III SA/Gd 220/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Referent Monika Majewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 grudnia 2008 r. nr [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu B. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Decyzją nr [...] z dnia 15 grudnia 2008 r. Prezydent Miasta, powołując się na art. 44 h ust. 2 pkt 1 oraz art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, odmówił J. J. udostępnienia danych dotyczących adresu zameldowania W. H. Wskazał w uzasadnieniu na treść art. 44h ust. 2 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy stwierdzając, że nie ma wątpliwości, iż interes prawny J. J. wynika ze zobowiązania nałożonego nań przez Sąd Okręgowy w G. W kolejnych pisma wnioskodawca nie wskazał jednak bliższych danych W.H., co pozwoliłoby na wskazanie adresu właściwej osoby. Jednocześnie wskazano, że mimo wezwań wnioskodawca nie uiścił opłaty za udostępnienie danych osobowych, zaś obowiązek taki wynika z art. 44 ust. 9 pkt 2 o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda decyzją z dnia 28 stycznia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.J., utrzymał powyższą decyzję w mocy. Oczywistą omyłkę w oznaczeniu decyzji pierwszej instancji organ odwoławczy sprostował postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2009 r. Organ odwoławczy oparł rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji na treści art. 44 h ust. 2 pkt 1 i art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że J.J. posiada interes prawny, o którym mowa w art. 44 h ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy – wynika on ze zobowiązania Sądu Okręgowego w G. Jednak nie dołączył on opłaty wymaganej do uzyskania żądanej informacji ( art. 44h ust. 9 pkt 2 ustawy), nie było zatem prawnej możliwości jej udzielenia, ustawa zaś nie przewiduje możliwości zwolnienia z takiej opłaty W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Wojewody J. J. wniósł o jej uchylenie stwierdzając, że jest ona wadliwa. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Odnosząc się do merytorycznej treści rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że przepis art. 44 h ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" , w sposób jednoznaczny określa zasady udostępniania danych ze zbiorów meldunkowych . Zawiera on zamknięty katalog osób prawnych i osób fizycznych uprawnionych do udostępnienia im danych ze zbiorów meldunkowych, jak też zawiera warunki, jakie powinien spełniać podmiot uprawniony do uzyskania danych. Art. 44 h ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, że dane ze zbiorów meldunkowych mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny. Jak wynika z uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji organy uznały, że skarżący wykazał interes prawny w uzyskaniu danych adresowych W. H. Należy w tym miejscu zauważyć, że na organie spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Organ pierwszej instancji odmówił udzielenia informacji wskazując w pierwszej kolejności na niewskazanie przez skarżącego bliższych danych W. H., co pozwoliłoby na wskazanie adresu właściwej osoby. W tym miejscu należy zauważyć, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek pisma, w którym organ wzywałby skarżącego do wskazania bliższych danych W. H. We wszystkich pismach organu kierowanych w toku posterowania do skarżącego był on informowany, że dane adresowe zostaną mu udostępnione po uiszczeniu opłaty, o której mowa w art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy. W tym stanie rzeczy skarżący w odpowiedzi na w/w pisma odnosił się tylko i wyłącznie do kwestii obowiązku uiszczenia opłaty oraz wnosił o zwolnienie go z opłaty z uwagi na brak środków pieniężnych. Taki sposób prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji i wydane w jego wyniku rozstrzygnięcie zostały zaakceptowane przez Wojewodę, który decyzję tego organu utrzymał w mocy. Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdził, że takie działanie organów orzekających w sprawie stanowiło naruszenie powołanych wcześniej przepisów k.p.a. regulujących przebieg postępowania dowodowego, organy nie podjęły bowiem działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, tymczasem należało przed rozpoznaniem sprawy wystąpić do wnioskodawcy z wezwaniem o podanie danych umożliwiających identyfikację osoby, której dotyczył wniosek. Z kolei uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Kolejną przesłanką odmowy udostępniania danych ze zbiorów meldunkowych było nieuiszczenie przez skarżącego opłaty, o której mowa w art. art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy. Przepisem szczególnym regulującym zagadnienie pobierania opłat za udostępniania danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych jest art. 44 h ust. 9 pkt 2 ustawy. W tym miejscu należy uznać, że mają rację organy twierdząc, że przepisy ustawy nie przewidują możliwości zwolnienia z takiej opłaty. Organy nie zwróciły jednak uwagi na fakt, że zagadnienia ustalania i uiszczania opłat w postępowaniu administracyjnym znalazły również uregulowanie w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego Działu IX "Opłaty i koszty postępowania", który ma w rozpatrywanej sprawie zastosowanie.. W myśl art. 261 w § 1 k.p.a. "jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 2). Na postanowienie w sprawie zwrotu podania stronie służy zażalenie ( § 3 ). Zgodnie z art. 261 § 4 organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności: 1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony 2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity, 3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą". Nadto należy wskazać na znajdujący się w tym samym dziale k.p.a. przepis art. 267 k.p.a., w myśl którego w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. (tzw. prawo ubogich). Wynika z powyższego, że organ może zwolnić wnioskodawcę z obowiązku uiszczenia opłaty, bądź załatwić wniosek pomimo nieuiszczenia należności, jeżeli występują przesłanki o których mowa w art. 261 § 4 k.p.a. Jeżeli taka sytuacja nie występuję, organ winien, zgodnie z art. 261 § 2 k.p.a. nieopłacony w terminie wniosek zwrócić . Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy do organu wpływały pisma, w których skarżący wnosił o zwolnienie go z opłaty, obowiązkiem organu było wniosek taki rozpoznać i wydać w tym zakresie właściwe orzeczenie. Dopiero po rozpatrzeniu takiego wniosku, w zależności od treści podjętego przez organ w tym zakresie rozstrzygnięcia, mogło dojść do zwrotu podania postanowieniem, bądź do wydania orzeczenia merytorycznego w sprawie. Z przytoczonych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało obie wydane w sprawie decyzje uchylić. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Organ rozpoznający sprawę winien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć kwestię zwolnienia skarżącego z opłaty i w zależności od treści tego "wpadkowego" orzeczenia, podjąć dalsze działania w sprawie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).