewlekłego zatrucia zawodowego. Nie można więc uznać stwierdzonych u skarżącego dolegliwości jako pozostających w związku przyczynowym z działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy. Jak już była o tym mowa, bez przedmiotowych opinii bądź sprzecznie z tymi opiniami organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Oczywiście nie oznacza to zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania dogłębnej oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej o lakonicznej treści, nie zawierającej przekonywającego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. W przedmiotowej sprawie wymagania te zostały spełnione gdyż wydane opinie są spójne, zasadne oraz należycie uzasadnione. Stwierdzono w nich jednoznacznie, uwzględniając wyniki badań neurologicznych, psychiatrycznych i psychologicznych, iż brak jest związku przyczynowego między ujawnionym, bezspornym schorzeniem a działaniem szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy skarżącego. Uznać zatem w reasumpcji należy, że jednostki medycyny pracy w sposób przekonywający wyjaśniły z jakich przyczyn choroby skarżącego nie można uznać za chorobę zawodową. Wyrażona ocena została zawarta w spełniających wymagania formalne opiniach upoważnionych do tego placówek, których prawidłowości przeprowadzenia skarżący co do zasady nie zakwestionował. Zatem z uwagi na fakt, iż warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest jej uprzednie, lekarskie rozpoznanie przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze, orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów administracji orzekających w przedmiocie choroby zawodowej i prowadzić musi do odmowy stwierdzenia choroby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., I SA 1801/00, baza Lex nr 77663). Sąd w składzie orzekającym stwierdza nadto, iż w świetle art. 7 i 77 k.p.a. postępowanie administracyjne organów inspekcji sanitarnej przeprowadzone zostało w sposób w pełni prawidłowy, a merytoryczne decyzje wydane zostały w oparciu o należycie zgromadzony i wnikliwie oceniony materiał dowodowy. W świetle powyższych rozważań zarzuty skargi należy uznać jedynie za przejaw polemiki z należycie umotywowanymi wnioskami orzeczeń lekarskich co do kwalifikacji medycznej schorzenia skarżącego patrząc przez pryzmat ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej oraz prawidłowymi rozstrzygnięciami organów administracji sanitarnej zapadłymi w ich następstwie. Odnosząc się do podniesionego dopiero na etapie skargi zarzutu braku pominięcia wpisu w charakterystyce narażenia zawodowego czynników występujących w na stanowisku motorniczego, to należy zauważyć, że w karcie oceny narażenia zawodowego takie stanowisko pracy zostało wymienione, stwierdzono przy tym, że nie występuje na tym stanowisku narażenia na czynniki szkodliwe dla zdrowia. Przy czym fakt pracy skarżącego na w/w stanowisku był jednostkom medycyny pracy znany. Z kolei, co do zarzutu braku oceny narażenia zawodowego na tlenek ołowiu, Sąd stwierdza, że ze znajdujących się w aktach administracyjnych Pomiarach środowiskowych na stanowiskach pracy wykonanych w kwietniu 2000r. na zlecenie Zakładu Komunikacji Miejskiej w G. wynika, że na stanowisku pracy kierowcy autobusu nie występują narażenia na w/w czynnik chemiczny. Potwierdził to uczestnik postępowania wskazując w odpowiedzi na skargę, że w oleju napędowym nie występują związki ołowiu. Z tych względów, Sąd na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.