III SA/Gd 196/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 10 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zrzeczenia się prawa własności silnika samochodowego na rzecz Skarbu Państwa postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 6 czerwca 2008 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu w dniu 9 lipca 2008 r. (data stempla pocztowego), R. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest posiadaczem mieszkania o powierzchni 35 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 4,3568 ha, nie posiada natomiast przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i papierów wartościowych. W części wniosku, w której należy podać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wpisał "brak". Jednocześnie załączył do wniosku zaświadczenie organu gminy z 3 lipca 2008 r. o przeciętnym dochodzie uzyskanym z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w 2006 r. w wysokości 1 841,06 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 cyt. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2008 r., doręczonym w dniu 2 sierpnia 2008 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów zeznań podatkowych za 2007 r., a w przypadku ich nieskładania - odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; wyciągów i wykazów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), w tym kont i lokat dewizowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia, czy pozostaje w związku małżeńskim, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej - podania informacji dotyczących źródeł i aktualnej wysokości dochodu małżonki, dołączenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie; kopii dokumentów obrazujących wysokość aktualnie ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych); oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji) oraz oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty). W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał odpis zeznania podatkowego PIT-37 oraz rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT-40A. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż w 2007 r. wnioskodawca uzyskał dochód z tytułu renty w wysokości 430,20 zł. Ponadto, decyzją z dnia 19 listopada 2007 r. przyznano mu płatność do gruntów rolnych w wysokości 1 242,34 zł. Saldo rachunku bankowego wnioskodawcy według załączonych wyciągów wynosiło 17,43 zł (na dzień 31 maja 2008 r.) oraz 12,43 zł (na dzień 30 czerwca 2008 r.). W dodatkowym oświadczeniu z dnia 8 sierpnia 2008 r. wnioskodawca podał m.in.,że nie posiada samochodu. Skarżący przedstawił kopię umowy majątkowej małżeńskiej, jaką zawarł w dniu 9 marca 2000 r. Na jej mocy wyłączona została obowiązująca małżonków majątkowa wspólność ustawowa. Udokumentowane koszty utrzymania wnioskodawcy stanowią: opłata za gaz w kwocie 168,15 zł (faktura za okres od 11 marca do 19 czerwca 2008 r.), opłata za energię elektryczną w kwocie 88,08 zł (faktura za okres od 2 maja do 25 czerwca 2008 r.) oraz łączne zobowiązanie pieniężne za 2008 r. w wysokości 734 zł (decyzja organu podatkowego z dnia 7 lutego 2008 r.) Zgodnie z art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa powołanym przepisie, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Podkreślić bowiem należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie świadczy o prowadzeniu przez wnioskodawcę samodzielnego gospodarstwa domowego, a kształtuje jedynie stosunki majątkowe istniejące w jego małżeństwie. Uzasadnione wątpliwości co do twierdzeń o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez wnioskodawcę istnieją zwłaszcza w świetle jego oświadczeń w przedmiocie uzyskiwanych dochodów w stosunku do kosztów utrzymania, braku jakichkolwiek zasobów finansowych. Wymienione okoliczności nie pozwalają przyjąć, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe, którego istotą jest przecież samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z wyżywieniem i eksploatacją zajmowanego lokalu. Wskazać należy, iż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchylił się od podania w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (złożonym na urzędowym formularzu PPF) jakichkolwiek danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki, a następnie uchylił się od przedłożenia - na wezwanie w trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie, w szczególności potwierdzających wysokość i źródło osiąganych przez nią dochodów i posiadanych zasobów finansowych. Ponadto podkreślić należy, iż wbrew dyspozycji art. 252 § 1 cyt. ustawy, wnioskodawca nie wykazał we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, że jest posiadaczem budynku i gruntów m.in. związanych z działalnością gospodarczą. Tymczasem z przedłożonej kopii decyzji organu podatkowego z dnia 7 lutego 2008 r. wynika, że wnioskodawca jest zobowiązany do uiszczenia podatku od ww. nieruchomości. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Takie postępowanie wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.