III SA/Gd 179/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Felicja Kajut Protokolant starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia 8 stycznia 2013 r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 8 stycznia 2013r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1 i 2, ust. 6-8, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992) ustalił, że kwota 1113,00 zł pobrana przez M. S. z tytułu zasiłku rodzinnego na dzieci A. S. i E. K. S. w okresach: od 1.11.2011r. do 31.12.2011r.; od 1.03.2012r. do 31.03.2012r.; od 1.05.2012r. do 31.08.2012r., jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia 27 października 2011r. organ przyznał stronie zasiłek rodzinny na dzieci na okres od 1.11.2011r. do dnia 31.10.2012r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 płatny jednorazowo we wrześniu 2012r. na dziecko A. S. Decyzją z dnia 13 listopada 2012 r. uchylono w/w decyzję dotyczącą przyznania prawa do świadczeń, przyznano prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci w okresach od 1 stycznia 2012r. do dnia 29 lutego 2012r. i od dnia 1 do 30 kwietnia 2012r. , odmówiono prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci w okresach od 1 listopada 2011 r. do dnia 31grudnia 2011r., od dnia 1do 31 marca 2012r. i od dnia 1maja 2012r. do dnia 31 października 2012r. oraz do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 płatnego jednorazowo we wrześniu 2012r. na dziecko A. S. Organ przywołując treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że pobrane świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi , bowiem strona pouczona była o warunkach uprawniających do świadczeń rodzinnych i o konieczności informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń. Do organu wpłynęło świadectwo pracy M. S., z którego wynika, że od 17 marca 2008 r. do 16 marca 2011 r. przebywała na urlopie wychowawczym i zaświadczenie, że w kwietniu 2011r. uzyskała wynagrodzenie w wysokości 1512,50 zł. W tej sytuacji organ wskazał, że nienależnie pobrana kwota 1113 zł, wypłacona od 1 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. , od 1 do 31 marca 2012 r. oraz od 1 maja 2012 do 31 sierpnia 2012 r. podlega zwrotowi wraz z odsetkami na rachunek wskazany przez organ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania , decyzją z dnia 10 stycznia 2014r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Strona nie zaskarżyła decyzji z dnia 13 listopada 2012r., na mocy której organ uchylił przyznane decyzją z dnia 27 października 2011 r. prawo do świadczeń rodzinnych i odmówił ich przyznania we wskazanych w decyzji tej okresach. Strona dwukrotnie została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, mimo to nie powiadomiła niezwłocznie organu, że przestała korzystać z urlopu wychowawczego, że powróciła do pracy u dotychczasowego pracodawcy oraz o fakcie uzyskiwania wynagrodzenia u nowego pracodawcy z dniem 24 stycznia 2012 r. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowym postępowaniu organy administracji rozstrzygają, czy wypłacone świadczenie jest nienależne i czy podlega ono zwrotowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniosła, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia złożyła także wszystkie niezbędne dla otrzymania tego świadczenia dokumenty. Nie została jednak wówczas poinformowana, że świadczenie jej już nie przysługuje. Odnosząc się do treści art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazała, że organ winien był rozważyć problem świadomości lub nieświadomości skarżącej o braku prawa do pobierania świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Zaskarżone decyzje wydane zostały w oparciu o art. 30 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", z którego wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Ponadto podstawą prawną decyzji był art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W niniejszej sprawie za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznano świadczenia, wypłacone skarżącej za okres od dnia 1 listopada 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. , za marzec 2012 r. i od 1 maja 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. z tytułu zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku. Z uzasadnienia decyzji wynika, że skarżącej świadczenia w tym okresie nie przysługiwały, bowiem od kwietnia 2011 r. podjęła pracę i uzyskiwała wynagrodzenie. Organy uznały , że skarżąca została pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń ( art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine ustawy). To pouczenie, jak wskazano, zawarte zostało we wniosku z dnia 28 września 2011 r. i w decyzji z dnia 27 października 2011 r. i dotyczyło warunków uprawniających do świadczeń i konieczności informowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Ze stanowiskiem organów obu instancji o pouczeniu skarżącej w sposób określony art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy w realiach niniejszej sprawy nie można się zgodzić. Organom umknęło bowiem , że skarżąca, która pobierała już świadczenia rodzinne, w dniu 28 września 2011 r. , razem z kolejnym wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku (na okres zasiłkowy 2011/2012), przedłożyła zaświadczenie z zakładu pracy, z którego wynikał fakt jej zatrudnienia do 31 grudnia 2011 r. oraz wysokość jej dochodów od maja 2011 r. Organy powołują się natomiast na to, że skarżącej właśnie w treści złożonego w tym samym dniu , tj. 28 września 2011 r., wniosku udzielono stosownego pouczenia. Takiego stanowiska nie można uznać za uprawnione. Skoro skarżąca w dniu 28 września 2011 r., przedkładając wniosek o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych , zawierający pouczenie, na jakie powołują się organy , przedłożyła jednocześnie dokumenty o zatrudnieniu i uzyskiwaniu wynagrodzenia, które to okoliczności powinny zostać dokładnie wyjaśnione przez organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji o prawie skarżącej do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2011/2012 ( decyzja taka została wydana w dniu 27 października 2011 r.), to nie można uznać, by pouczenie to mogło wywrzeć na przyszłość skutki wskazywane przez organy. Nie doszło bowiem po udzieleniu pouczenia zawartego we wniosku do zmiany w sytuacji skarżącej, o której miałaby ona obowiązek poinformować organ. Organy wskazywały ponadto, że skarżąca została pouczona o warunkach uprawniających do świadczeń rodzinnych i konieczności informowania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń także w decyzji z dnia 27 października 2011 r. Jednak - jak wynika z akt administracyjnych - sytuacja skarżącej do końca roku 2011 r. nie uległa zmianie, bowiem zatrudniona była i uzyskiwała wynagrodzenie w tym zakładzie pracy( T.), z którego zaświadczenie przedłożyła jeszcze we wrześniu 2011 r. Z akt administracyjnych wynika też, że skarżąca od stycznia 2012 r. uzyskała zatrudnienie w innym zakładzie pracy ( M.), w którym zarabiała jednak mniej niż u dotychczasowego pracodawcy ( T.), bowiem jej wynagrodzenie brutto wyniosło 1500 zł ( wcześniej 1885,84 zł). Wynika z powyższego, że sytuacja skarżącej zmieniła się wobec dotychczasowej, ale na niekorzyść. Skoro skarżąca pobierała świadczenia na podstawie decyzji , która została wydana, gdy skarżąca znajdowała się w lepszej sytuacji finansowej, to - mimo że skarżąca nie zawiadomiła organu o zmianie pracodawcy, nie można skutecznie postawić jej zarzutu , że o tej okoliczności nie zawiadomiła organu. W ocenie Sądu brak podjęcia przez organ pierwszej instancji właściwych działań w momencie uzyskania od skarżącej informacji o wykonywaniu przez nią pracy i uzyskiwaniu wynagrodzenia spowodowało, że nie można uznać, by skarżąca jako osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Pouczenia takiego nie można bowiem utożsamiać jedynie z literalnym zapoznaniem świadczeniobiorcy z treścią przepisów. Wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne, a nie o decyzji o odmowie ich przyznania , mimo przedłożenia zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach , uprawniało skarżącą do uznania, że ma ona prawo do pobierania przyznanych świadczeń rodzinnych. Fakt wydania pozytywnej decyzji w realiach niniejszej sprawy uniemożliwia uznanie, że skarżąca została pouczona o braku prawa do pobierania przedmiotowych świadczeń. W ocenie Sądu pobranych przez skarżącą świadczeń nie można uznać za "nienależnie pobrane", z powodu braku spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organy obu instancji, dokonując oceny zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, pominęły fakt przedłożenia przez skarżącą w dniu 28 września 2011 r. zaświadczenia z T., okoliczność wydania pozytywnej dla skarżącej decyzji oraz wysokość uzyskiwanego przez skarżącą od stycznia 2012 r. wynagrodzenia. Miało to wpływ na błędną ocenę przez te organy zaistnienia spełnienia przesłanek z przywołanego przepisu. Z tego względu tak zaskarżona , jak i poprzedzająca ją decyzja jest wadliwa. Zauważyć też należy, że choć w sentencji decyzji organu pierwszej instancji nie zawarto rozstrzygnięcia o obowiązku zwrotu ustalonej kwoty, to stwierdzenia dotyczące tej kwestii znalazły się w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy do kwestii tej się nie odniósł. Tymczasem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinna zapaść dopiero wówczas, gdy ostateczna stała się decyzja o uznaniu pobranego świadczenia za nienależne. Tak więc z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Organy będą miały na uwadze powyższe wskazania. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł , że decyzja nie może być wykonana.