III SA/Gd 191/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia 11 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 17 października 2007 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. przyznaje adwokatowi A. K. od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) kwotę 292,80 zł ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), zawierającą należny podatek od towarów i usług - tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 17 października 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego działając w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, art. 130 ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym i § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa przyczepy dwuosiowej o nr rej. [...], należącej do S. O. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że właściciel przyczepy pomimo stosownego zawiadomienia dokonanego przez Komendę Miejską Policji w S. nie dokonał odebrania przyczepy z parkingu. W tym stanie sprawy należało więc orzec o przejściu pojazdu uznanego za porzucony na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z obowiązującymi przepisami. W następstwie wniesionego odwołania w którym S. O. zakwestionował zasadność dyspozycji usunięcia pojazdu, Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia 11 marca 2008 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że nie jest uprawniony do badania faktycznych okoliczności sprawy. Orzeczenie o przejściu własności pojazdu na rzecz Skarbu Państwa potwierdza zaś jedynie przejście prawa własności. W świetle obowiązujących przepisów nieskorzystanie z uprawnienia do odbioru usuniętego pojazdu z parkingu w terminie 6 miesięcy od dnia wydania dyspozycji usunięcia traktuje się bowiem jako porzucenie pojazdu z zamiarem wyzbycia się własności. Okoliczność ta stanowi z kolei podstawę do przejścia własności danego pojazdu z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. S. O. w dniu 27 lutego 2007 r. odebrał z Policji stosowne pismo dotyczące następstw nieodebrania pojazdu z parkingu co oznacza, że miał pełną świadomość co do ewentualnych negatywnych konsekwencji nieodebrania pojazdu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S.O. nie zgadzając się z wydanymi w sprawie rozstrzygnięciami wskazał, że pozbawienie prawa własności pojazdów uniemożliwia mu przeprowadzenie bieżących czynności rolniczych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (DZ. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 153 poz. 1270 z późn. zmianami) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zaskarżona decyzja może ulec wzruszeniu niezależnie od zarzutów skargi i ich skuteczności, jeżeli jest niezgodna z prawem z innych przyczyn niż wskazane w zarzutach skargi. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 4/06 (wyrok opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2008 r., nr 100, poz. 649) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 130a ust. 10 i art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym. Nadto w w/w wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów ( Dz.U nr 134 poz. 1133). W sprawie stanowiącej przedmiot kontroli Sądu organ pierwszej instancji w podstawie prawnej rozstrzygnięcia z dnia 17 października 2007r. wskazał m.in. § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów. Ten sam przepis został powołany w decyzji organu odwoławczego z dnia 11 marca 2008r. Sąd zwraca uwagę, że wskazany akt w dacie orzekania przez organ odwoławczy nie obowiązywał albowiem w dniu 18 października 2007r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16.10.2007r. w sprawie usuwania pojazdów ( Dz. U z dn. 18.10.2007r.). Uznany w wyżej powołanym wyroku TK za niekonstytucyjny przepis § 8 ust.1 rozporządzenia w sprawie usuwania pojazdów, został zastąpiony identycznej treści przepisem § 8 ust.1 nowego rozporządzenia z 2007r. Tym samym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uznać należy, iż mimo wskazania błędnej podstawy prawnej w zaskarżonej decyzji, w dacie orzekania istniała w obowiązujących przepisach podstawa do wydania przedmiotowej decyzji. Dla dalszej oceny prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia istotne znaczenie ma powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, którym stwierdzono, iż art. 130a ust.11 pkt 3 prawa o ruchu drogowym jest niezgodny z art. 64 ust.3 Konstytucji co w konsekwencji powoduje także utratę mocy obowiązującej wydanego na jego podstawie przepisu § 8 ust.1 nowego rozporządzenia z 2007r. Orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ustawowego, upoważniającego do wydania rozporządzenia, pociąga bowiem za sobą także utratę mocy obowiązującej wydanego na jego podstawie rozporządzenia ( zob. wyroki TK: z 20 czerwca 2002r., sygn. K 33/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 44; z 9 maja 2006r., sygn. P 4/05, OTK ZU nr 5/A/2006,poz.55). Wskazać także należy, że Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów na okres 12 miesięcy od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Dla pełnej jasności podkreślić jeszcze raz trzeba, że wyrokiem tym stwierdzono niekonstytucyjność przepisu ustawowego upoważniającego do wydania rozporządzenia tj. art. 130a ust.11 pkt 3 prawa o ruchu drogowym oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002r. w sprawie usuwania pojazdów – pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zostało bowiem sformułowane w sprawie, w której zaskarżona decyzja została wydana na podstawie powołanego aktu z 2002r. a nie z 2007r. W niniejszej sprawie należy rozstrzygnąć czy niewątpliwie niekonstytucyjny przepis rozporządzenia może stanowić legalną podstawę rozstrzygnięć organów administracji publicznej w okolicznościach omawianej sprawy, bo taki skutek wynikałby ze stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku Trybunału. W rozważaniach w tym zakresie należy nawiązać do stanowiska orzecznictwa, zgodnie z którym w określonym stanie faktycznym sąd może a nawet powinien zrobić z orzeczenia TK wydanego z klauzulą odraczającą , użytek z chwilą jego ogłoszenia tj. pominąć niekonstytucyjny przepis /patrz wyrok NSA z dnia 23 lutego 2006r. sygn.II OSK 1403/05; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003r., sygn. II SA 564/03 niepubl. oraz R. Hauser, J. Trzciński: Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie NSA wyd. LexisNexis W-wa 2008 str.65 – 87/. Odnosząc powyższe do omawianej sprawy podnieść należy, iż z punktu widzenia ochrony wartości konstytucyjnych do jakich należy prawo własności i skutku orzeczenia Sądu dla skarżącego, w wypadku zastosowania przepisu rozporządzenia, które utraciło domniemanie konstytucyjności, zasadna jest odmowa zastosowania niekonstytucyjnego aktu normatywnego pozostawionego w obrocie prawnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona została zasada, iż podstawę prawną decyzji administracyjnej mogą stanowić tylko przepisy ustaw oraz rozporządzeń i zarządzeń wydanych na podstawie upoważnień zawartych w ustawach i mieszczących się pod względem treści w granicach "wykonania ustaw". Art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z takiego konstytucyjnego ukształtowania pozycji sędziego wynika prawo sędziów do kontrolowania zgodności z ustawami aktów niższego niż ustawa rzędu, realizowane poprzez odstąpienie od ich stosowania w razie stwierdzenia ich sprzeczności z ustawą. W związku z powyższym § 8 rozporządzenia jako przepis niekonstytucyjny nie mógł być zaakceptowany przez Sąd jako podstawa prawna rozstrzygnięcia. W tym stanie sprawy stwierdzając, że rozpatrujące sprawę organy administracji naruszyły przepis art. 46 Konstytucji RP w sposób mający wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na mocy art. 250 w/w aktu prawnego. Jednocześnie na mocy art. 152 ustawy Sąd stwierdził w wyroku, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 w/w ustawy odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, że jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem decyzji przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku. Istnieją zatem podstawy aby odnieść się do kwestii jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się orzeczenia.