III SA/Gd 176/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 maja 2010 r., doręczonym w dniu 10 maja 2010 r. wezwano skarżącą do uiszczenia w terminie 7 dni, wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Wnioskiem z dnia 12 maja 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącą, prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z małoletnią córką, uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 2 000 zł miesięcznie, jest właścicielką nieruchomości rolnej o obszarze 19,27 ha oraz współwłaścicielką domu o powierzchni 140 m2, nie posiada zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro. Wnioskodawczyni i jej były małżonek są zobowiązani do ponoszenia kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Spoczywa na nich obowiązek alimentacyjny (alimenty w wysokości po 500 zł zasądzone od skarżącej na rzecz syna oraz od byłego małżonka na rzecz córki). Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 maja 2010 r. (doręczonym w dniu 21 maja 2010 r.) skarżąca zobowiązana została do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia w przedmiocie przysługiwania dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wysokości i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); kopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość otrzymywanych alimentów na rzecz córki; kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych); oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości). Zakreślony termin wykonania tego wezwania został przedłużony o dalsze 7 dni, zarządzeniem z dnia 7 czerwca 2010 r. W odpowiedzi skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego zawierający dane o operacjach dokonanych w maju br. Wynika z niego, że wysokość wpływów na konto w tym okresie wyniosła 842,78 zł (zwrot podatku akcyzowego). Ponadto skarżąca korzysta z kredytu w ramach rachunku, zaś stan jej zadłużenia z tego tytułu na dzień 31 maja 2010 r. wynosił 64 775,30 zł. Z nadesłanych odpisów trzech decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (z 4 grudnia 2009 r. oraz 22 stycznia 2010 r.) wynika, że skarżącej przyznano płatności rolnośrodowiskowe i obszarowe w łącznej wysokości 24 788,95 zł. Zawarte we wniosku dane dotyczące obowiązku alimentacyjnego potwierdza przedłożony odpis wyroku sądu z dnia 18 lutego 2010 r. Z przedstawionych dokumentów (kopii informacji o wysokości składek na rzecz KRUS, nakazu płatniczego na łączne zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku od nieruchomości, rolnego oraz leśnego za 2010 r., dowodu wpłaty oraz dodatkowego oświadczenia z dnia 24 maja 2010 r.) wynika że średnia miesięczna wysokość ponoszonych przez skarżącą kosztów zużycia energii elektrycznej, zakupu opału, zobowiązań podatkowych, składek na ubezpieczenie wynosi około 560 zł. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 24 maja 2010 r. skarżąca podała ponadto, ze posiada samochód marki [...], którego wartość określiła na 12 000 zł. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej skarżącej. Należy podkreślić, że pomimo wyraźnego wezwania nie złożyła ona wyciągów z prowadzonego dla niej rachunku bankowego, obejmujących historię i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy. Tym samym brak jest informacji o wysokości zgromadzonych na rachunku środków pieniężnych, jak również księgowanych na nim wpływów w okresie od 1 marca 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. Skarżąca nie złożyła również oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzi nieruchomość o obszarze 19,27 ha, z którego miesięczny dochód oszacowała na 2 000 zł, posiada samochód marki [...]. Ponadto przyznano jej płatności rolnośrodowiskowe i obszarowe w łącznej wysokości 24 788,95 zł, przy czym decyzje w tym przedmiocie zostały jej doręczone już w trakcie postępowania administracyjnego o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego. Mogła ona zatem przewidzieć potrzebę zabezpieczenia niezbędnych środków na wypadek wniesienia skargi do sądu, w celu poniesienia związanych z tym kosztów postępowania. Uzyskane przez nią przychody (z uwzględnieniem udokumentowanych wydatków) znacznie przewyższają wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym wpisu sądowego w kwocie 100 zł. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, iż skarżąca jest osobą ubogą, pozbawioną majątku i środków do życia. Sytuacja materialna wnioskodawczyni nie wskazuje na niemożność uiszczenia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie pozwala uznać również, że nie jest w stanie ponieść ich bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego winny być bowiem ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Za poparciem powyższego stanowiska przemawia również fakt, iż skarżącą stać było na zaciągnięcie kredytu bankowego w wysokości 65 600 zł, z czego wynika, iż posiada zdolność kredytową. Bezspornym jest, że udzielając kredytu, bank dokonał oceny zdolności kredytowej skarżącej i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez nią zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że jej sytuacja majątkowa nie daje gwarancji spłaty kredytu. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.