III SA/Gd 233/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie NSA Marek Gorski, WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Beata Kaczmar, po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. G. na postanowienie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia 7 marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania dyscyplinarnego uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia 19 stycznia 2005r., nr [...]. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2003 r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji [...] wszczął przeciwko B. G. postępowanie dyscyplinarne za niedopełnienie przez niego obowiązków służbowych w zakresie nadzoru nad podległym policjantem oraz realizacją czynności dotyczących osoby zatrzymanej w Pomieszczeniu dla Osób Zatrzymanych w dniu 15 września 2003 r. Na prowadzącego postępowanie został wyznaczony kom. A. K., Zastępca Naczelnika Sekcji Prewencji KPP [...]. Komendant Powiatowy Policji [...] decyzją (orzeczeniem) z dnia 6 lutego 2004 r. nr [...] uznał B. G. winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i wymierzył mu karę dyscyplinarną – nagany. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 15 września 2003 r. B. G. bez wypełnienia nakazu wydania pobrał z Pomieszczeń Dla Osób Zatrzymanych zatrzymanego, celem wykonania przy jego udziale czynności służbowych. W tym samym dniu nie dopełnił nadzoru nad sierż. szt. J. Z. w zakresie wykonywania przez niego czynności służbowych zgodnie z Rozkazem nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 10 listopada 1994 r., skutkiem czego było zaistnienie wydarzenia nadzwyczajnego w Komendzie Powiatowej Policji [...]. Pismem z dnia 29 grudnia 2004 r. B. G. wniósł o wznowienie postępowania dyscyplinarnego zakończonego prawomocnym orzeczeniem Komendanta Powiatowego Policji [...] z dnia 6 lutego 2004r. W uzasadnieniu wniosku B. G. wskazał, iż w dniu 17 grudnia 2004 r. uzyskał wiarygodną informację, iż wyznaczony do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego w jego sprawie rzecznik dyscyplinarny – A. K., pełniący wówczas funkcję Zastępcy Naczelnika Sekcji Prewencji był osobiście odpowiedzialny za organizację i funkcjonowanie Pomieszczenia dla Osób Zatrzymanych w jednostce, zgodnie z zapisem w jego zakresie czynności na zajmowanym stanowisku. W ocenie B. G. z uwagi na fakt, iż zarzucany mu czyn pozostaje w ścisłym związku z funkcjonowaniem PDOZ, a nawet nie miałby miejsca w przypadku dopełnienia obowiązków w tym względzie przez A. K., winien on zostać wyłączony z prowadzenia postępowania na zasadzie art. 135c pkt. 1 ust. 1 ustawy o Policji. Komendant Powiatowy Policji [...]postanowieniem z dnia 19 stycznia 2005 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania dyscyplinarnego. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 135c ust. l pkt l ustawy o Policji rzecznik dyscyplinarny podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, jeżeli sprawa dotyczy go bezpośrednio. W niniejszej sprawie zarzuty postawione funkcjonariuszowi w postępowaniu nie łączą się z osobą A. K.. Organ wskazał, iż wprawdzie do zakresu czynności A. K. należy "Nadzorowanie Policyjnej Izby Zatrzymań KPP [...], zgodnie z obowiązującymi przepisami", to jednakże do zdarzenia zarzucanego B. G. doszło w godzinach 15.50 /pobranie zatrzymanego/ - 16.50 /odprowadzenie zatrzymanego do PDOZ/, tj. po czasie zakończenia służby przez A. K., który w tym dniu pełnił służbę w godzinach 6.00 - 14.00. Wobec powyższego pełny nadzór i kontrolę nad sposobem pełnienia służby w PDOZ KPP [...] w tym czasie posiadał pełniący służbę dyżurnego Komendy asp. szt. S.Cz. – o czym stanowi pkt. 9 zakresu obowiązków specjalisty Zespołu Dyżurnych Sekcji Prewencji Komendy Powiatowej Policji [...] z dnia 30 maja 2001 r. Wobec tego to asp. szt. Cz. - jako osoba odpowiedzialna za służbę w PDOZ KPP [...] winien sprawować nadzór nad prawidłowością realizowania m. in. czynności związanych z pobraniem z PDOZ zatrzymanego przez B. G.. W ocenie organu pierwszej instancji A. K., pomimo posiadania w zakresie obowiązków zapisu, dotyczącego funkcjonowania PDOZ, w odniesieniu do przedmiotowego zdarzenia, nie był odpowiedzialny - w chwili naruszenia dyscypliny służbowej przez B. G. - za funkcjonowanie Pomieszczenia dla Osób Zatrzymanych. Odnosząc się do drugiego z zarzutów postawionych B. G., tj., że nie dopełnił on nadzoru nad sierż. szt. J. Z. w zakresie wykonywania przez podległego funkcjonariusza czynności służbowych organ wskazał, że zarzut ten nie wiąże się z funkcjonowaniem PDOZ [...] a jedynie z kwestią braku nadzoru nad służbą podległego funkcjonariusza. Wobec powyższego, w przedmiocie tego zarzutu, twierdzenie B.G., iż sprawa mogła dotyczyć bezpośrednio rzecznika dyscyplinarnego – A. K. - jest bezzasadne. W zażaleniu B. G. wskazał, że gdyby nadzór A. K. był prowadzony prawidłowo i zgodnie z nominalnym zakresem jego zadań na zajmowanym stanowisku, zapewne nie doszłoby w ogóle do tragicznych wydarzeń w dniu 15 września 2003 r. Z prawidłowym funkcjonowaniem PDOZ wiąże się właściwe i kompletne wypełnianie stosownej dokumentacji służbowej, zaś prowadzone postępowanie dyscyplinarne wykazało poważne uchybienia w tym względzie, istniejące w dłuższym okresie czasu, co może świadczyć o zaniedbaniu w zakresie systematycznej i kompleksowej kontroli prowadzonej dokumentacji ze strony bezpośredniego przełożonego, nadzorującego owe zagadnienie - czyli A. K.. Wbrew twierdzeniom, zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie sposób przypisać winy w tym względzie jedynie pełniącemu wówczas służbę dyżurnemu jednostki. Następnie B. G. podniósł, że nie można uznać, iż rzecznik dyscyplinarny, pełniący wówczas obowiązki Naczelnika Sekcji Prewencji - pod nieobecność urlopowanego A. G. pełnił służbę od godz. 6.00 do 14.00 i na tym czasie kończy się jego nadzór i kontrola nad sposobem pełnienia służby w PDOZ, gdyż mimo urlopu A. G. poniósł odpowiedzialność dyscyplinarną za brak nadzoru nad podległymi policjantami. B. G. zarzucił następnie, że A. K. w ramach prowadzonego postępowania dyscyplinarnego powielał nieprawdziwe fakty, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i co świadczy o jego stronniczości. W ocenie B. G. powyższe okoliczności wypełniły dyspozycję art. 135 c ust. l pkt. l Ustawy o Policji, a zatem wniosek o wznowienie postępowania był uzasadniony. [...] Komendant Wojewódzki Policji [...] postanowieniem z dnia 7 marca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że B. G. jest funkcjonariuszem z kilkunastoletnim stażem służby, w tym również w zakresie pełnienia funkcji kierowniczej, a zatem należy przyjąć, że powinien posiadać wiedzę dotyczącą nie tylko przepisów prawnych regulujących funkcjonowanie służby kryminalnej, lecz także innych przepisów, szczególnie dotyczących postępowania z osobami zatrzymanymi, niezbędnych do stosowania w codziennej służbie. Zatem zdaniem organu odwoławczego, przywołanie przepisów Rozkazu nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 10 listopada 1994 r. w sprawie wyposażenia i zabezpieczenia technicznego, pomieszczeń przeznaczonych dla osób zatrzymanych lub doprowadzonych w celu wytrzeźwienia oraz w sprawie pełnienia służby przez policjantów w tych pomieszczeniach w zarzucie przedstawionym B. G., jest słuszne i nie stanowi naruszenia prawa. Organ podał przy tym, iż B. G. w toku postępowania dyscyplinarnego przyznał, że w dniu 15 września 2003 r. pobrał zatrzymanego z PDOZ, bez polecenia wydania, wiedząc o obowiązku sporządzenia takiego dokumentu. Następnie organ odwoławczy podniósł, iż nie można zgodzić się z B. G., że konstrukcja czynu opisanego w punkcie 2 opiera się tylko na treści powołanego wyżej Rozkazu, gdyż czyn zarzucony obwinionemu dotyczy niedopełnienia przez niego obowiązku służbowego - w przedmiocie wskazanym w zakresie obowiązków Naczelnika Sekcji Kryminalnej KPP [...], z którym zapoznał się w dniu 4 czerwca 2001 r. W kontekście powyższego – w ocenie organu za nietrafne należy uznać argumenty B. G., dotyczące związku rzecznika dyscyplinarnego z przedmiotem rozpoznania w postępowaniu dyscyplinarnym. Organ odwoławczy podniósł, iż uznał za zasadne odstąpienie od rozważań w kwestii podniesionej przez B. G., a dotyczącej nadzoru służbowego nad Pomieszczeniem dla Osób Zatrzymanych w KPP [...] z uwagi na to, że dotyczy ona innego tematu, niż przedmiot rozpoznania w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko niemu. Również odstąpienie od badania kwestii dotyczącej zredagowania treści postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego należy uznać - zdaniem organu za zasadne, bowiem z akt sprawy nie wynika, aby A. K. sporządził projekt dokumentu. W konkluzji organ drugiej instancji wywiódł, że podziela stanowisko Komendanta Powiatowego Policji [...] przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, gdyż zarzuty przedstawione B. G. w postępowaniu dyscyplinarnym miały związek sensu stricto z wykonywanymi przez niego czynnościami służbowymi, nie są zaś przedmiotowo związane z osobą A. K. - rzecznika dyscyplinarnego prowadzącego postępowanie dyscyplinarne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. G. wskazał, iż wbrew twierdzeniom zawartym w treści zaskarżonego postanowienia istnieje ewidentny i bezpośredni związek ówczesnego Zastępcy Naczelnika Sekcji Prewencji A. K., odpowiedzialnego za funkcjonowanie PDOZ z zarzutami, zawartymi wobec osoby skarżącego w postanowieniu nr [...] z dnia 8 grudnia 2003 r., następnie zmienionym postanowieniem z dnia 5 stycznia 2004 r. Skarżący podał, że zarówno pierwszy jak i drugi z postawionych mu zarzutów opiera się w swojej treści na Rozkazie nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 10 listopada 1994 r. i dotyczy braku nadzoru skarżącego nad podległym mu policjantem w zakresie wykonywanych przez niego czynności w PDOZ, a także pobrania zatrzymanego bez wypełnienia polecenia wydania. Skarżący wskazał, że skoro z prawidłowym funkcjonowaniem PDOZ wiąże się właściwe i kompletne wypełnianie stosownej dokumentacji służbowej, zaś prowadzone postępowanie dyscyplinarne wykazało przede wszystkim poważne uchybienia w tym względzie, istniejące w dłuższym okresie czasu, to można mówić o zaniedbaniu w zakresie systematycznej i kompleksowej kontroli prowadzonej dokumentacji ze strony bezpośredniego przełożonego, nadzorującego owe zagadnienie - czyli A. K., który posiada kilkunastoletni staż służby, a zatem powinien posiadać wiedzę w zakresie przepisów regulujących funkcjonowanie tegoż pomieszczenia. W ocenie skarżącego, gdyby A. K. w sposób prawidłowy i kompetentny wykonywał ciążące na nim obowiązki służbowe, nie doszłoby w ogóle do sformułowania zarzutów wobec skarżącego. W tym kontekście sprawa dotyczy bezpośrednio A. K., albowiem jego odpowiedzialność za powstałe uchybienia nie budzi wątpliwość zgodnie z jego nominalnym zakresem czynności na powierzonym stanowisku. Następnie skarżący wskazał, iż dowodem stronniczości i tendencyjności A. K. w trakcie prowadzenia postępowania dyscyplinarnego jest sama treść zredagowanego przezeń postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego nr [...], gdyż już z jego treści wynikało, że skarżący został uznany za winnego. Nadto skarżący wskazał, że prowadzący postępowanie winien projekt każdego postanowienia przedstawić do aprobaty przełożonemu właściwemu w sprawach osobowych. Dokument taki - po złożeniu stosownych paraf, dopisków i poprawek - dołączony być powinien do akt kontrolnych postępowania, zaś na jego podstawie sporządzane jest właściwe postanowienie. Jednak ów projekt postanowienia nie został dołączony do akt kontrolnych postępowania, co w ocenie skarżącego stanowi ewidentne naruszenie obowiązujących w tym względzie zasad orzecznika dyscyplinarnego. Zdaniem skarżącego rzecznik dyscyplinarny w sposób wyraźnie stronniczy i tendencyjny prowadził postępowanie dyscyplinarne, naruszając tym samym zasady bezstronności, domniemania niewinności i rzetelności w zbieranych dowodach, a zatem zachodzi podstawa do wznowienia postępowania dyscyplinarnego w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie bezspornym był fakt, iż wyznaczony do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego A. K. pełnił obowiązki Zastępcy Naczelnika Sekcji Prewencji Komendy Powiatowej Policji [...], zaś do zakresu jego czynności należało między innymi nadzorowanie Pomieszczenia dla Osób Zatrzymanych - zgodnie z obowiązującymi przepisami. Postawiony skarżącemu w postępowaniu dyscyplinarnym zarzut dotyczył między innymi niewłaściwego – niezgodnego z przepisami "pobrania" zatrzymanego z Pomieszczenia dla Osób Zatrzymanych. Jeśli doszło do tego rodzaju naruszenia prawa, które jak wynika z akt postępowania dyscyplinarnego nie stanowiło jednorazowego przypadku, to wątpliwości budzić musiał sposób funkcjonowania Pomieszczenia dla Osób Zatrzymanych w Komendzie Powiatowej Policji [...]. Skoro tak, to również ocena sposobu sprawowania nadzoru nad funkcjonowaniem tego Pomieszczenia przez osoby odpowiedzialne musiała pozostawać w zakresie okoliczności podlegających badaniu w toku postępowania dyscyplinarnego. Z akt sprawy nie wynika jaki był szczegółowy zakres nadzoru sprawowanego przez A. K. nad Pomieszczeniem dla Osób Zatrzymanych. Brak zatem także i podstaw do tego by przyjąć, że zakres jego odpowiedzialności ograniczał się li tylko do bezpośredniego (fizycznego) nadzoru w okresie sprawowania przez niego służby. Jeśli zakres tej odpowiedzialności obejmowałby także rozwiązania organizacyjne dotyczące funkcjonowania PDOZ, to nie sposób wykluczyć związku między zarzucanym skarżącemu w postępowaniu dyscyplinarnym czynem i czynnościami służbowymi (ewentualnie ich zaniechaniem) przez osobę prowadzącą postępowanie jako rzecznik dyscyplinarny. Jeśli wadliwe rozwiązania organizacyjne, dotyczące funkcjonowania PDOZ umożliwiły naruszenia prawa prowadzące do sytuacji nadzwyczajnej w KPP [...] to nie byłoby wykluczone nawet postawienie w trybie dyscyplinarnym zarzutów osobie za to odpowiedzialnej. Podobnie byłoby, jeśli wadliwa i naruszająca prawo praktyka "pobierania" osób zatrzymanych w sposób nieformalny byłaby w przeszłości tolerowana przez osoby, które obciążał obowiązek nadzoru nad PDOZ w KPP [...]. Zgodnie z art. 135c ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji ( t.j. D.U. z 2002r. nr 7 poz. 58 z późn. zmianami) rzecznik dyscyplinarny podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, jeżeli sprawa dotyczy go bezpośrednio. Dopiero szczegółowe wyjaśnienie zakresu obowiązków kom. A. K. w odniesieniu do Pomieszczenia dla Osób Zatrzymanych w KPP [...] umożliwić może – przy uwzględnieniu powyższych uwag, stwierdzenie, czy prowadzona przez niego w stosunku do skarżącego sprawa nie dotyczyła go bezpośrednio. Art. 135 r ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji stanowi, że postępowanie dyscyplinarne zakończone prawomocnym orzeczeniem wznawia się, jeżeli orzeczenie wydano z naruszeniem obowiązujących przepisów, jeżeli mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia. Niewątpliwie, jeżeli pomimo zaistnienia okoliczności uzasadniających wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego, brał on udział w sprawie zaktualizowałyby się przesłanki wznowienia postępowania. Udział bowiem rzecznika dyscyplinarnego w sprawie dotyczącej go bezpośrednio, ze względu na brak wymaganego obiektywizmu, mógłby mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania, a w szczególności gromadzenia materiału dowodowego, a co za tym idzie na treść rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Organy administracji ponownie rozpatrując sprawę rozstrzygną wniosek skarżącego o wznowienie postępowania dyscyplinarnego, mając na względzie wyżej przedstawione stanowisko. Wobec uchylenia rozstrzygnięć odmawiających wznowienia postępowania przepis art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie miał zastosowania.