III SA/Gd 178/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. A. od punktu II postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 178/16, odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Wojewody z dnia 27 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia zmienić punkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 178/16 i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r. – przyznał wnioskodawczyni A. A. prawo pomocy przez ustanowienie adwokata ( pkt I) oraz odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ( pkt II ). W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wniosek dotyczył zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata. Według oświadczenia wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwojgiem dzieci. Łączny dochód rodziny wynosi 3.488,07 zł netto miesięcznie. Stałe koszty związane z utrzymaniem lokalu wynoszą miesięcznie średnio 1.846,63 zł. Natomiast inne wydatki m.in. na wyżywienie, zakup lekarstw, odzieży i obuwia, przejazdów komunikacją miejską wynoszą miesięcznie 1.675,62 zł. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, zaś na dwóch rachunkach bankowych posiadała na dzień 31 marca 2016 r. kwoty 500 zł i 752,53 zł. W ocenie referendarza wnioskodawczyni spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem nie ma możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należało natomiast oddalić wniosek w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem nie wykazała , że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawczyni uzyskuje stały comiesięczny dochód, w związku z tym nie można przyjąć, że w/w nie będzie w stanie uiścić jakichkolwiek kwot tytułem kosztów sądowych, które we wstępnym etapie postępowania zamykają się kwotą 100 zł tytułem wpisu od skargi. Ponadto koszty sądowe stanowią w istocie wydatki bieżące we własnym budżecie, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami( w tym opłatami). W ustawowym terminie A. A. wniosła od ww. postanowienia sprzeciw, w którym zaskarżyła pkt II postanowienia. We wniesionym sprzeciwie zakwestionowała odmowę przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarzuciła referendarzowi błąd w ustaleniach faktycznych. Twierdziła, że nie jest w stanie ponieść części kosztów postępowania. Zarzuciła, iż referendarz podjął rozstrzygnięcie na podstawie nieaktualnych na dzień 5 maja 2016 r. danych, bo te pochodziły z dnia 14 marca 2016 r. Nie zgodziła się z twierdzeniem referendarza, że gospodarstwo domowe powinno w swych wydatkach uwzględniać konieczność ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych potencjalnych postępowań sądowych. Referendarz nie uwzględnił też deficytu pomiędzy dochodami miesięcznymi netto, a średniomiesięcznymi wydatkami, który wynosi minus 34,18 zł. Ponadto referendarz nie uwzględnił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami do dochodu nie wlicza się m.in. zasiłku pielęgnacyjnego (w kwocie netto 153 zł) i dodatku mieszkaniowego (w kwocie 182,81 zł). W związku z tym na dzień 14 marca 2016 r. dochód gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosił 3.152,26 zł , co zwiększa deficyt między dochodami a średniomiesięcznymi stałymi wydatkami do kwoty minus 369,99 zł. Podała ponadto, że powyższa analiza nie uwzględnia jej aktualnej sytuacji , bowiem od dnia 5 stycznia 2016 r. do chwili obecnej przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim ( od 5 do 18 stycznia 2016 r. na zasiłku opiekuńczym z tytułu sprawowania opieki na małoletnią córką i od 19 stycznia 2016 do 2 czerwca 2016 r. na własnym zwolnieniu lekarskim i osiąga mniejszy dochód – z tytułu wynagrodzenia o 20% miesięcznie i o premię w wysokości 400 zł miesięcznie. Natomiast w związku ze zwolnieniem i jej obecną sytuacją rodzinną będzie zmuszona wypowiedzieć umowę o pracę i przejść na świadczenie pielęgnacyjne na córkę. Ponadto decyzją z dnia 11 maja 2016 r. odmówiono jej przyznania dodatku mieszkaniowego. Wskazała, że na rachunkach bankowych zawsze pod koniec miesiąca ma dodatnie saldo , gdyż wszelkich płatności dokonuje w pierwszej połowie każdego miesiąca. Wnioskodawczyni wskazała, że jej łączny dochód to 2907,06 zł netto, na który składa się średnie miesięczne wynagrodzenie za okres od stycznia 2016 r. do kwietnia 2016 r. ( cztery miesiące) w wysokości 1597,70 zł, zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego 309,36 zł netto, alimenty 1000 zł netto. Wyszczególniła też średniomiesięczne wydatki rodziny, które wynoszą: edukacja dzieci – 170 zł; wyżywienie - 650/800 zł; odzież – 120/150 zł; obuwie - 100/120 zł; lekarstwa - 200 zł; kosmetyki, środki czystości, chemia gospodarcza i przybory gospodarstwa domowego– 200/300 zł; kultura – 50/100 zł; komunikacja miejska – 136 zł; polisa ubezpieczeniowa – 68,52 zł do kwietnia, od maja 71,95 zł; abonament telefoniczny – 90/100 zł. Wszyscy członkowie rodziny pozostają pod stałą opieką lekarzy. Wyjaśniła, że koszty stałe związane z utrzymaniem mieszkania oraz wydatki rodziny przewyższają uzyskiwane przez nią dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Ocenie podlega , czy złożone przez wnioskodawcę oświadczenie jest wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest instytucją, stanowiącą wyjątek od zasady, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Z przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów i złożonych oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni nie posiada żadnych nieruchomości. Ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Zamieszkuje z dziećmi w wynajmowanym lokalu mieszkalnym i z tego tytułu ponosi opłaty w wysokości od 1852,10 zł (w maju 2016 r.) do 2.007, 70 zł ( we wcześniejszym okresie). Z przedłożonych do akt sprawy zaświadczeń wynika , że wnioskodawczyni, pracując na stanowisku pracownika sklepu uzyskuje miesięczny dochód brutto w różnej wysokości tj. od 1976, 87 zł brutto w miesiącu marcu 2016 r. do 1342,17 zł brutto w miesiącu kwietniu 2016 r. Na dochód rodziny, poza wynagrodzeniem wnioskodawczyni, składają się zasiłki rodzinne na dzieci wraz z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 309,36 zł netto, alimenty z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1000 zł. , a także zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, a na dwóch rachunkach bankowych posiadała na dzień 31 marca 2016 r. kwoty 500 zł i 752,53 zł. Obecnie wnioskodawczyni nie uzyskuje już dodatku mieszkaniowego. Mając na uwadze powyższe regulacje normatywne, okoliczności faktyczne odnoszące się do stanu rodzinnego, majątku i dochodów wnioskodawczyni, wysokość kosztów sądowych, które w przedmiotowej sprawie mogą obciążać wnioskodawczynię we wstępnej fazie postępowania jak i na dalszych jego etapach (tj. wysokość wpisu od skargi, wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej) Sąd uznał, że wnioskodawczyni wykazała , że na dzień wydania niniejszego postanowienia nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za powyższą oceną przemawia zwłaszcza zestawienie wysokości oraz rodzaju uzyskiwanych dochodów (wynagrodzenie A. A., zasiłki rodzinne na dzieci wraz dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, zasiłek pielęgnacyjny, alimenty z funduszu alimentacyjnego) z comiesięcznymi, udokumentowanymi oraz przyjętymi z oświadczenia kosztami utrzymania trzyosobowej rodziny. Nadmienić jedynie należy, że pogląd wnioskodawczyni, wyrażony w kontekście złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, że do dochodu nie wlicza się zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku mieszkaniowego, jest błędny. Ustawodawca w różnych aktach prawnych różnie definiuje takie same, z pozoru, pojęcia, ale mają one często różny zakres znaczeniowy, przyjęty na potrzeby konkretnej ustawy. Przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. stanowi , że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o (...) dochodach ( ...), nie wskazując na możliwość odliczenia od dochodów jakichkolwiek przysporzeń. W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, by jakiekolwiek przysporzenia wyłączyć z kategorii "dochodu" , jak jest w przypadku np. ustawy o dodatkach mieszkaniowych czy ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe Sąd postanowił zmienić pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 maja 2016 r. i przyznać stronie prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.