III SA/Gd 227/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 15 maja 2019 r. nr [..]. Decyzją z dnia 29 października 2018 r. Wójt Gminy, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 sierpnia 2018 roku, odmówił prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną J. G. Jako osoby wchodzące w skład rodziny wskazano Z. G., M. G., I. G. oraz J. G. Organ I instancji ustalił, że uzyskany w rodzinie strony w 2017 r. dochód w przeliczeniu na osobę wyniósł 985,94 zł miesięcznie i przekroczył kryterium dochodowe wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 554) – dalej jako: "ustawa". Decyzją z dnia 25 marca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Kolegium organ I instancji powinien był ponownie ustalić, jaki jest skład rodziny , biorąc pod uwagę fakt, że w świetle art. 2 pkt 12 ustawy I. G. jako osoba pełnoletnia osiągająca comiesięczny dochód może nie być już członkiem rodziny, ponieważ nie pozostaje na utrzymaniu ojca. Decyzją z dnia 15 maja 2019 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy odmówił prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na J. G.. Organ I instancji wyjaśnił, że Z. G. ( przedstawiciel ustawowy uprawnionej ) został pismem z dnia 29 kwietnia 2019 r. wezwany, aby w terminie 7 dni złożył aktualne oświadczenie o składzie rodziny, lecz mimo odebrania pisma, nie zgłosił się. W związku z tym organ I instancji uznał, że skład rodziny pozostaje niezmienny i przyjął, że stanowią ją członkowie rodziny wpisani we wniosku. Na podstawie weryfikacji danych członków rodziny o dochodach, oświadczeń członków rodziny o dochodach oraz po dodaniu dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia I. G. organ I instancji ustalił, że uzyskany przez rodzinę w 2017 r. dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 985,94 zł miesięcznie i przekroczył kwotę 725 zł, stanowiącą kryterium uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji zarzucono decyzji sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na stwierdzeniu, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 764 zł, a nadto naruszenie art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.". Decyzją z dnia 6 grudnia 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że w mieszkaniu mieszka rodzina licząca cztery osoby. I. G. jest zatrudniona od dnia 6 marca 2018 r. w wymiarze 3/4 etatu, a jej wynagrodzenie netto wynosi 2.041,40 zł (umowa o pracę z dnia 7 marca 2018 r.). W 2017 r. I. G. i M. G. nie uzyskali dochodu. Także w 2018 r. M. G. nie uzyskał dochodu. W 2017 r. Z. G. osiągnął dochód w wysokości 8962,62 zł (składki zdrowotne finansowane przez świadczeniobiorcę), otrzymał zwrot podatku w wysokości 679,88 zł, a nadto jest podatnikiem podatku rolnego od gruntów o pow. 3,5700 ha fizycznych w tym 3,7980 ha przeliczeniowych. W aktach znajduje się zaświadczenie Komornika z 8 sierpnia 2018 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów należnych od B. S. ( G.) dla I. G. i J. G. w wysokości po 500 zł miesięcznie. Z powyższego zaświadczenia wynika, że w 2017 r. wyegzekwowano i przekazano wierzycielkom 276,28 zł na poczet alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując na treść art. 2 pkt 4 i 12, art. 9 ust. 1, 2, 4, 7 i 11, art. 10 ust. 3 oraz art. 18 ust. 5 ustawy stwierdziło, że ustalając prawo do zasiłku rodzinnego bada aktualny stan rodziny wnioskodawcy. Natomiast badając dochód rodziny bierze pod uwagę dochód uzyskany w roku 2017, ale także dochód uzyskany lub też utracony zgodnie z art. 9 ustawy. W związku z powyższym Kolegium nie zaliczyło do rodziny M. G., który pozostaje na własnym utrzymaniu. Także I. G. uzyskując miesięczny dochód ze stosunku pracy w wysokości 2041,40 zł netto (tj. rocznie 24.496,80 zł) nie jest członkiem rodziny utrzymującym się z połączonych dochodów tych osób i jako dziecko nie pozostające na utrzymaniu nie powinna zostać wliczona do rodziny, zaś jej dochód przekracza też kwotę kryterium dochodowego, tj. kwotę 725 zł. Jak stwierdziło Kolegium rodzina składa się z dwóch osób: Z. G. i J. G.. Dochód rodziny w 2017 r. wyniósł 22.690,04 zł, stąd dochód miesięczny wyniósł 1890,83 zł, a w przeliczeniu na osobę dochód wyniósł 945,42 zł. W związku z powyższym dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe w wysokości 725 zł. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję J. G., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego Z. G., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając : 1. niewyjaśnienie przez organ odwoławczy, dlaczego badał aktualny stan rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, skoro przedmiotem postępowania było ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, 2. błędne ustalenie przez organ odwoławczy, że dochód ze stosunku pracy osiągnięty przez I. G. wynosi 24.496,80 zł rocznie, mimo że w 2018 r. była ona zatrudniona dopiero od początku marca, a zatem przy miesięcznym dochodzie ze stosunku pracy wynoszącym 2.041,40 zł dochód z tego tytułu w ciągu roku wyniósł 18.372,60 zł, 3. błędne niezaliczenie przez organ odwoławczy M. G. do rodziny z uwagi na stwierdzenie, że pozostaje on na własnym utrzymaniu, mimo jednoczesnego ustalenia przez organ I instancji, że M. G. w 2017 r. i 2018 r. nie uzyskał dochodu, a ponadto przy braku wykazania przez organy obu instancji, że M. G. jest dzieckiem, o którym mowa w art. 2 pkt 12 lit. a) lub b) ustawy, 4. brak odniesienia się przez organ odwoławczy do podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzutów naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. - które to naruszenia skutkowały nieuzasadnionym utrzymaniem w mocy przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji, niezasadnie odmawiającej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Skarżąca J. G. w dniu 22 lipca 2020 r. ukończyła 18 rok życia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z intensyfikacją rozwoju epidemii i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z objęciem miasta Gdańska obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 1758, z późn.zm.), na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn.zm.) i § 1 pkt 2 zarządzenia nr 49 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 - sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym. Skarga jest zasadna. Złożony w niniejszej sprawie wniosek z dnia 3 sierpnia 2018 r. dotyczył ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2018/2019 r. na osobę uprawnioną J. G.. Kwestię prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego normuje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tj. Dz.U. z 2018 r., poz.554 ze zm.), zwana dalej "ustawą". Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznawane są na okres świadczeniowy, co oznacza okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego ( art. 2 pkt 8 ustawy). W myśl art. 2 pkt 11 ustawy osoba uprawniona to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. J. G. jest bez wątpienia "osobą uprawnioną" w rozumieniu ustawy, bowiem jest uprawniona do alimentów od matki na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku sądu , a egzekucja okazała się bezskuteczna. W chwili złożenia wniosku nie miała ukończonych 18 lat. W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej przyznania prawa do przedmiotowych świadczeń uznając, że przekroczone zostało kryterium dochodowe. W myśl art. 9 ust. 2 ustawy - w brzmieniu z dnia złożenia wniosku - świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Ustawa w art. 2 pkt 12 określa definicję pojęcia "rodziny", przyjętą na potrzeby tej konkretnej ustawy. W myśl tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie, oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25. rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: a) dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, b) dziecka pozostającego w związku małżeńskim, c) (uchylona), d) rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( inaczej niż w ustawie o świadczeniach rodzinnych) nie zdefiniowano na jej potrzeby pojęcia "osób pozostających na utrzymaniu". Liczbę osób w rodzinie w niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły w sposób odmienny - organ pierwszej instancji przyjął, że z uwagi na brzmienie ustawowej definicji rodziny rodzina liczy cztery osoby, a organ odwoławczy - że w skład rodziny wchodzi jedynie uprawniona J. G. i jej ojciec Z. G. , natomiast w skład rodziny nie wchodzi I. G. i M. G., bowiem pozostają na własnym utrzymaniu. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że ustalając prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ( przy czym błędnie w uzasadnieniu decyzji wskazał , że ustalając prawo do zasiłku rodzinnego) bada się aktualny stan rodziny wnioskodawcy. Odnosząc się do powyższych stanowisk organów stwierdzić należy, że w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że z treści przywołanego powyżej przepisu art. 2 pkt 12 ustawy nie wynika, by zaliczenie do członków rodziny obwarowane było dodatkowymi warunkami, np. pozostawaniem we wspólnym gospodarstwie domowym, czy w bliskich relacjach. Istotne jest, czy dana osoba zalicza się do kręgu osób wymienionych w tym przepisie. Na potrzeby spraw z zakresu świadczeń alimentacyjnych określenie pojęcia rodziny pozostaje w oderwaniu od rozumienia i języka potocznego, i języka prawnego – definicji tego pojęcia przyjętych na potrzeby innych aktów prawnych ( por. wyroki NSA z dnia 4 grudnia 2019 r. I OSK 3303/18, z dnia 16 czerwca 2016r., I OSK 2228/14, z dnia 18 października 2017 r., I OSK 715/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stwierdzić też należy, że liczbę osób w rodzinie określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, a za członka rodziny może być uznana tylko osoba, która w tym momencie wchodzi w skład rodziny ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2019 r., publ. sygn. akt IV SA/Po 273/19, LEX nr 2683572). Przyznanie świadczenia zależy bowiem od aktualnej sytuacji dochodowej rodziny, którą ustala się na dzień złożenia wniosku. Mając na uwadze definicję rodziny, wskazaną w ustawie stwierdzić należy, że w skład rodziny w niniejszej sprawie wchodzi J. G. , jako osoba uprawniona, jej ojciec ( jako rodzic nie zobowiązany tytułem wykonawczym do alimentów na rzecz skarżącej ) oraz jej brat M. G. ( który nie ukończył 25 roku życia), pozostający na utrzymaniu ojca uprawnionej w chwili złożenia wniosku. Z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi wynika, że brat skarżącej M. G. dopiero od dnia 15 grudnia 2018 r. przestał być na utrzymaniu ojca Z. G. ( oświadczenie Z. G. i M. G. z dnia 18 lutego 2019 r.). Dlatego też organ odwoławczy wadliwie ustalił skład osobowy rodziny skarżącej , nie zaliczając do rodziny (w rozumieniu przepisów ustawy) brata osoby uprawnionej, który w dniu składania wniosku nie pozostawał na własnym utrzymaniu. Co prawda zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia, jednak w niniejszej sprawie do zmiany ilości członków rodziny doszło dopiero w połowie grudnia 2018 r. Zgodzić się natomiast należy z organem odwoławczym, że skoro siostra osoby uprawnionej J. G. – I. G. w czasie złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia pracowała i uzyskiwała własne dochody, to nie pozostawała na utrzymaniu ojca osoby uprawnionej i nie może być zaliczona w niniejszej sprawie do grona członków rodziny w rozumieniu przepisów ustawy. W definicji rodziny wyraźnie bowiem wskazano, że w jej skład wchodzą jedynie te dzieci rodzica osoby uprawnionej , które pozostają na jego utrzymaniu. Jak już wyżej wskazano, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza odpowiedniej kwoty, w niniejszej sprawie - 725 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 5a ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Przywołany powyżej przepis art. 9 ustawy dotyczy utraty dochodu i uzyskania dochodu i wpływu tych okoliczności na sposób ustalenia dochodu członka rodziny. W tej sytuacji organy obu instancji nie poczyniły prawidłowych ustaleń dotyczących składu rodziny i dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie, bowiem wadliwie uznały, że w skład rodziny wchodzą cztery osoby lub dwie osoby i uwzględniły w obliczeniach dochód czterech lub dwóch osób. Organ pierwszej instancji ustalając dochód rodziny uwzględnił dochód I. G., uzyskany przez nią z tytułu zatrudnienia. Ponadto, niezależnie od tego, że organ ten wadliwie ustalił skład rodziny na potrzeby niniejszej sprawy wskazać należy, że w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji nie przedstawił sposobu rozumowania prowadzącego go do przyjęcia , że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 985,94 zł miesięcznie. Organ ten przedstawił jedynie końcowy wynik swego rozumowania. Z kolei organ odwoławczy wadliwie, o czym powyżej była już mowa, nie zaliczył M. G. do rodziny w rozumieniu przepisów ustawy. Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie przez organy obu instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organów będzie ponowne rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem wskazanego powyżej składu rodziny osoby uprawnionej J. G.. Organy będą miały na uwadze, że jest ona obecnie osobą pełnoletnią i nie reprezentuje jej ustawowy przedstawiciel. Tok rozumowania organów dotyczący ustalenia wysokości dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie powinien być szczegółowo przedstawiony, a wydane decyzje winny odpowiadać wszelkim wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Poczynienie prawidłowych ustaleń pozwoli rozstrzygnąć, czy wniosek dotyczący przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną J. G. na rok świadczeniowy 2018/2019 może być uwzględniony.