III SA/Gd 238/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. U. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 18 czerwca 2010 r. uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 1 lipca 2010 r., D. U. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pozostającym na jej utrzymaniu mężem, oprócz zajmowanego lokalu o powierzchni 60,94 m2 nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Źródłem jej przychodów jest emerytura w wysokości 1 104,84 zł brutto (938,40 zł netto) miesięcznie oraz działalność gospodarcza w zakresie handlu, która w 2009 r. przyniosła stratę w wysokości 11 128,77 zł. Małżonek skarżącej nie pracuje ze względu na zły stan zdrowia i nie uzyskuje żadnych dochodów. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych (dodatkowych oświadczeń skarżącej i jej małżonka; zestawienia przychodów i kosztów ich uzyskania; kopii: odcinka emerytury za lipiec br., decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zeznania podatkowego, zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-1, ewidencji środków trwałych oraz dokumentów mających potwierdzać miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania) wynika, że w 2009 r. skarżąca zadeklarowała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 191 750,75 zł, koszty uzyskania przychodów - 202 879,52 zł , stratę w wysokości 11 128,77 zł oraz dochód z emerytury w wysokości 12 461,68 zł. Natomiast w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. działalność gospodarcza przyniosła skarżącej przychód w kwocie 111 087,13 zł, koszty uzyskania przychodów (ogółem) - 111 289,26 zł oraz stratę w kwocie 202,13 zł. Skarżąca otrzymuje ponadto emeryturę w wysokości podanej we wniosku. Wbrew oświadczeniu złożonemu na urzędowym formularzu, jej małżonek posiada źródło dochodu w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 520 zł miesięcznie. Skarżąca posiada wprowadzony do ewidencji środków trwałych samochód marki [...], rok produkcji 1999, którego wartość netto określiła na 6 750 zł. Z nadesłanego odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego NIP-1 wynika, że skarżąca posiada rachunek bankowy związany z działalnością gospodarczą. Według dodatkowego oświadczenia z dnia 16 lipca 2010 r., wykorzystywany jest on do regulowania zobowiązań wobec ZUS oraz kontrahentów. Pomimo upływu terminu do wykonania wezwania z dnia 6 lipca 2010 r. skarżąca nie przedstawiła jednak jakichkolwiek wyciągów ani wykazów z tego rachunku bankowego, które umożliwiłyby analizę jego historii i salda w okresie ostatnich trzech miesięcy. Udokumentowane przez nią wydatki z tytułu opłat do spółdzielni mieszkaniowej, ubezpieczenia mieszkania, za energię elektryczną i gaz wynoszą średnio miesięcznie 419,32 zł. Pozostałe dokumenty źródłowe obrazujące wysokość ponoszonych kosztów (czynsz za lokal użytkowy, energia elektryczna, gaz, benzyna, telefon, usuwanie odpadów, przegląd systemu alarmowego, monitoring) mają związek z działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżącą, zaś ich wysokość w samym tylko miesiącu maju br. przekroczyła kwotę 3 000 zł. W tych okolicznościach faktycznych należało przyjąć, iż uzyskiwane przez skarżącą przychody z działalności gospodarczej oraz emerytury, pozwalają jej zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Konieczność ponoszenia kosztów prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa nie uzasadnia bowiem automatycznie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie można zaaprobować zasady, że przedsiębiorca podlega zwolnieniu z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie zainicjowanej własną skargą tylko dlatego, że nadal musi ponosić koszty prowadzenia swojego przedsiębiorstwa. W ten sposób ustanowiona zostałaby reguła, że koszty sądowe w hierarchii ważności wszelkich kosztów skarżącej są na pozycji niższej, niż koszty bieżącego funkcjonowania jej przedsiębiorstwa. Przy takim usytuowaniu obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie sądowoadministracyjnej Państwo musiałoby faktycznie zawsze wyręczyć przedsiębiorcę, który deklaruje brak środków na pokrycie kosztów procesu. Skarżąca osiąga przychody z dwóch źródeł, zaś ich wysokość uzasadnia pogląd, że koszty sądowe w niniejszej sprawie mogą być przez nią wygospodarowane bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oczywiste jest przy tym, że uiszczone koszty sądowe zmniejszają możliwości pokrycia innych wydatków. Jednakże okoliczność, iż skarżąca ma wiele innych wydatków które ograniczają jej zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ją do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, która ma co do zasady charakter wyjątkowy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.