III SA/Gd 19/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia 31 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 31 października 2017r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. nr [...] z dnia 19 września 2017 r. orzekającą o wymeldowaniu A. G. z pobytu stałego z lokalu nr 19 przy ul. [...] 7 w M. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ) w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017r., poz. 657). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem o wymeldowanie złożonym przez byłą żonę A. G. – M. D., legitymująca się tytułem prawnym do ww. lokalu. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w M. o sygn. akt [...] z dnia 29 grudnia 2014r. wydanego w sprawie o podział wspólnego majątku A. G. i M. D., sąd przyznał ww. lokal na wyłączną własność M. D. z jednoczesnym obowiązkiem dokonania przez nią spłaty równowartości części tego majątku na rzecz A. G.. W pkt 4 postanowienia z dnia 29 grudnia 2014 r. Sąd zobowiązał skarżącego do opuszczenia przedmiotowego lokalu w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia. Postanowienie stało się prawomocne z dniem 29 kwietnia 2015 r. W dniu 11 lipca 2017 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. dokonał eksmisji skarżącego - opróżnił lokal i wydał lokal wierzycielowi. W tym samym dniu A. G. otrzymał propozycję zamieszkania w schronisku prowadzonym przez Stowarzyszenie A. w M. Propozycji tej jednak nie przyjął. W toku postępowania administracyjnego oświadczył, że mieszka obecnie w wynajętym mieszkaniu przy ul. [...] 14/II/10 w M. – przy czym podejmuje jednocześnie kroki prawne zmierzające do odzyskania prawa do utraconej na rzecz M. D. nieruchomości. W dniu 18 września 2017 r. organ meldunkowy ustalił, że w Sądzie Rejonowym w M. toczy się postępowanie o sygn. akt [...] zainicjowane skargą A. G. na czynności komornika sądowego w przedmiocie eksmisji skarżącego ze spornego lokalu. Organ I instancji odmówił jednocześnie stronie zwieszenia postępowania w sprawie meldunkowej na czas rozstrzygnięcia ww. sprawy przez sądem powszechnym, stwierdzając, że wyrok wydany w tej sprawie nie stanowi rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., które warunkowałoby wydanie decyzji w sprawie. Mając na uwadze powyżej przestawione okoliczności, organy zgodnie stwierdziły, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki do wymeldowania A. G. z miejsca pobytu stałego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał bowiem bezspornie, że skarżący nie przebywa stale w spornym lokalu i nie jest on jego centrum życiowym. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy potwierdził niezamieszkiwanie skarżącego w spornym lokalu przynajmniej od lipca 2017 r., a dobrowolność i trwałość tego opuszczenia potwierdziła skutecznie wykonana eksmisja komornicza. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że opuszczenie lokalu w następstwie eksmisji uważa się za równoznaczne z jego trwałym opuszczeniem. Skarżący nie może bowiem w tej sytuacji ani lokalem dysponować, ani tym bardziej w nim ponownie zamieszkać bez zgody właściciela. Toczące się sprawy sądowe nie stanowią zatem przesłanki do utrzymania zapisu o pobycie stałym pod wskazanym adresem. Skarżący będzie się mógł bowiem zameldować w spornym lokalu dopiero gdy odzyska do niego uprawnienia i w tym lokalu zamieszka. A. G. zaskarżył decyzję Wojewody [...]ego z dnia 31 października 2017 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie i pokazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji Podniesione w skardze zarzuty objęły: zarzut naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności oraz art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania admiracyjnego. Zdaniem skarżącego organy błędnie oceniły, aby w sprawie wystąpiły przesłanki wydania decyzji o wymeldowaniu. Błędnie przyjęto bowiem, że skarżący opuścił lokal w sposób dobrowolny i na trwałe. W tym zakresie skarżący wskazał, że w orzecznictwie sądowym wypracowano wskazówki pozwalające na ustalenie czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Zgodnie z orzecznictwem o dobrowolnym opuszczeniu lokalu nie można bowiem mówić m.in. w sytuacji aresztowania, umieszczenia zameldowanego w domu dziecka, wyjazdu za granicę w celu podjęcia pracy, czy w sytuacji usunięcia osoby zameldowanej z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź też uniemożliwienia jej dostępu do lokalu na skutek wymiany zamków w drzwiach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 657 ze zm. – dalej jako: " ustawa"), który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK- A 2002/3/34), w którym wskazano, że: "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 ustawy oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania (jak i zameldowania) jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności - została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (także na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Nie może ona jednak doprowadzać do tego, że ewidencja ta będzie - nawet przez wiele lat – niezgodna ze stanem faktycznym. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09 , LEX nr 597910). Co do zasady więc opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże nie zawsze jest to konieczne. Przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące rozumienia dobrowolności tego działania, nie są w każdej sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych. Zarówno na gruncie art. 35 ustawy, jak i poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10, LEX nr 1123128). Wola osoby zameldowanej nie ma bowiem znaczenia w razie, gdy nastąpiło orzeczenie eksmisji. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego jest przyjmowane za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy, co w rezultacie uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osób eksmitowanych zarówno wówczas, gdy orzeczenie zostanie wykonane dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy orzeczenie zostanie wykonane w drodze egzekucji sądowej (zob. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt 2111/15; z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10; z dnia 5 stycznia 2010r., sygn. akt II OSK 24/09 - dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skutkiem wykonania wyroku (postanowienia) orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy. Należy podkreślić, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wskazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenia, że opuszczenie przez określoną osobę miejsca pobytu stałego nie nastąpiło wbrew jej woli. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (wykonaniem orzeczenia nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustaleniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby, przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że działanie organów w takich sytuacjach najczęściej nie jest zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Skutkiem wykonania orzeczenia nakazującego eksmisję jest również uznanie, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały. Celem orzeczenia o eksmisji jest bowiem doprowadzenie do stanu, w którym określona osoba nie będzie już zajmowała oznaczonego lokalu, a taki wyrok (postanowienie) ma przy tym spowodować zmianę stałą, a nie jedynie tymczasową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 448/17, LEX nr 2356257). Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy w toku postępowania, w rozpoznawanej sprawie Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. w dniu 11 lipca 2017r. dokonał eksmisji skarżącego z lokalu położonego w M. przy ul. [...] 7/19 na podstawie tytułu wykonawczego: postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia 29 grudnia 2014 r. sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 1 października 2015 r., a opróżnione mieszkanie wydał M. D. Z wyjaśnień złożonych przez skarżącego wynika, że nie powrócił do ww. lokalu, zamieszkuje natomiast w wynajętym lokalu w M. Wobec powyższego zaistniały w sprawie stan faktyczny i prawny wskazuje na to, że skarżący opuścił zajmowany lokal w sposób trwały, a ze względu na orzeczenie i wykonanie eksmisji wymóg dobrowolności zmiany miejsca pobytu nie podlegał badaniu. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd stwierdza, że sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego nie budzi zastrzeżeń Sądu i nie potwierdza naruszeń zarzuconych w skardze. Pamiętać należy, że organ ewidencyjny nie miał obowiązku wyjaśniać wszelkich okoliczności dotyczących wzajemnych relacji między byłymi małżonkami, ale miał obowiązek skupić się na przesłankach umożliwiających wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 35 ustawy ewidencyjnej. To też uczyniono, bez naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. trafnie wywodząc wystąpienie przesłanek prowadzących do wydania decyzji o wymeldowaniu. Swoją argumentację organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. uznając zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający do rozstrzygnięcia, którą to ocenę należy zaakceptować. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.