III SA/Gd 182/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 13 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. UZASDNIENIE Burmistrz J. decyzją z dnia 18 października 2017 r., nr [...] orzekł o wymeldowaniu B. K. i jej małoletniego syna z miejsca pobytu stałego, z lokalu położonego przy ul. [...] 13 w J.. Decyzja ta była kolejną decyzją organu I instancji w sprawie, bowiem wcześniejsza decyzja tego organu z dnia 24 maja 2017 r. została uchylona przez Wojewodę [...], który sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez Burmistrza J. ( decyzja z dnia 9 sierpnia 2017 r.). Jako podstawę wydania decyzji wskazano art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. 2017, poz. 657 ze zm.) Postępowanie w sprawie wymeldowania wszczęto na wniosek S. K., właściciela lokalu i teścia B. K.. Wnioskodawca wskazał, że B. K. opuściła lokal w połowie października 2015 r. Uczyniła to z własnej woli, zabrała wszystkie swoje rzeczy oraz przedmioty, które stanowiły dorobek jej oraz jego syna. Wnioskodawca wyjaśnił, że o wyprowadzce synowej dowiedział się po powrocie syna, G. K., z zagranicy, pod koniec października 2015 r. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Burmistrz J. stwierdził, że B. K. nie mieszka w miejscu pobytu stałego oraz uznał, że opuszczenie tego lokalu nosi znamiona dobrowolności i trwałości. Ustalono, że B. K. wraz z synem, O. R., opuściła lokal w wyniku konfliktu małżeńskiego z G. K. i przestała w tym lokalu koncentrować swoje interesy życiowe, zamieszkała w R. Nie posiada kluczy do spornego lokalu. Nie korzystała również ze środków prawnych, które mogłyby umożliwić jej powrót wraz z małoletnim synem do spornego lokalu. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. K., zarzucając organowi przeprowadzenie postępowania dowodowego obarczonego licznymi błędami, w wyniku czego niezgodnie ze stanem faktycznym ustalono, że jej wyprowadzka z domu miała charakter dobrowolny. Odwołująca się podkreśliła, że opuściła lokal pod przymusem ze strony męża, który obecnie zamieszkał w lokalu z nowa partnerką. Wskazała że jej zamiarem było wyłącznie chwilowe opuszczenie lokalu w celu poprawy komfortu psychicznego. Liczyła na porozumienie z mężem. Została jednak pozbawiona dostępu do mieszkania, w którym wymieniono zamki. Wyjaśniła przy tym, że interwencja Policji, która miała miejsce nie miała służyć zabraniu jej rzeczy z lokalu, ale miała umożliwić odwołującej się przenocowanie w nim. Nie występowała jednocześnie do prokuratury w sprawie zaboru mienia ani do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania, ponieważ nie wiedziała, że ma prawo do podjęcia takich działań. Decyzją z dnia 13 grudnia 2017 r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania B. K., utrzymał decyzję organu I instancji o jej wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny, co wynika z całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań świadków. Organ zaznaczył, że chociaż odwołująca się podnosi brak dobrowolności w opuszczeniu spornego lokalu, to jednak nie podejmowała żadnych kroków prawnych żeby ponownie tam zamieszkać. W ocenie organu odwoławczego opuszczenie przez stronę spornego lokalu spowodowane było długotrwałym narastającym konfliktem pomiędzy małżonkami, w efekcie którego zapadła decyzja o rozstaniu, a G. K. poinformował żonę o konieczności opuszczenia przez nią i jej syna lokalu którego właścicielem jest jego ojciec. Skarżąca pod nieobecność męża wyprowadziła się wraz z synem zabierając rzeczy osobiste i te stanowiące majątek wspólny małżonków. Jak wynika zaś z nieprawomocnego załączonego do akt sprawy wyroku Sądu w sprawie o ustalenie przez sąd rozdzielności majątkowej, skarżąca wynajęła mieszkanie w R., gdzie zamieszkała wraz z synem, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, nie ma zaległości w opłacaniu czynszu najmu. Małżonkowie obecnie mieszkają wiec osobno, prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, samodzielnie dysponują swoimi dochodami, nie potrafią porozumieć się w kwestii wspólnie zaciągniętych kredytów. B. K. deklaruje co prawda chęć powrotu do spornego lokalu, organ wskazał jednak, że sama chęć powrotu do spornego lokalu w bliżej nieokreślonej przyszłości nie stanowi jeszcze o zamieszkiwaniu w lokalu z zamiarem pobytu stałego. Zamiar ten musi być bowiem połączony z zamieszkiwaniem w tym lokalu i koncentracją w nim swoich interesów życiowych. W tym wypadku po ustaleniu, że skarżąca nie mieszka w spornym lokalu, nie podejmuje żadnych działań prawnych, które mogłyby jej umożliwić dostęp do lokalu, organ wskazał, że nie może bezkrytycznie przyjąć jej oświadczeń o zamiarze zamieszkania w J., tym bardziej w świetle zamieszczonej przez skarżącą w odwołaniu informacji, że G. K. zamieszkał w spornym lokalu z nową partnerką. Organ wyjaśnił ponadto, ze konflikt pomiędzy małżonkami spowodował niezamieszkiwanie skarżącej w spornym lokalu, a następnie wymianę zamków w drzwiach. W takim przypadku skarżąca po upływie terminu do wniesienia pozwu o przywrócenia naruszonego posiadania, bez zgody właściciela nie może i nie będzie mogła w przedmiotowym lokalu zamieszkać. W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo odniósł się także do zarzutów strony dotyczących nieuwzględnienia w postępowaniu: prośby skarżącej o zmianę terminu przesłuchania świadków, treści zaświadczenia lekarza psychiatry z dnia 4 września 2017 r. oraz całości akt sprawy sądowej [...] poprzestając jedynie na treści wyroku wydanego w tej sprawie, który jest nieprawomocny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. K. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody [...] podnosząc zarzuty: - naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. poprzez niezbadanie czy obecne miejsce zamieszkania w lokalu skarżąca traktuje jako stałe miejsce swojego pobytu, a także pominiecie faktu, że w lokalu oraz pomieszczeniu przynależnym do niego zostawiła swoje rzeczy osobiste, które zostały celowo usunięte, - błędną interpretację poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu i naruszenie zasady swobody materiałów dowodowych oraz ocenę ustaleń faktycznych na rzecz zupełnej dowolności, z której wedle organu I instancji wynika, że skarżąca wraz z małoletnim synem dobrowolnie i trwale opuścili lokal, w którym są zameldowani, podczas gdy należyta i odpowiadająca faktom ocena prowadzi do konkluzji przeciwnej - naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego błędną wykładnię, gdyż opuszczeniem miejsca stałego pobytu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale również niebudzący wątpliwości bark zamiaru pobytu co nie ma odzwierciedla w powyższej sytuacji – pominięcie faktu, że siłowo zmieniając zamki notorycznie utrudnia się skarżącej dostęp do lokalu, - brak bezstronności i obiektywnego odbioru sytuacji, - brak logicznego rozumowania. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie przedstawionych w niej zarzutów, szeroko odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018r., poz. 1302 - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 657 ze zm. – dalej jako: " ustawa"), który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK- A 2002/3/34), w którym wskazano, że: "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 ustawy oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania (jak i zameldowania) jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności - została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (także na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Nie może ona jednak doprowadzać do tego, że ewidencja ta będzie - nawet przez wiele lat – niezgodna ze stanem faktycznym. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09 , LEX nr 597910). Zebrany w sprawie materiał dowodowy został przez organ administracji rozpatrujący odwołanie B. K. prawidłowo przeanalizowany i oceniony. Wynika z niego w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie zamieszkuje od połowy października 2015 r. pod adresem zameldowania przy ul. [...] 13 w J.. Fakt ten nie jest w istocie kwestionowany przez stronę skarżącą, która koncentruje jednak swą argumentację na przyczynach opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania, wskazując, że właściciel lokalu uniemożliwił jej pobyt w tym mieszkaniu, wymieniając zamki. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stan faktyczny, w jakim wydano zaskarżoną decyzję nie budzi wątpliwości w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Skarżąca w dacie wydania zaskarżonej decyzji bezspornie nie zamieszkiwała w miejscu zameldowania, nadto nie podjęła żadnych kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu. Wskazać należy, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jak również sytuacja, gdy środki te nie odniosły zamierzonego skutku tj. nie doszło do przywrócenia posiadania ( zob. np. wyrok NSA z 25 października 2005 r. II OSK 127/05, wyrok NSA z 26 sierpnia 2015 r. II OSK 29/35, wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r. II OSK 3151/13). W tej sytuacji, skoro w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wystąpiła w odpowiednim terminie, tj. zgodnie z art. 344 kodeksu cywilnego w ciągu roku od chwili naruszenia, z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, orzekające w sprawie organy nie miały podstaw do uznania, że nie doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącą. Okoliczność, na którą powołuje się skarżąca, tj. że opuściła lokal na skutek zachowania jej męża, który wymusił na niej i jej synu opuszczenie lokalu, nie może być zaliczona do działań pozbawiających opuszczenie lokalu cech dobrowolności w sytuacji, gdy skarżąca nie podjęła działań zmierzających do odzyskania utraconego posiadania w okresie, gdy została go pozbawiona. Za takie nie można uznać wskazanych w skardze podejmowanych przez skarżącą prób i starań w formie podejmowania dialogu, którego bezskuteczność skłoniła ją do zwrócenie się o pomoc policji, która podjęła interwencję. Nie oznacza to jednak - wbrew stanowisku skarżącej, nawet przyjmując, że została usunięta z lokalu wbrew jej woli - w sytuacji nie podjęcia przez nią przez długi okres czasu kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, że organy w sposób bezprawny ustaliły spełnienie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy. Zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną, nie mającą żadnego związku z tytułem prawnym do lokalu. Pełni ono jedynie funkcję ewidencyjną - ma zapewnić zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym. Jeśli skarżąca zamieszka w lokalu ponownie, powinna być w nim zameldowana. Ustalenia powyższe są wystarczające do przyjęcia, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania skarżącej w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zasadnie bowiem organy obu instancji przyjęły, że w realiach rozpoznawanej sprawy nastąpiło trwałe opuszczenie przez skarżącą miejsca stałego pobytu, które należy traktować na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Utrzymywanie zameldowania skarżącej przy ul. [...] 13 w J. nie byłoby rejestracją stanu faktycznego zamieszkiwania, zgodnie z ustawą o ewidencji ludności. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd stwierdza, że sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego nie budzi zastrzeżeń Sądu i nie potwierdza naruszeń zarzuconych w skardze. Pamiętać należy, że organ ewidencyjny nie miał obowiązku wyjaśniać wszelkich okoliczności dotyczących wzajemnych relacji między skłóconymi małżonkami, ale miał obowiązek skupić się na przesłankach umożliwiających wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 35 ustawy ewidencyjnej. To też uczyniono, bez naruszenia art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. trafnie wywodząc wystąpienie przesłanek prowadzących do wydania decyzji o wymeldowaniu. Swoją argumentację organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. uznając zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający do rozstrzygnięcia, którą to ocenę należy zaakceptować. Odnośnie zarzutu, że wyznaczone na dzień 13 września 2017 r. przesłuchanie świadków odbyło się bez udziału skarżącej, pomimo, że prosiła o przeniesienie terminu na inny dzień, w ocenie Sądu w zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodziła konieczność odraczania wyznaczonego przez organ terminu przesłuchania świadków. Skarżąca w dniu 23 sierpnia 2017r., zgodnie z art. 79 § 1 k.p.a., została poinformowana przez organ I instancji o terminie przesłuchania sześciu świadków i prawie do wzięcia udziału w przesłuchaniu. Dopiero zaś w piśmie z dnia 4 września 2017 r. ( data wpływu do organu w dniu 7 września 2017 r.) skarżąca poinformowała organ, że wnosi o przeniesienie terminu przesłuchania świadków ze względu na specjalistyczną wizytę lekarską. Jak wynika z powyższego zawiadomienie o terminie przesłuchania świadków doręczono skarżącej ze znacznym wyprzedzeniem, bo w dniu 23 sierpnia 2017r., nie było zatem przeszkód, aby natychmiast poinformować organ by wyznaczył inny termin przesłuchania świadków. Skarżąca nie wykazała również, że mającej miejsce w dniu 13 września 2017 r. wizyty lekarskiej nie można było odwołać, zaś ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego wynika, że skarżąca zgłosiła się w dniu 13 września 2017 r. do Poradni endokrynologicznej, nie wynika z niego natomiast, że w tym dniu nie mogła, ze względu na stan zdrowia, osobiście wziąć udziału w przesłuchaniach świadków. Tym samym należało uznać, że B. K. świadomie zrezygnowała z uczestniczenia w czynnościach procesowych organu. Nadto należy wskazać, że w przypadku dowodów uzyskanych bez udziału strony zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) realizowana jest poprzez zaznajomienie strony z tymi dowodowymi i umożliwienie jej wypowiedzenia się w ich zakresie. Jak wynika z akt sprawy skarżąca została o takiej możliwości poinformowana. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.