III SA/Gd 196/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski po rozpoznaniu w dniu 20 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 10 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zrzeczenia się prawa własności silnika samochodowego na rzecz Skarbu Państwa postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. R. L. w dniu 6 czerwca 2008 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Następnie na formularzu urzędowym PPF oświadczył, że: prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest posiadaczem mieszkania o powierzchni 35 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 4,3568 ha, nie posiada natomiast przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i papierów wartościowych. W części wniosku, w której należy podać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wpisał "brak". Jednocześnie załączył do wniosku zaświadczenie organu gminy z 3 lipca 2008 r. o przeciętnym dochodzie uzyskanym z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w 2006 r. w wysokości 1 841,06 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2008 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawy pomocy wskazując, że złożone przez niego oświadczenia nie zawierają dostatecznych danych niezbędnych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych. W szczególności podkreślono, że R. L. uchylił się od podania jakichkolwiek danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki. Strona nie wykazała również w formularzu, że jest posiadaczem budynku i gruntów, tymczasem z kopii decyzji podatkowej wynika, iż opłaca podatek od nieruchomości. Pismem z dnia 1 września 2008 r. R. L. wniósł sprzeciw do wskazanego postanowienia referendarza sądowego. Jego zdaniem postanowienie nie zawiera konkretnych wyliczeń z których jasno wynika, że jest w stanie ponieść koszty opłaty sądowej. Ponadto uzasadnienie postanowienia oparte jest na fałszywiej interpretacji rozdzielności majątkowej jaka została ustanowiona w jego związku małżeńskim. Wyliczył, że jego miesięczny dochód wynosi 189,27 zł. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posadzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2008 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów zeznań podatkowych za 2007 r., a w przypadku ich nieskładania - odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; wyciągów i wykazów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), w tym kont i lokat dewizowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia, czy pozostaje w związku małżeńskim, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej - podania informacji dotyczących źródeł i aktualnej wysokości dochodu małżonki, dołączenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie; kopii dokumentów obrazujących wysokość aktualnie ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych); oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji) oraz oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty). W odpowiedzi skarżący nadesłał odpis zeznania podatkowego PIT-37 oraz rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż w 2007 r. wnioskodawca uzyskał dochód z tytułu renty w wysokości 430,20 zł. Ponadto, decyzją z dnia 19 listopada 2007 r. przyznano mu płatność do gruntów rolnych w wysokości 1 242,34 zł. Saldo rachunku bankowego wnioskodawcy według załączonych wyciągów wynosiło 17,43 zł (na dzień 31 maja 2008 r.) oraz 12,43 zł (na dzień 30 czerwca 2008 r.). W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 sierpnia 2008 r. wnioskodawca podał m.in., że nie posiada samochodu. Skarżący przedstawił kopię umowy majątkowej małżeńskiej, jaką zawarł w dniu 9 marca 2000 r. Na jej mocy wyłączona została obowiązująca małżonków majątkowa wspólność ustawowa. Udokumentowane koszty utrzymania wnioskodawcy stanowią: opłata za gaz w kwocie 168,15 zł (faktura za okres od 11 marca do 19 czerwca 2008 r.), opłata za energię elektryczną w kwocie 88,08 zł (faktura za okres od 2 maja do 25 czerwca 2008 r.) oraz łączne zobowiązanie pieniężne za 2008 r. w wysokości 734 zł (decyzja organu podatkowego z dnia 7 lutego 2008 r.) Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W ocenie Sądu złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie zawierają dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie świadczy o prowadzeniu przez wnioskodawcę samodzielnego gospodarstwa domowego, a kształtuje jedynie stosunki majątkowe istniejące w jego małżeństwie. Wątpliwości co do twierdzeń o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez wnioskodawcę istnieją zwłaszcza w świetle jego oświadczeń w przedmiocie uzyskiwanych dochodów w stosunku do kosztów utrzymania przy braku jakichkolwiek zasobów finansowych. Wymienione okoliczności nie pozwalają przyjąć, że prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe, którego istotą jest przecież samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z wyżywieniem i eksploatacją zajmowanego lokalu. O przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. Należy jeszcze raz podkreślić, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy. Sąd nie prowadzi dochodzenia, gdy wnioskodawca uchyla się od złożenia dokumentów umożliwiających pełną ocenę stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych. W niniejszej sprawie Sąd nie może bezkrytycznie przyjąć, że wnioskodawca utrzymuje się z zadeklarowanych dochodów w wysokości ok. 300 zł miesięcznie, przy uśrednionych wydatkach na podatki i media powyżej 200 zł miesięcznie. Wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchylił się od podania w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jakichkolwiek danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki, a następnie uchylił się od przedłożenia - na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, w szczególności potwierdzających wysokość i źródło osiąganych przez nią dochodów i posiadanych zasobów finansowych. Nie uczynił tego także w sprzeciwie. Co równie ważne wnioskodawca, wbrew dyspozycji art. 252 § 1 p.p.s.a., nie wykazał, że jest posiadaczem budynku i gruntów, podczas gdy z przedłożonej kopii decyzji organu podatkowego z dnia 7 lutego 2008 r. wynika, że jest zobowiązany do uiszczenia podatku od ww. nieruchomości. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy uniemożliwia wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.