III SA/Gd 178/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Felicja Kajut Protokolant starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia 8 stycznia 2013 r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 8 stycznia 2013r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1, ust. 6-8, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992) ustalił, iż kwota 1054,00 zł pobrana przez M. S. z tytułu zasiłku rodzinnego na dzieci A. S. i E. K. S. oraz z tytułu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego - jednorazowo na dziecko A. S., w okresie od dnia 01.05.2011 r. do dnia 31.10.2011 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia 14 września 2010 r. organ przyznał stronie zasiłek rodzinny na dzieci na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 płatny jednorazowo we wrześniu 2011 r. na dziecko A. S. Decyzją z dnia 13 listopada 2012 r. uchylono w/w decyzję w części dotyczącej przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na dzieci w okresie od dnia 01-05-2011 r. do dnia 31-10-2011 r. , odmówiono prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci w w/w okresie oraz prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 płatnego jednorazowo we wrześniu 2011 r. na dziecko A. S. Organ przywołując treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że pobrane świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi , bowiem strona pouczona była o warunkach uprawniających do świadczeń rodzinnych i o konieczności informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń. Do organu wpłynęło świadectwo pracy M. S., z którego wynika, że od 17 marca 2008 r. do 16 marca 2011 r. przebywała na urlopie wychowawczym i zaświadczenie, że w kwietniu 2011r. uzyskała wynagrodzenie w wysokości 1512,50 zł. W tej sytuacji organ wskazał, że nienależnie pobrana kwota 1054 zł podlega zwrotowi wraz z odsetkami na rachunek wskazany przez organ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania , decyzją z dnia 10 stycznia 2014r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Strona nie zaskarżyła decyzji z dnia 13 listopada 2012r., na mocy której organ uchylił w części przyznane decyzją z dnia 14 września 2010 r. prawo do świadczeń rodzinnych. Strona dwukrotnie została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, mimo to nie powiadomiła niezwłocznie organu, że przestała korzystać z urlopu wychowawczego z dniem 16 marca 2011r. , że powróciła do pracy i zaczęła uzyskiwać wynagrodzenie. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowym postępowaniu organy administracji rozstrzygają, czy wypłacone świadczenie jest nienależne i czy podlega ono zwrotowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia złożyła także wszystkie niezbędne dla otrzymania tego świadczenia dokumenty. Nie została jednak wówczas poinformowana, że świadczenie jej już nie przysługuje. Odnosząc się do treści art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazała, że organ winien był rozważyć problem świadomości lub nieświadomości skarżącej o braku prawa do pobierania świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Zaskarżone decyzje wydane zostały w oparciu o art. 30 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", z którego wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Ponadto podstawą prawną decyzji był art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W niniejszej sprawie za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznano świadczenia, wypłacone skarżącej od dnia 1 maja 2011 r. do 31 października 2011 r. z tytułu zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku. Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżącej świadczenia w tym okresie nie przysługiwały, bowiem od kwietnia 2011 r. podjęła pracę i uzyskiwała wynagrodzenie. Organy uznały również, że skarżąca została pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń ( art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine ustawy). To pouczenie, jak wskazano, zawarte zostało we wniosku z dnia 10 września 2010 r. i w decyzji z dnia 14 września 2010 r. i dotyczyło warunków uprawniających do świadczeń i konieczności informowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W okolicznościach sprawy nie można jednak uznać, by skarżąca przez cały czas pobierania zakwestionowanych świadczeń była osobą "pouczoną o braku prawa do ich pobierania", jak tego wymaga art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine ustawy, by można było przyjąć, jak uczyniły to organy, że pobrane świadczenia rodzinne są "pobrane nienależnie". Organom umknęło bowiem , że skarżąca w dniu 28 września 2011 r. , razem z kolejnym wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, przedłożyła zaświadczenie z zakładu pracy, z którego wynika fakt jej zatrudnienia do 31 grudnia 2011 r. oraz wysokość jej dochodów od maja 2011 r. Znamienne przy tym jest, że organy uznały pobrane przez skarżącą świadczenia za świadczenia nienależne właśnie od maja 2011 r. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba (...) jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Skarżąca, w myśl tego przepisu , poinformowała organ pierwszej instancji o tym, że od maja 2011 r. uzyskuje dochody. Nie uczyniła tego co prawda niezwłocznie, jednak organ pierwszej instancji, na skutek przedłożenia przez skarżącą zaświadczenia z zakładu pracy, od września 2011 r. dysponował informacją o podjęciu przez skarżącą pracy i uzyskiwaniu przez nią wynagrodzenia . Podkreślenia wymaga, że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego nie zależy od określonej wprost wysokości wynagrodzenia. Ustalenie możliwości uzyskania tych świadczeń jest bardziej skomplikowane i zależy m.in. od wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę. Istotne jest, że choć wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, której nie można przekroczyć, by uzyskać świadczenia, została w ustawie określona kwotowo, to ustawa , na potrzeby stosowania jej przepisów, zawiera definicje pojęć "dochodu" i "dochodu rodziny" . Ustalenie wysokości tego dochodu leży w kompetencji organów. Skarżąca nie była zobowiązana do samodzielnego dokonywania obliczeń, czy wysokość uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia prowadzić może do sytuacji, że świadczenia przestaną być jej wypłacane. Zachowanie organu , a właściwie jego brak, tj. niepodjęcie właściwych działań w momencie uzyskania od skarżącej informacji o wykonywaniu pracy i uzyskiwaniu wynagrodzenia spowodowało, że nie można uznać, by skarżąca jako osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Pouczenia takiego nie można bowiem utożsamiać jedynie z literalnym zapoznaniem świadczeniobiorcy z treścią przepisów normujących daną kwestię czy z zapisem, że świadczeń rodzinnych nie należy pobierać w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie albo wstrzymanie wypłaty świadczeń. Pouczenie to, w przypadku przedstawienia przez skarżącą informacji o zatrudnieniu i uzyskiwaniu wynagrodzenia, powinno przybrać skonkretyzowaną w okolicznościach niniejszej sprawy postać. Powinno z niego wynikać, że wysokość uzyskiwanego przez skarżącą dochodu powoduje, że nie ma ona prawa do pobierania tych świadczeń. Organ takiego pouczenia skarżącej nie udzielił, naruszając przepisy art. 7,8, i 9 k.p.a. Organ pierwszej instancji nie podjął też w tym momencie żadnych kroków w celu weryfikacji uprawnień skarżącej do świadczeń i ewentualnego zaprzestania ich wypłat. Działania takie podjęte zostały dopiero po uzyskaniu w dniu 4 września 2012 r., bezpośrednio od pracodawcy skarżącej, informacji o podjęciu przez nią zatrudnienia i uzyskiwaniu przez nią wynagrodzenia. W tej sytuacji pobranych przez skarżącą świadczeń od momentu poinformowania przez nią organu pierwszej instancji o zatrudnieniu i wysokości zarobków nie można uznać za "nienależnie pobrane", z powodu braku spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Z tego względu tak zaskarżona , jak i poprzedzająca ją decyzja jest wadliwa. Zauważyć też należy, że choć w sentencji decyzji organu pierwszej instancji nie zawarto rozstrzygnięcia o obowiązku zwrotu ustalonej kwoty, to stwierdzenia dotyczące tej kwestii znalazły się w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy do kwestii tej się nie odniósł. Tymczasem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinna zapaść dopiero wówczas, gdy ostateczna stała się decyzja o uznaniu pobranego świadczenia za nienależne. Tak więc z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe wskazania. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł , że decyzja nie może być wykonana.