III SA/Gd 182/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 8 września 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.)- dalej jako "ustawa", Burmistrz Miasta odmówił M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem Z. S. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni nigdy nie pracowała zawodowo, od 2018 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna. Syn wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 10 maja 2021 r. Choruje na zaburzenia psychiczne. Jest osobą samodzielną, nie wymaga pomocy w czynnościach codziennego życia, nie jest osobą leżącą czy pieluchowaną. Wymaga wyłącznie pomocy i nadzoru w podawaniu leków i systematycznych kontaktów z lekarzem. Nie została wobec tego spełniona przesłanka dotycząca rezygnacji przez wnioskodawczynię z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem. Sprawowanie dorywczej opieki nie wyczerpuje definicji sprawowania stałej, bezpośredniej opieki. Opieka stała to opieka trwająca ciągle, nieprzerwanie, zaś opieka bezpośrednia to opieka sprawowana nad kimś bezpośrednio, znajdując się bardzo blisko. W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia. Zarzuciła pominięcie ustaleń wywiadu środowiskowego , w trakcie którego nie zakwestionowano faktu sprawowania opieki i zakresu deklarowanych czynności opiekuńczych. Wskazała, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 15 listopada 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy , po przytoczeniu przepisów ustawy normujących przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdził, że niepełnosprawność syna skarżącej, urodzonego w 1993 r. ustalona została orzeczeniem z dnia 10 maja 2021 r. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność wystąpiła we wczesnym dzieciństwie, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 marca 2021 r. Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją przez stronę z aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki. Syn skarżącej z pewnością wymaga wsparcia i opieki z uwagi na problemy ze zdrowiem psychicznym, wymaga stałego przyjmowania leków i zapewnienia wizyt lekarskich, nie wymaga natomiast opieki całodobowej, nie ma problemów z samoobsługą. Nie wymaga innej opieki ani czynności pielęgnacyjnych. Ustalony sposób sprawowania opieki nie obejmuje czynności wymagających ponadprzeciętnej dyspozycyjności. W większości chodzi o czynności wykonywane przez osoby pracujące zawodowo, które wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez stronę nad synem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Organ podkreślił, że strona, mieszkając z synem i prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe wykonuje typowe czynności podejmowane w każdym gospodarstwie, niezależnie od tego, czy syn jest niepełnosprawny, czy też nie. Takie czynności domowe strona wykonywałaby również, gdyby pracowała zawodowo. Strona nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia syna żadnych czynności przekraczających zwykłe czynności dnia codziennego, nawet jeśli daje synowi wsparcie w związku z jego zaburzeniami psychicznymi. Kolegium podkreśliło, że nie sposób przyjąć, że zakres opieki skarżącej nad synem , który jest niepełnosprawny od dziecka, stanowi wyłączną przyczynę zaniechania aktywności zawodowej. Nie ma znaczenia , że skarżąca dopiero od niedawna jest zarejestrowana w PUP jako bezrobotna; nie w każdej sytuacji fakt pozostawania bez pracy uprawnia do automatycznego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - zaprzestanie aktywności zawodowej musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W warunkach sprawy świadczenie pielęgnacyjne nie jawi się jako takie, które mogłoby służyć rekompensacie rezygnacji z aktywności zawodowej. M. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Zarzuciła pominięcie ustaleń wywiadu środowiskowego , w trakcie którego nie zakwestionowano faktu sprawowania opieki i zakresu deklarowanych czynności opiekuńczych. Zarzuciła ponadto pobieżną ocenę oświadczenia skarżącej, odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Dokumenty te , w jej ocenie, potwierdzają w sposób wystarczający, że syn skarżącej potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Nadto istotna jest okoliczność, że fakt niemożliwości funkcjonowania syna skarżącej bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby został potwierdzony przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ , który zaliczył go do grupy osób niepełnosprawnych ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Wskazała, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą odmowy przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego było przyjęcie przez organy obu instancji, że syn skarżącej, mimo swej niepełnosprawności, nie wymaga opieki w takim rozmiarze , by konieczna była rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą , a ponadto z uwagi na to, że skarżąca nigdy nie pracowała, nie można mówić o tym, że obecnie sprawowana przez nią opieka nad synem jest powodem jej bierności zawodowej. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że choć syn skarżącej Z. S. jest niepełnosprawny od wczesnego dzieciństwa, a ustalony stopień niepełnosprawności w stopniu znacznym datuje się od 24 marca 2021 r., co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 10 maja 2021 r., to skarżąca nie spełnia warunku przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem. Organy obu instancji uznały, że syn skarżącej nie wymaga tego rodzaju opieki, która pozbawiałaby skarżącą możliwości zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Sąd ocenę organów obu instancji podziela. Organy prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy świadczący o tym, że syn skarżącej jest – mimo swoich schorzeń - osobą samodzielną, nie wymaga opieki w czynnościach dnia codziennego, a jedynie pomocy. Podczas wywiadu rodzinnego w dniu 19 sierpnia 2021 r. skarżąca sama podała i podpisała swoje oświadczenie, że syn nie tylko samodzielnie porusza się po mieszkaniu, ale i sam opuszcza mieszkanie, samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki, nie wymaga pomocy w czynnościach higienicznych. Wymaga systematycznego podawania leków raz dziennie, nie jest w stanie sam ich sobie dawkować, wymaga też wizyt lekarskich dwa razy w miesiącu. Skarżąca podała też , że opieka polega na gotowaniu posiłków. Wskazywane inne czynności – sprzątanie, pranie, prasowanie , opłacanie rachunków, robienie zakupów, a także wspomniane przygotowanie posiłków to zwykłe czynności dnia codziennego. Skoro zatem Z. S. zamieszkał z rodzicami po niedawnym powrocie z A., skarżąca wykonuje takie czynności obecnie nie dla dwóch, a dla trzech osób. Ponadto z zamieszkiwania Z. S. w A. wynika, że jego stan zdrowia nie wymagał nieustannego nadzoru i opieki matki, a fakt, że nigdy nie pracowała ona zawodowo nie był związany ze stanem zdrowia syna. Wbrew zarzutom skargi organy prawidłowo zgromadziły i oceniły materiał dowodowy, z którego wynika, że zakres obiektywnie koniecznej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia. Odnosząc się do zarzutu, że brak możliwości samodzielnego funkcjonowania syna skarżącej bez stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, który zaliczył go do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym stwierdzić należy, że w orzecznictwie już wielokrotnie wskazywano , że zawarcie tego rodzaju stwierdzenia w orzeczeniu o niepełnosprawności nie rozstrzyga automatycznie – w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego - że sprawowana opieka uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym pracy zarobkowej. Mimo że wszystkie osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym legitymują się orzeczeniem tego samego rodzaju, to jednak niepełnosprawność taka orzekana jest w związku z różnymi jednostkami chorobowymi i wobec osób, których stan samodzielności może się diametralnie różnić. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki, lecz związanym z koniecznością rezygnacji z wykonywania pracy zarobkowej, czy też jej niepodejmowaniem w celu opieki tej sprawowania. W każdej sprawie w sposób zindywidualizowany rozważyć zatem trzeba, jakiej opieki i w jakim rozmiarze – ze względu na rodzaj niepełnosprawności i choroby, którymi jest dotknięta - potrzebuje osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie opiekuna sprawowaniem tej opieki zmusza go do rezygnacji lub też uniemożliwia podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Takich ustaleń i oceny dokonały w sprawie niniejszej organy, a ich ustalenia i wnioski Sąd orzekający podziela. Organ odwoławczy odniósł się w istocie także do twierdzeń skarżącej o konieczności kontroli zachowania syna i udzielania mu pomocy w czasie gorszego samopoczucia wskazując , że udzielanie wsparcia synowi przez skarżącą nie stoi jednak na przeszkodzie w możliwości wykonywania przez nią pracy zawodowej, z uwagi na ustalenia przeprowadzonego wywiadu, a stanowisko to należy podzielić Stwierdzić ponadto należy, że skarżąca nigdy nie pracowała. Sytuacja taka nie wynika z niepełnosprawności syna skarżącej, który - jak już wyżej wskazano – przebywał ostatnio w A. Tak więc skarżąca, mimo że sprawowanie opieki czy nadzoru nad synem nie było konieczne, nie podjęła zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Trudno wobec tego uznać, by obecna opieka sprawowana nad synem ( pomijając nawet jej zakres) spowodowała, że skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu. W tej sytuacji stanowisko organu odwoławczego w omawianej kwestii należy podzielić. Mając na uwadze powyższe Sąd, stojąc na stanowisku, że organy nie naruszyły przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego w sposób mający czy też mogący mieć wpływ na wynik sprawy, jak też nie podzielając zarzutów skargi , na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.