III SA/Gd 20/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2009r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w S. na postanowienie Wojewody z dnia 30 października 2008 r. [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego 1) oddala skargę, 2) zasądza od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) na rzecz adwokata M. H. kwotę 292,80 zł (dwieście osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną uczestniczce postępowania C. B z urzędu. Na wniosek Spółdzielni "A" w [...] w dniu 2 września 2008 roku wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie C. B. wraz z małoletnimi dziećmi A. i B. G. oraz R. B., T. B. i W. G. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w [...]. W dniu 24 września 2008 roku do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta w [...] wpłynął wniosek C. B., w którym wnioskująca napisała, między innymi: " o natychmiastowe wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania co do wymeldowania rodziny wnioskodawczyni ( którą reprezentuje C. B.) z uwagi na to, że w dniu 24 września 2008 roku złożyłam pozew o przywrócenie utraconego posiadania", którego odpis wnioskująca złożyła w Wydziale Spraw Obywatelskich UM w [...]. We wniosku wskazano również, że w sądzie powszechnym toczą się inne sprawy – o podanych sygnaturach akt, których zakończenie ważne jest w sprawie o wymeldowanie. We wszystkich tych sprawach zarzuca się, między innymi, nienależyte umocowanie władz (organów) Spółdzielni do działania w jej imieniu. Zdaniem C. B. odmowa wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania może skutkować utratą spółdzielczego prawa do lokalu wnioskującej, bowiem przetarg na przedmiotowy lokal ma odbyć się w dniu 24 września 2008 roku. Lokal ma wartość około 500 tys. zł i wnioskująca zamierza poszukiwać osoby odpowiedzialnej w razie utraty prawa do lokalu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w trakcie którego ustalono, ze pozew C. B. o przywrócenie utraconego posiadania przedmiotowego lokalu wpłynął do Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w [...] i zarejestrowany został pod sygn akt [...], a sprawa jest rozpatrywana, Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia 24 września 2008 r. orzekł o zawieszeniu postępowania w sprawie wymeldowania C. B. i jej rodziny z przedmiotowego lokalu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 97 § 1 pkt. 4 kpa, a w uzasadnieniu do postanowienia podano, że C. B. dołączyła do wniosku o zawieszenie postępowania odpis pozwu, z pieczęcią Sądu dowodzącą, że pozew złożony został w Sądzie w dniu 24 września 2008 roku. Ponieważ zgodnie z art. 94 § 1 pkt. 4 kpa organ winien zawiesić z urzędu postępowanie, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd lub inny organ, postanowiono jak w osnowie. Zażalenie na postanowienie wniósł pełnomocnik Spółdzielni "A" w [...]. W zażaleniu podniesiono, że wnioskująca o wymeldowanie C. B. z lokalu Spółdzielnia "A" w [...] dołączyła do wniosku zaświadczenie komornika o wyeksmitowaniu z lokalu C. B. z rodziną. Zdaniem żalącej się wykonanie eksmisji jest równoznaczne z opuszczeniem lokalu ( powołano w tym miejscu orzeczenie NSA –Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2003 roku II SA/Po 1591/2001), w związku z czym brak było podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego o wymeldowanie. Zdaniem Spółdzielni "A" w [...] treść orzeczenia w sprawie o przywrócenie naruszonego posiadania nie ma żadnego znaczenia w sprawie o wymeldowanie i nie stanowi zagadnienia wstępnego, istnienie którego uzasadniałoby zawieszenie postępowania. Wniesiono o uchylenie postanowienia i orzeczenie o wymeldowaniu zgodnie z wnioskiem. Wojewoda [...], postanowieniem z dnia 30 października 2008 roku, z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 roku, Nr 139, poz.993), uznał, że zażalenie Spółdzielni "A" w [...] jest nieuzasadnione i zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że we wniesionym zażaleniu Spółdzielnia "A" w [...] wskazała na krzywdzący charakter postanowienia o zawieszeniu postępowania i podniosła, że wobec osób objętych wnioskiem o wymeldowanie orzeczono eksmisję z lokalu. Dla orzeczenia o wymeldowaniu konieczne jest ustalenie, czy dana osoba opuściła lokal. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że przesłankę opuszczenia lokalu uznaje się za spełnioną jedynie po ustaleniu, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. W trakcie postępowania C. B. podniosła, że wraz z rodziną została bezprawnie pozbawiona posiadania przedmiotowego lokalu i wystąpiła do Sądu z powództwem o ochronę naruszonego posiadania. Ponieważ w postępowaniu o ochronę naruszonego posiadania sąd bada, czy istotnie powód został bezprawnie zmuszony do opuszczenia lokalu i wówczas poprzez swoje orzeczenie obejmuje prawną ochroną takie posiadanie, a w przypadku ustalenia dobrowolnego opuszczenia lokalu oddala powództwo, ustalenie przez sąd okoliczności opuszczenia lokalu wymaga zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie na podstawie art. 94 § 1 pkt. 4 kpa. Jest to pogląd pozostający w zgodzie z przepisami prawa i orzecznictwem NSA, które wymagają zgromadzenia wyczerpujących, dokładnych wyjaśnień co do okoliczności opuszczenia lokalu. Dopiero zakończenie prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego sprawy z art. 344 kc da podstawę do podjęcia zawieszonego postępowania. Na opisane postanowienie Spółdzielnia "A" w [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W skardze zarzucono, ze postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych, (Dz. U. Nr 139, poz.993), które to naruszenia miały wpływ na treść zaskarżanego postanowienia. Wniesiono o uchylenie postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej. W uzasadnieniu zarzutów podniesiono, że postanowienie o utrzymaniu w mocy zawieszenia postępowania jest nietrafne. W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda [...] winien wykazać, że wydanie decyzji o wymeldowaniu rzeczywiście zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd. W zaskarżonym postanowieniu Wojewoda [...] tego nie uczynił, ograniczając się jedynie do zacytowania przepisów art. 97 § 1 pkt. 4 kpa. Powołując poglądy wyrażone we wskazanych wyrokach NSA i WSA strona skarżąca wywodziła, że spór o naruszenie posiadania ("przez analogię do wywodów sądu dotyczących eksmisji") toczony przed sądem powszechnym nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie o wymeldowanie. Strona skarżąca wskazała również na poglądy WSA w Lublinie wyrażone w wyroku z dnia 31 stycznia 2008 roku w sprawie III SA/Lu 529/2007, w którym sąd wywodził, że "przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne", który powołał Wojewoda [...]. Organ orzekający w II instancji przeczył jednak inny wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2008 roku w sprawie III SA/Lu 575/2007, w którym stwierdzono, że "opróżnienie lokalu stanowiącego przedmiot zameldowania danej osoby na pobyt stały w drodze czynności egzekucyjnej, znosi powinność organu ewidencyjnego w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy, badania przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu". Z powyższego wynika, że organy meldunkowe nie miały obowiązku w tej sprawie badać przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu, bo opuszczenie lokalu przez C. B. wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję stanowiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji – uzasadniało wymeldowanie jej z rodziną z dotychczasowego miejsca zamieszkania. Przy takim rozumieniu istoty zagadnienia nie było podstaw do zawieszenia postępowania w tej sprawie, a Wojewoda [...] powielił błąd organu I instancji utrzymując w mocy postanowienie o zawieszeniu postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumenty przedstawione w uzasadnieniu do postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na wstępie wskazać należy, iż skarżąca pominęła milczeniem istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, bowiem nie odniosła się do faktów kwestionowania przez C. B. legalności przeprowadzonej eksmisji i toczącego się przed sądem powszechnym sporu w postępowaniu o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, z którego ma nastąpić wymeldowanie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewoda [...] słusznie i wyczerpująco wyjaśnił, że w sporze przed sądem powszechnym zostanie zbadane, czy powód – C. B. z rodziną – została zmuszona do opuszczenia lokalu bezprawnie, co pozwoli ocenić przesłankę orzeczenia o wymeldowaniu tj. czy opuszczenie lokalu przez C. B. z rodziną było trwałe i dobrowolne. Wnosząc o zawieszenie postępowania w sprawie o wymeldowanie C. B. przedłożyła w organie I instancji – w Urzędzie Miasta w [...] odpis pozwu wniesionego do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, a organ I instancji ustalił, że sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt [...] i toczy się w Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego w [...]. Postępowanie przed sądem powszechnym nie zakończyło się do czasu wydania zaskarżonego postanowienia, a w każdym razie – żadna ze stron nie zawiadomiła organu odwoławczego o zakończeniu tego postępowania. Art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tj. Dz. U. Nr 139 z 2006 roku, poz.993) stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu do postanowienia Wojewody [...], obowiązujące przepisy prawa oraz orzecznictwo administracyjne i sądowoadministracyjne wymagają, by przed wydaniem decyzji zgromadzony został wyczerpująco i wszechstronnie materiał dowodowy, pozwalający na ocenę okoliczności opuszczenia lokalu mieszkalnego. W tej sprawie, w ocenie organów obu instancji, niezbędnym jest uzyskanie prawomocnego orzeczenia sądu w sprawie o ochronę naruszonego posiadania i pogląd ten w okolicznościach niniejszej sprawy jest uzasadniony. Zatem zastosowanie w sprawie przepisów art. 97 § 1 pkt. 4 kpa, stanowiących, że organ administracji zawiesza postępowanie z urzędu, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd nie jest, jak twierdzi strona skarżąca, błędne lecz znajduje uzasadnienie w sprawie. Przywołując w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, w skardze i w pismach procesowych orzecznictwo sądów administracyjnych odnośnie uznania przeprowadzenia eksmisji za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych strona skarżąca nie zauważa mających znaczenie prawne różnic w przedmiotach orzekania w przywoływanych przez nią sprawach w odniesieniu do sprawy niniejszej. Jeśli sąd cywilny uzna, że pozbawienie C. B. posiadania lokalu nastąpiło bezprawnie i posiadanie lokalu przywróci, będzie to dla organów orzekających oznaczało, że C. B. lokalu nie opuściła, co wyklucza orzeczenie o jej wymeldowaniu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarga Spółdzielni "A" w [...] jest nieuzasadniona i skargę tę oddalił na podstawie art. 151 cyt. na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do szeregu pism, wniosków i żądań uczestniczki postępowania C. B. wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza miała za przedmiot ocenę legalności zaskarżonego postanowienia Wojewody [...] o zawieszeniu postępowania w sprawie o wymeldowanie. Poza kontrolą tutejszego Sadu pozostają działania podejmowane przez inne sądy w innych sprawach i sporach toczonych przez uczestniczkę z władzami Spółdzielni "A" w [...], jak również na tym etapie postępowania Sąd nie orzekał w przedmiocie wymeldowania. W związku z przyznaniem uczestniczce prawa pomocy w całości, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów postępowania jak i przyznaniem adwokata z urzędu Sąd orzekł o kosztach postępowania w pkt. 2 sentencji wyroku w myśl art. 205 i 211 w zw. z art. 33 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.