III SA/Gd 181/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" sp. z o. o. z siedzibą w O. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r. odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o. o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 22 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") i okoliczności faktyczne związane z sytuacją spółki, referendarz sądowy orzekł, że skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Spółka pomimo wezwania referendarza sądowego nie przedłożyła kompletu dokumentów – tj. wyciągu z rachunku bankowego, zestawienia środków trwałych i wyposażenia oraz wykazu płatności dokonanych przez spółkę za zakupione towary i świadczone na rzecz spółki usługi - które pozwoliłyby na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Referendarz podkreślił, że podmiotem zwracającym się o udzielenie preferencji w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest w tym przypadku spółka prawa handlowego – spółka kapitałowa, która nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym i która w celu realizacji obowiązku poniesienia kosztów sądowych, mogła korzystać z określonej w Kodeksie spółek handlowych instytucji dopłat wspólników na rzecz spółki, czy też z instytucji podwyższenia kapitału zakładowego. W sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia reprezentujący spółkę adw. Ł. S. wskazał, że dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowi spółki jest nierzetelna. W ocenie pełnomocnika okoliczność, że cześć majątku spółki została zajęta przez urzędy celne lub została zajęta w toku prowadzonej egzekucji oznacza, że majątek ten pozostaje poza sferą władania spółki, która nie może ani go spieniężyć, ani też prowadzić w oparciu o ten majątek działalności gospodarczej. Zajęty został również jedyny rachunek bankowy spółki, przy czym umowa na prowadzenie tego rachunku została z końcem lutego 2016 r. wypowiedziana przez bank. Jednocześnie to, że spółka osiąga znaczne przychody, nie oznacza, że jest w dobrej kondycji finansowej, ponieważ lata obrotowe 2013 i 2014 r zamknęła znacznymi stratami. Stan ten ma charakter trwały i pogłębia się ponieważ strata w 2013 r. wyniosła w przybliżeniu 149 tysięcy złotych, a w 2014 r. już 167 tysięcy złotych. Za zwolnieniem spółki z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w ocenie pełnomocnika przemawia również to, że łączna kwota samych tylko wpisów od skarg na decyzje w przedmiocie wymierzenia kar za prowadzenie gier na automatach poza kasynem gry wynosi obecnie 50 000 zł, zaś sama kwota wymagalnych kar – 2 miliony złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: . W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658; dalej w skrócie: "ustawa zmieniająca") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym jej przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. Przechodząc do meritum rozpatrywanej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z regulacją art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przesłanką przyznania osobie prawnej prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy rozpoznając złożony wniosek uznał w sposób zasadny, że strona skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy mieć bowiem na uwadze, że ustawodawca stworzył rozwiązania za pomocą których spółka kapitałowa, jeśli nie jest w stanie uzyskać z zewnątrz ( tj. z przychodów z działalności gospodarczej) niezbędnych do działalności środków finansowych, może skorzystać z instytucji dopłat wspólników na rzecz spółki czy też z instytucji podwyższenia kapitału zakładowego. Możliwość taką potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 lutego 2014 r. (sygn. akt II FZ 146/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazując, że dopłaty mogą być wnoszone m.in na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych przez dany podmiot postępowaniach. Z kolei okoliczność, że podmiot będący jedynym wspólnikiem spółki wykluczył możliwość jej dokapitalizowania nie uzasadnia udzielenia spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie wszczętego przez nią postępowania sądowego ze środków Skarbu Państwa. Skarżąca spółka jako podmiot powołany w celu prowadzenia działalności gospodarczej powinna w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Zgłaszając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, spółka w żaden sposób nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, choćby w postaci ww. dopłat. Jednocześnie wbrew twierdzeniom pełnomocnika, przedłożone przez spółkę dokumenty nie pozwalają na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji finansowej i pod tym względem zostały w ocenie Sądu prawidłowo, szczegółowo i wnikliwie przeanalizowane przez referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podkreśla, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, znajdującą zastosowanie tylko w stosunku do podmiotów pozbawionych w ogóle możliwości uzyskania środków na ich pokrycie. Nie jest kwestionowane, że w 2013 r. i 2014 r. spółka pomimo osiągniętych znacznych przychodów, wykazała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. Brak bieżących dochodów nie może być jednak dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy ona sama nie podejmuje żadnych starań w celu zdobycia środków finansowych. Podejmując decyzję o złożeniu skargi do Sądu strona skarżąca winna była mieć świadomość, że zostanie zobowiązania do pokrywania kosztów sądowych i na ten cel wygospodarować odpowiednie środki. Na obecnym etapie postępowania wysokość kosztów sądowych (wpisu) pozwalających na nadanie dalszego biegu wniesionej przez spółkę skardze, wynosi 3 % wartości przedmiotu zaskarżenia (vide: § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) tj. w niniejszej sprawie 1080 zł. Argument, że spółka chce zaskarżyć wszystkie decyzje orzekające kary, w związku z czym na zapłatę wszystkich wpisów od skarg powinna wydatkować 50 000 zł, a na zapłatę wymierzonych jej kar 2 mln zł, nie przemawia za zwolnieniem spółki z kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Jak wskazano wyżej, uchylając się od przedłożenia dokumentów wskazanych przez referendarza, skarżąca spowodowała, że aktualna sytuacja finansowa spółki nie jest możliwa do zweryfikowania. Wbrew zarzutowi pełnomocnika, referendarz sądowy nie stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, aby sytuacja spółki była dobra, lecz stwierdził, że poprzez przedłożone dokumenty spółka nie wykazała, aby jej sytuacja uniemożliwiała pozyskanie środków finansowych na wywiązanie się z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Sąd podziela ocenę referendarza co do wątpliwości istniejących w zakresie rzeczywistego stanu finansów spółki. Pomimo wezwania spółka nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, twierdząc, że aktualnie takiego rachunku w ogóle nie posiada. Powyższe twierdzenie jest w ocenie Sądu wysoce niewiarygodne. Spółka w dalszym ciągu prowadzi bowiem działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu przychody, czego nie kwestionuje. Ponadto, skoro spółka twierdzi, że jej jedyny majątek stanowią automaty do gier, a jednocześnie, że zajęciom uległa jedynie część jej majątku oraz, że prowadzenie gier na automatach jest jedyną formą pozyskiwania przez nią przychodów, rozmiar kar nałożonych na spółkę (2 mln zł), w ocenie Sądu wskazuje na to, że pomimo zmiany przepisów w zakresie dopuszczalności gier na automatach poza kasynem gry, spółka uporczywie koncentruje swoją działalność tylko na tym jednym rodzaju działalności gospodarczej. Z tego względu obarczanie Skarbu Państwa obowiązkiem poniesienia za spółkę kosztów sądowych, stanowiłoby istotne nadużycie, a szczególnie, że spółka uchyliła się od wyjaśnienia istotnych wątpliwości, co do stanu swojego posiadania, na co zwrócono jej uwagę w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.