III SA/Gd 205/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uzgodnienia projektu zjazdu i wyrażenia zgody na przebudowę zjazdu na pasie drogi powiatowej postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Skarżący R. D. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką dzieci. Małżonkowie utrzymują się z dochodów z umów o pracę w wysokości 2200 zł miesięcznie netto (żona wnioskodawcy) oraz 3200 zł miesięcznie netto (wnioskodawca). Dzieci studiują, nie pracują, nie posiadają żadnego majątku. Z oświadczenia wynika, że wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni około 150 m2 usytuowanego na działce o powierzchni 973 m2, żona posiada udział [...] w zabudowanym gospodarstwie rolnym o powierzchni 6,38 ha, na które składają się: budynek mieszkalny, obora ze stodołą, garaż, budynek gospodarczy, drewutnia, co do którego toczy się postępowanie o dział spadku i zniesienie współwłasności. Nie posiada on żadnego innego majątku, ani oszczędności, poza środkami na bieżące wydatki. Wnioskodawca wyliczył, że miesięcznie na niezbędne koszty utrzymania siebie i rodziny wydaje około 1500 zł, w tym: ubezpieczenie na życie – 150 zł, OC – 80 zł, energia elektryczna – 150 zł, gaz – 121,50, podatek od nieruchomości – 32 zł, woda – 33,50 zł, wywóz śmieci – 43 zł, ścieki – 100 zł, internet – 55 zł, bilety dojazdu na uczelnię – 150 zł, paliwo – 400 zł, przegląd pojazdów – 15 zł, ogrzewanie – 230 zł. Dodał, że zakupił drewno opałowe za kwotę 3600 zł, zaś koszty ubezpieczenia oc, przeglądów i części do samochodów wyniosły 1400 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączone do niego dokumenty były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz jego małżonki M. D. za 2016 rok (ewentualnie za 2015 rok, w sytuacji niezłożenia dotychczas zeznań podatkowych za 2016 rok) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby w 2016 roku (względnie w 2015 roku); b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) zaświadczenia od pracodawców o wysokości dochodów osiągniętych w okresie trzech ostatnich miesięcy; d) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości) e) oświadczenia czy wnioskodawca lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia obrazujące rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej; f) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) w okresie ostatnich trzech miesięcy. Na powyższe wezwanie skarżący nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi, mimo doręczenia mu wezwania w dniu 22 maja 2017 r. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym, w tym przez zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym – jak wskazano – z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak bowiem wynikało z treści wniosku skarżący wraz z żoną osiągają stale łącznie dochód netto w wysokości 5400 zł miesięcznie, ponoszą koszty utrzymania w wysokości ok. 2000 zł miesięcznie. Oznacza to, że po odliczeniu tychże stałych wydatków, skarżącemu i jego żonie pozostaje do dyspozycji kwota 3400 zł miesięcznie na wyżywienie i inne wydatki. Małżonkowie posiadają również majątek w postaci nieruchomości budynkowej i udziału w gospodarstwie rolnym. Ponadto wskazano we wniosku na koszty związane z posiadaniem pojazdów samochodowych, lecz nie wykazano, jakie pojazdy są własnością wnioskodawcy. Nadto, mimo wskazania, że do dyspozycji wnioskodawcy pozostają środki na bieżące wydatki, nie wykazał kwoty zgromadzonych na rachunkach bankowych oraz w gotówce oszczędności. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony, w szczególności zeznań podatkowych, udokumentowania wysokości uzyskiwanych dochodów, wyciągów z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego, a także wykazania pojazdów samochodowych będących własnością małżonków. Wnioskodawca nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 28 kwietnia 2017 r. uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, nie pozwala zatem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów wpisu od skargi w niniejszej sprawie, wynoszącego 100 zł. Skarżący nie udokumentował wysokości stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków dotyczących swego i jego rodziny utrzymania, nie wykazał posiadanych pojazdów samochodowych mimo zadeklarowania ponoszenia kosztów ich ubezpieczenia, napraw i użytkowania. Zaniechał również wykazania wysokości posiadanych środków pieniężnych przez przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych. Nadto nie udokumentował wysokości uzyskiwanych dochodów ze stosunku pracy. Z powyższych względów nie sposób uznać, aby skarżący wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.