III SA/Gd 175/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2008 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu podania o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej ubezpieczenia emerytalno-rentowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 31 października 2007r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej E. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W następstwie wniosku E. S. z dnia 1 czerwca 2007 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 9 stycznia 1992 roku znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] postanowieniem z dnia 31 października 2007r. w sprawie o sygn. akt [...], na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2000r. nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 36 ust.3 w zw. z art. 6 pkt 1 -2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu rolników (t.j. Dz.U z 1998r. nr 7 poz. 25 ze zm.) zwróciło podanie – wniosek E. S. z dnia 21 maja 2007r. dotyczący stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 9.01.1992r. postanawiającej nie naliczyć składki na ubezpieczenie emerytalno – rentowe bratu wnioskującej W. C. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w świetle art. 66 § 3 k.p.a., jeżeli z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu, a zwrot następuje w drodze postanowienia na które służy zażalenie. Zdaniem organu taka sytuacja zaistniała w tej sprawie, gdyż w sprawach ubezpieczenia rolników rozstrzyganych w formie decyzji, przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego w postępowaniu odrębnym z zakresu ubezpieczeń społecznych ( vide art. 36 ust.3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników). A skoro tak, to także w/w decyzja Wójta Gminy [...], której stwierdzenia nieważności żąda E. S., zawiera w uzasadnieniu in fine pouczenie, że odwołanie od niej służy do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. w terminie miesiąca od daty doręczenia za pośrednictwem Urzędu Gminy [...], zaś jej przedmiotem jest sprawa ubezpieczenia społecznego rolników rozstrzygana w formie decyzji administracyjnej. Zarówno treść tej decyzji i jej uzasadnienia jak i wyżej wymienione przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazują, że sprawy dotyczące decyzji związanych z ubezpieczeniem społecznym rolników, a taką jest w/w decyzja, należą do właściwości sądów powszechnych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. S. podniosła, iż podany jako podstawa prawna przez organ art. 6 pkt 1 i 2 oraz art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie stanowi podstawy do wydania postanowienia i jest w tym wypadku niewłaściwie zastosowany. Wskazała, iż art. 36 ust. 3 cyt. ustawy odnosi się do zwykłego trybu postępowania, stanowiąc, iż odwołania od decyzji Prezesa KRUS są wnoszone do sądów powszechnych – sądów ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z odwołaniem lecz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności, który jest zupełnie inną czynnością. Wniosek strony dotyczy decyzji ostatecznej, od której nie zostało wniesione odwołanie do sądu. W tej sprawie nie ma zastosowania art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ale art. 52 ust.1 pkt 2 cytowanej ustawy, odsyłający do przepisów dotyczących przyznawania świadczeń i ich wypłat regulowanych w przepisach dotyczących pracowników i ich rodzin. Zgodnie z tym odesłaniem w sprawie ma zastosowanie art. 83a ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2007r. nr 11 poz.74 ze zm.). Dalej E. S. podała, że w dniu wydania decyzji o stwierdzenie nieważności której wnosi, organem administracji publicznej w sprawach z ubezpieczenia społecznego był wójt. Było to uregulowanie tymczasowe, funkcjonujące do czasu powstania na danym terenie właściwej placówki KRUS. Kompetencje wójta były zadaniami zleconymi. W dniu wydania decyzji funkcjonowały więc dwa organy administracji publicznej o zbliżonych kompetencjach. Skoro w dniu 9.01.1992r. organem właściwym był wójt, to organem odpowiednim do stwierdzenia nieważności decyzji jest samorządowe kolegium odwoławcze – art. 157 §1 w zw. z art. 17 pkt 1 k.p.a. Zdaniem wnioskującej błędne jest wskazywanie na postanowienie z dnia 25.02.2003r. w sprawie III KKO 18/2002 Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym, gdyż nie można do uprawnień wójta z tego okresu stosować zapatrywania wyrażonego w tym orzeczeniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] postanowieniem z dnia 29 lutego 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołując art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 66 § 3 k.p.a. /t.j.Dz.U nr 98 poz. 1071 z 2000r. z późn. zm./ oraz art.36 ust.3 w zw. z art. 6 pkt 1-2 ustawy z dnia 20.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz.U nr 7 poz.25 z 1998r./ oraz art. 478 w zw. z art. 476 §2 i §4 Kodeksu postępowania cywilnego podniósł, iż Kolegium nie jest właściwe do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 9.01.1992r. Z akt sprawy wynika, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji E. S. uprzednio zwróciła się do Prezesa KRUS, który decyzją z dnia 13.04.2006r. nr [...] w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz w/w ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. W związku ze złożoną skargą do WSA w Warszawie na decyzję z dnia 26.07.2006r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 13.04.2006r. potwierdzona została właściwość drogi sądowej w tego typu sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 21.11.2006r.sygn. akt IV SA/Wa/1933/06 stwierdził bowiem, iż w sprawach emerytur i rent, w tym również emerytur z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin przewidziano drogę postępowania przed sądem powszechnym. Zatem zdaniem SKO [...] wyłączona jest droga administracyjna do załatwiania tego typu spraw. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy przytoczył treść art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, akcentując, iż decyzje wydane w takich sprawach mogą m.in. być unieważnione na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony, przywołując postanowienie SN potwierdzające ten pogląd. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. S. zakwestionowała wydane w sprawie rozstrzygnięcie wskazując m.in., iż decyzja o stwierdzenie, której nieważności wnosi została wydana przez wójta a organ ten mógł wydawać decyzje z zakresu ubezpieczenia społecznego w bardzo wąskim zakresie, w ramach tego upoważnienia nie mieściła się delegacja do wydania decyzji, którą podjął wójt. Z tego względu, że w art. 36 ust.1 cyt. ustawy nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji o treści jaką zawiera. Następnie powołana podstawa prawna odsyła jedynie do definicji zawartej w ustawie. Działający w tej sprawie Wójt Gminy [...] nie był organem rentowym, był jedynie organem administracji samorządowej, wykonującym to zadanie jako zlecenie. Zgodnie z art. 17 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organem wyższego stopnia był wojewoda. Skoro nie była to decyzja z zakresu ubezpieczenia społecznego wydana przez organ rentowy, to też decyzja ta nie podlega ograniczeniom obowiązującym w zakresie ubezpieczeń społecznych dotyczących wzruszenia decyzji ostatecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu jakkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Na wstępie rozważań podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie danej sprawy administracyjnej, czyli nie ma kompetencji do przyznawania określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania. Właściwość sądu administracyjnego przesądza bowiem, iż sąd rozstrzyga o legalności konkretnego aktu administracyjnego, to jest o jego zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu jego wydania. Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżony akt odpowiada prawu, czy też to prawo narusza. W przedmiotowej sprawie skarżąca zakwestionowała rozstrzygnięcie organu administracji publicznej uznające za prawidłowe postanowienie zwracające jej podanie – wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 9 stycznia 1992 roku. Należy w pierwszej kolejności podkreślić, co jasno wynika z powołanego przez organ postanowienia SN z dnia 25 lutego 2003r. sygn. akt III KKO 18/02, iż czym innym jest - odwołanie od decyzji organu rentowego, w oparciu o odrębne zasady, określone w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników i przepisach kodeksu postępowania cywilnego, czym innym zaś - stwierdzenie nieważności takiej decyzji, od której nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art.477 ze zn.9 § 1 kpc.). W drugim przypadku bowiem chodzi o stwierdzenie nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 w związku z art. 180 Kodeksu postępowania administracyjnego, co jest inną instytucją prawną. W omawianej sprawie nie było sporne, że wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 9 stycznia 1992r. Wójta Gminy [...] nr [...]. Zatem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w części odwołującej się do uzasadnienia postanowienia WSA w Warszawie z dnia21 listopada 2006r w sprawie o sygn. IV SA/Wa 1933/06 uznać należy za chybione i nieprzydatne dla zaskarżonego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić trzeba, że również nie są one trafne. Uwzględniając wyżej zaprezentowane rozważania określić należy właściwy organ uprawniony do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta. Otóż zdaniem Sądu w tym składzie, organem tym jest Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, Wójt Gminy [...] wydając decyzje z dnia 9 stycznia 1992r. działał z upoważnienia Prezesa Kasy o którym mowa w art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U z 1998r. nr 7 poz. 25 ze zm.). Oceny tej nie zmienia brak powołania w decyzji jako podstawy prawnej tego przepisu a jedynie powołanie przepisu art. 6 ust.1, który stanowi słowniczek tejże ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przedmiotowa decyzja dotyczy sprawy wymienionej w przepisie art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym w dniu jej wydania. Wprawdzie sentencja rozstrzygnięcia dotyczy nie naliczania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe brata wnioskodawczyni W. C., to z jej uzasadnienia jednoznacznie wynika, że przedmiotem sprawy jest kwestia podlegania ubezpieczeniu. Jakkolwiek nie budzi wątpliwości, że Wójt wydając decyzję wykonywał zadanie zlecone - ust. 2 art.116- wymienionej ustawy, to jak wynika również z tego przepisu, w tym sensie jedynie, że Prezes KRUS na realizację tych zadań zobligowany był zapewnić odpowiednie środki finansowe. A zatem wbrew stanowisku skarżącej wydając przedmiotową decyzję Wójt nie działał we własnym imieniu jako organ administracji samorządowej. Rozważania te dają podstawę do ustalenia, iż na podstawie art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U nr 98 poz. 1071 z późn. zm) w zw. z art. 17 pkt 3 k.p.a. i art. 5 § 2 pkt 4 tej ustawy, organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji jest Prezes KRUS. Właściwy bowiem do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ /art.157 § 1 k.p.a./ Natomiast na podstawie art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o ministrach rozumie się przez to [...] ministrów kierujących określonym działem administracji rządowej, przewodniczących komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierowników innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4. Tym samym za wadliwe należy uznać stanowisko samorządowego kolegium odwoławczego rozstrzygające w oparciu o przepis art. 66 § 3 k.p.a. Organ ten winien zastosować bowiem przepis art. 65 § 1 k.p.a. i uznając się za organ niewłaściwy w sprawie powinien niezwłocznie przekazać podanie – wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnioskodawczynię. Dodatkowo koniecznym jest wskazanie, że bez znaczenia prawnego dla kontrolowanego rozstrzygnięcia ma fakt, iż w niniejszym postępowaniu administracyjnym ustalono, iż z wniosku skarżącej toczyło się już postępowanie o stwierdzenie nieważności w/w decyzji, zakończone ostateczną decyzją Prezesa KRUS z dnia 26 lipca 2006r. znak [...]. Dla powyższej oceny prawnej nie ma również znaczenia, iż decyzja ta była przedmiotem kontroli WSA w Warszawie na skutek złożonej przez E. S. skargi, gdyż orzeczenie jakie zapadło w wyniku rozpoznanej skargi tj. postanowienie tego Sądu z dnia 21 listopada 2006r. w sprawie IV SA/Wa 1933/06 jest rozstrzygnięciem w innej sprawie a stosownie do przepisu art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U nr 153 poz.1270 z późn.zm.) Sąd w niniejszej sprawie nie jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tym orzeczeniu. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w zw. z art. 209 w/w aktu prawnego. Jednocześnie na mocy art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdził w wyroku, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.