III SA/Gd 23/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2014 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi P. R. – K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierające należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 31 października 2012 r., nr [...] Burmistrz odmówił T. Z. umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione tj. P. Z. i B. B. w całości i w części, łącznie z odsetkami. Jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazano art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2012, poz. 1228), zgodnie z którym organ na wniosek dłużnika alimentacyjnego może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną wnioskujacego. Wniosek T. Z. o umorzenie należności lub odroczenie terminu płatności wpłynął do organu w dniu 9 października 2012 r. W sprawie powołano aktualną wysokość zaległości wnioskodawcy. Ustalono ponadto, że T. Z. jest inwalidą I grupy i odbywa obecnie karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w B.. Dochód z renty, którą uzyskuje wnioskujący w związku z inwalidztwem, - po potrąceniu przez komornika należności z tytułu spłaty należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego – wynosił w tym czasie 280 zł. Z uwagi na fakt przebywania w zakładzie karnym, wnioskodawca nie ponosi kosztów utrzymania. Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ nie uwzględnił wniosku T. Z., wskazując, że uzasadnieniem dla umorzenia nie może być ograniczenie dochodów spowodowane egzekucją alimentów. Przyjęcie odmiennego wniosku prowadziłoby bowiem do nielogicznego rozumowania, zgodnie z którym spłata alimentów poprzez częściowe zajęcie dochodów, uzasadniałaby umorzenie ich pozostałej części. W ocenie organu w sprawie nie bez znaczenia jest fakt, że osoba zobowiązana do alimentów, a odbywająca karę pozbawienia wolności, z własnej winy znalazła się w sytuacji utrudniającej spełnianie obowiązku alimentacyjnego. Wnioskodawca ma zapewnione zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a tytułem spłaty należności alimentacyjnych jest potrącana jedynie część jego dochodu. Sytuacja dochodowa dłużnika nie może być zatem zostać uznana za uzasadniającą udzielenie najdalej idącej ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu wypłaty świadczeń alimentacyjnych. Wskazano, że wniosek T. Z. w sprawie odroczenia terminu płatności zostanie rozpatrzony po uprawomocnieniu się decyzji o odmowie umorzenia. W złożonym odwołaniu z dnia 14 listopada 2012 r. T. Z. zaznaczył, że nawet przy najlepszych chęciach jego sytuacja zdrowotna i finansowa uniemożliwia spłatę zaległości. Spirala zadłużenia, w której się znalazł, nie pozwala na prawidłowe funkcjonowanie, a na rynku brak jest pracy dla osób niepełnosprawnych. Decyzją z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie jako zgodne z prawem. W uzasadnieniu zaakcentowano, że w sytuacji, gdy wnioskodawca wnosi o umorzenie zaległości na rzecz funduszu wyraźnie odwołując się do sytuacji życiowej, w jakiej się znajduje, rozpoznanie wniosku następuje na podstawie art. 30 ust. 2 cyt ustawy. Możliwość umorzenia na innej podstawie tj. ze wskazaniem na art. 30 ust. 1 ustawy powstaje natomiast tylko wtedy, gdy wnioskodawca wprost wskazuje ten przepis, wnosząc o umorzenie lub, gdy w złożonym wniosku nie odwołuje się do swojej sytuacji życiowej. W ocenie organu w sprawie zgromadzono dowody pozwalające na wyczerpujące ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej wnioskodawcy. Organ podzielił jednocześnie pogląd, że sytuacja, w której znajduje się T. Z. stanowi efekt winionych działań wnioskującego, będącego jednocześnie osobą zobowiązaną do alimentacji. Kolegium wskazało końcowo, że wniosek T. Z. obejmował alternatywne żądanie, tj. również o odroczenie terminu płatności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu. Skoro jednak organ I instancji wyjaśnił, że żądanie to zostanie rozpatrzone odrębnie, taki sposób postępowania uznano za dopuszczalny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku T. Z. podkreślił, że nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący wyjaśnił, że stara się o umorzenie zadłużenia, ponieważ z uwagi na bardzo zły stan zdrowia (brak ręki, proteza oka), nie może podjąć żadnej pracy. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła zostać uwzględniona. Na wstępie podkreślenia wymaga, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone dzieciom skarżącego w ramach pomocy państwa udzielanej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa. Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych - czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. W art. 30 ust. 2 cyt. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawa przewiduje prawo dłużnika do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja w przedmiocie umorzenia podejmowana jest po rozważeniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, na którą powołuje się on we wniosku. W niniejszym postępowaniu kontroli Sądu podlega decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. akt [...] odmawiająca umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego, które zostały przyznane i wypłacone dzieciom skarżącego. Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy rozstrzygnięcie podjęte w omawianym zakresie przez organ I instancji. Poza zakresem rozważań Sądu pozostają zatem wydane w odrębnych postępowaniach decyzje nakazujące zwrot świadczeń, o których umorzenie stara się obecnie skarżący. Mając na uwadze pismo pełnomocnika strony z dnia 7 marca 2014 r. Sąd zaznacza jednocześnie, że zaskarżona decyzja nie dotyczy zasiłku pielęgnacyjnego, ale jest odpowiedzią na wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o co wniósł skarżący powołując się na swoją trudną sytuację życiową i finansową. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tj. Dz.U. z 2012 r., poz.1228 ze zm.), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Orzekanie przez organy administracji na podstawie przywołanego przepisu odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcia podjęte w omawianym trybie mogą być dowolne. Powinnością organów jest zachowanie wymogu dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i uzasadnienie decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola decyzji uznaniowej polega na ocenie przez sąd administracyjny prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych oraz tego, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organy obu instancji zrealizowały ciążący na nich obowiązek wszechstronnego rozważenia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W sprawie ustalono stopień zadłużenia z tytułu wypłaconych w zastępstwie dłużnika z budżetu Państwa świadczeń alimentacyjnych. Z drugiej zaś strony rozważając możliwości finansowe skarżącego, wzięto pod uwagę, że T. Z. przebywa w zakładzie karnym, w związku z czym nie ponosi aktualnie żadnych bieżących kosztów utrzymania. Skarżący jest inwalidą I grupy i jak podnosi - z powodu niepełnosprawności odmówiono mu możliwości podjęcia pracy, o co starał się podczas pobytu w zakładzie karnym. Wbrew stanowisku T. Z. organy wydając decyzje, brały pod uwagę sytuację zdrowotną skarżącego, wyłączającą możliwość uzyskania dodatkowego zarobku. Na podstawie przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia ZUS z dnia 26 września 2012 r. ustaliły, że w związku ze złym stanem zdrowia skarżącemu przyznano rentę, która stanowi stały dochód w wysokości 749, 73 zł. Część dochodu z renty jest potrącana przez komornika (zgodnie z zaświadczeniem ZUS 344, 56 zł) w związku z zaległościami w płatnościach alimentów. Mając na uwadze ustalone w sprawie okoliczności, organy odmówiły umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wydane w sprawie rozstrzygnięcie zostało jednocześnie w obszerny i wyczerpujący sposób uzasadnione przez organy obu instancji. W ocenie Sądu przywołana przez organy argumentacja jest spójna i jednocześnie w jasny oraz przekonujący sposób wyjaśnia powody, dla których uznano, że pomimo trudnej sytuacji finansowej (niski dochód) i życiowej skarżącego (pobyt w zakładzie karnym, niepełnosprawność) zaległości skarżącego nie zostały umorzone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaakcentowało, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy umorzeniu należności sprzeciwia się przede wszystkim interes społeczny. Sytuacja, w której znajduje się skarżący, - a więc pobyt w zakładzie karnym, (której konsekwencją jest rosnące zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego) - stanowi efekt zawinionych działań skarżącego, skazanego na karę pozbawienia wolności na mocy prawomocnego wyroku sądowego. Kolegium wyjaśniło, że uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby do tego, że naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatników. W tym kontekście organy zasadnie uznały, że okoliczność ograniczenia dochodów skarżącego na skutek egzekucji alimentów nie może stanowić uzasadnionego argumentu dla uwzględnienia wniosku strony. Niezależnie bowiem od wysokości potrąceń komorniczych z renty, jak trafnie wskazały organy, spłata alimentów poprzez częściowe zajęcie dochodów, nie może uzasadniać umorzenia spłaty ich pozostałej części. Zdaniem Sądu skoro organy wyjaśniły tym samym powody, dla których pobyt w zakładzie karnym, brak możliwości podjęcia pracy i zły stan zdrowia nie mogą przemówić za umorzeniem należności. Tym bardziej, że T. Z. uzyskuje dochód, który choćby w części może być źródłem spłaty zobowiązań wobec Państwa, szczególnie, że T. Z. w dalszym ciągu przebywa w zakładzie karnym, a więc - na utrzymaniu Państwa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w myśl art. 250 tej ustawy.