III SA/Gd 196/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2020r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia przez M. Z. odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 lipca 2019 r. w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na podstawie art. 134 k.p.a. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że adresat nie odebrał przesyłki zawierającej decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 lipca 2019 r. w trybie art. 42 i 43 K.p.a. W takim przypadku, jak przewiduje art. 44 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a., poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez pocztę (pkt 1), pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (pkt 2). Na podstawie art. 44 § 2 K.p.a. zawiadomiono stronę o możliwości odbioru pisma w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym. Pomimo awizowania adresat nie odebrał pisma w związku z czym, zgodnie z brzmieniem art. 44 § 3 K.p.a., powtórnie zawiadomiono stronę o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Ponowne nieodebranie przesyłki skutkowało w myśl art. 44 § 4 K.p.a. uznaniem doręczenia za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawiono w aktach sprawy. Za skuteczny termin doręczenia – zgodnie z brzmieniem art. 44 § 1 K.p.a. organ uznał 14 dzień od daty pierwszego awizowania przesyłki. Organ zauważył, że Prezydent Miasta [...] dołożył wszelkich starań, aby doręczyć stronie decyzję. W żaden sposób nie usprawiedliwia skarżącego wskazany w odwołaniu fakt, że w tamtym czasie nie przebywał w G. i tym samym nie mógł odebrać korespondencji. Wobec prawidłowo dokonanego doręczenia decyzji, termin do wniesienia odwołania upłynął w sierpniu 2019 r. Natomiast odwołanie zostało złożone dopiero w dniu 23 października 2019 r., czyli z uchybieniem terminu do jego wniesienia. W skardze na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, M. Z. zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: 1) art. 58 § 1 i 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, pomimo zwrócenia się przez stronę o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz wskazanie argumentów na poparcie tego wniosku, 2) art. 64 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niewezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu oraz wyjaśnienie, czy wniosek taki został złożony, jeżeli organ miał wątpliwości w tym zakresie, 3) art. 134 K.p.a. poprzez jego zastosowanie i wydanie zaskarżonego postanowienia przed rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem skarżącego wskazane uchybienia skutkowały tym, że organ II instancji nie rozpoznał wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania i w konsekwencji wydał postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, a tym samym odwołanie nie zostało rozpatrzone merytorycznie. Uchybienia te miały zatem istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli by bowiem rozpoznano wniosek o przywrócenie terminu i zostałby on przywrócony, to organ rozpoznałby odwołanie również merytorycznie, a nie tylko formalnie. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w sprawie został złożony wniosek o przywrócenie terminu, który stanowił część odwołania, a z jego treści wynika, iż spełnione zostały przesłanki uzasadniające przywrócenie przedmiotowego terminu. Skarżący stwierdził, że nie istnieje wymóg wniesienia wniosku o przywrócenie terminu w odrębnym niż odwołanie piśmie. W sytuacji natomiast gdyby organ miał jakiekolwiek wątpliwości co do charakteru wniesionego pisma, czy też podnoszonych w jego treści okoliczności, powinien wezwać stronę do złożenia wyjaśnień w tym zakresie. Pomimo przyjęcia wniosku do wiadomości, co skarżący wywiódł z okoliczności zacytowania przyczyny nieodebrania przez skarżącego decyzji w uzasadnieniu postanowienia, organ nie wezwał do wyjaśnienia intencji strony oraz wykazania, że okoliczność ta miała faktyczny wpływ na niemożność odbioru korespondencji. Tym samym organ naruszył przepisy art. 64 § 2 i 58 § 1 i 2 K.p.a. Ponadto postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania można wydać dopiero po rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że wydanie takiego postanowienia przed rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu jest niezgodne z prawem. Postanowienie takie wyłącza bowiem dopuszczalność wydania postanowienia o uchybieniu terminu, a zatem przed rozpatrzeniem prośby strony wydanie takiego postanowienia stwierdzające uchybienie terminu jest niezgodne z prawem. Zdaniem skarżącego, w sprawie nie można również przypisać stronie winy w uchybieniu terminowi. Ocena, czy zachodzą przesłanki zastosowania art. 58 K.p.a., musi odbywać się z bowiem odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku. Skarżący nie posiada najbliższej rodziny w G., zdolnej do odbioru korespondencji – jego rodzice nie żyją, a rodzeństwa nie posiada. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stan faktyczny sprawy jest w istocie niesporny. Decyzją z dnia 17 lipca 2019 r. Prezydent Miasta [...] uznał M. Z. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję tę wysłano stronie na dwa adresy. Przesyłka zawierająca przedmiotową decyzję była prawidłowo awizowana pod obydwoma adresami, na które została skierowana i nie została odebrana przez adresata a następnie wróciła do urzędu jako niepodjęta w terminie. Z akt administracyjnych (notatka k-43 akt organu I instancji) wynika, że M. Z. stawił się w siedzibie [...] w dniu 23 października 2019r. Odnotowano, że "...w Referacie Praw Jazdy Urzędu Miejskiego zapoznał się z decyzją uznającą go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Został poinformowany jakie musi spełnić warunki aby uchylić d-uzn. ... Notatkę spisano tuż po opuszczeniu przez ww siedziby GCŚ." Odwołanie od decyzji skarżący złożył osobiście w dniu 23 października 2019 r., wskazując, że odwołuje się od decyzji, którą otrzymał dnia 17 października 2019r. po stawieniu się na wezwanie do Referatu Praw Jazdy [...] Wydziału Komunikacji. M. Z. wskazał w odwołaniu, że nie jest w stanie podać dokładnego adresu zamieszkania, gdyż ulega ono zmianie. Aktualny jest natomiast adres korespondencyjny skrytki pocztowej. W opisanym w odwołaniu okresie korespondencji nie odbierał z powodu nieobecności w G. Adnotacje znajdujące się na kopertach znajdujących się w aktach administracyjnych na kartach 32 i 33 wskazują na to, że doręczenie zastępcze decyzji dokonane w stosunku do skarżącego w trybie art. 44§4 k.p.a. było prawidłowe i skuteczne. W aktach administracyjnych brak jest jednak dokumentu (np. notatki urzędowej, czy pisemnego oświadczenia skarżącego) potwierdzającego, że skarżący został poinformowany o tym, że decyzja uznająca go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna. Czynność taka powinna zostać dokonana wraz z powiadomieniem go o treści decyzji, której był adresatem, a tym bardziej w przypadku doręczenia takiej decyzji. Znajdująca się w aktach administracyjnych, wspomniana wyżej, notatka służbowa takiego potwierdzenia jednakże nie zawiera. Przepis art. 8 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie zaś z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W myśl art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Art. 58 k.p.a. zawiera regulacje dotyczące przywrócenia terminu w postępowaniu administracyjnym: § 1. W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. § 2. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. § 3. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, że uwzględnienie wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania eliminuje potrzebę wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należało, że skarżący wbrew nakazom wynikającym z art. 8 § 1 i 9 k.p.a. nie został poinformowany o uzyskaniu przez decyzję z 17 lipca 2019r. statusu ostateczności wskutek upływu terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji – z uwagi na brak wymaganej art. 9 i 8 § 1 k.p.a. informacji o swej sytuacji procesowej skarżący wniósł odwołanie, zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem o środkach odwoławczych. Dopiero z treści postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu uzyskał wiedzę o pozostawieniu decyzji pierwszoinstancyjnej w aktach ze skutkiem doręczenia. Jedynym środkiem obrony, który wynikał dla strony z treści zaskarżonego postanowienia była możliwość wniesienia skargi do sadu administracyjnego. Nie zawarto w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia informacji o możliwości i warunkach złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W tych warunkach uznać należało, że naruszenia art. 8 § 1 oraz art. 9 k.p.a. stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Udzielenie bowiem prawidłowych i pełnych informacji o sytuacji procesowej strony dałoby skarżącemu możliwość ochrony jego praw w drodze złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Od rozstrzygnięcia takiego wniosku zależałaby dopiero konieczność wydania przez organ postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. Oddalenie przez sąd skargi na postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu uczyniłoby niemożliwym sanowanie skutków naruszenia przez organy administracji ich obowiązków przedstawionych wyżej – z uwagi na brzmienie art. 58 § 2 i 3 k.p.a. W tym stanie sprawy, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie wydane zostało wskutek mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a. Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jak w sentencji wyroku. Uznając, że dopiero doręczenie niniejszego wyroku wraz z uzasadnieniem skarżącemu pozwoli na uzyskanie przez niego pełnej informacji o jego sytuacji procesowej, należy przyjąć, że od tej daty rozpocznie swój bieg termin 7 dni do ewentualnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Jeśli wniosek taki zostanie złożony, to dalszy tok postępowania uzależniony będzie od sposobu jego rozstrzygnięcia przez organ administracji.