III SA/Gd 24/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędziowie: NSA Anna Orłowska NSA Marek Gorski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Rektora Akademii z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieprzyjęcia na I rok studiów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Rektora Akademii na rzecz skarżącej A. D. 455 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Komisja Rekrutacyjna Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej [...], decyzją nr [...] z dnia 13 lipca 2005 r. odmówiła przyjęcia A. M. D. na I rok studiów na Kierunku Lekarskim Akademii Medycznej [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona w wyniku postępowania rekrutacyjnego na rok akademicki 2005/2006 uzyskała 186,5 punktów, podczas gdy minimalna liczba punktów kwalifikująca na I rok studiów wynosiła 188. Jako podstawę prawną przyjęto bez wskazywania konkretnej jednostki redakcyjnej przepisy ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.), statut Akademii Medycznej [...] z dnia 17 czerwca 1991 r. z późniejszymi zmianami i uchwałę Senatu AM [...] z dnia 20 grudnia 2004 r. Od powyższej decyzji A. D. złożyła odwołanie wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując na swoje zainteresowanie medycyną i podtrzymanie tradycji rodzinnych. W uzupełnieniu odwołania strona zwróciła się z prośbą o powtórne sprawdzenie punktacji odpowiedzi na trzy pytania ze Wstępnego Egzaminu z Biologii oraz jednego pytania ze Wstępnego Egzaminu z Chemii. Strona stwierdziła, że po obejrzeniu swojej pracy i sprawdzeniu odpowiedzi ma wątpliwości co do oceny punktowej zadania 6, 7 i 15 z biologii oraz 17 z chemii. Swoją wiedzę strona oparła na wielu dostępnych podręcznikach. Język, którego strona używała do udzielenia odpowiedzi nie mógł w 100% pokrywać się z językiem kodu sprawdzającego, jednak udzielone odpowiedzi mogły być prawidłowe. Rektor Akademii Medycznej [...] po rozpatrzeniu odwołania strony rozstrzygnięciem z dnia 29 lipca 2005 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji Rektor [...] wskazał, że zgodnie z w/w uchwałą Senatu [...] limit przyjęć na I rok studiów na Wydziale Lekarskim wynosił 200 miejsc. W wyniku postępowania rekrutacyjnego zakwalifikowano na I rok 200 kandydatów, którzy uzyskali co najmniej 188 punktów; wyczerpując limit kandydatów przyjętych. Uzyskane przez stronę 186,5 punktów nie wystarczało do przyjęcia jej na I rok studiów. Przedstawione przez stronę zastrzeżenia merytoryczne do treści pytań lub też interpretacji odpowiedzi nie mogą zostać uwzględnione, jako że egzamin był przygotowany na zasadach obowiązujących przy zdawaniu "nowej matury", arkusze pytań opracowane przez ekspertów Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, a ocena dokonana przez niezależnych ekspertów. Przyjęto założenie, iż decyzja Komisji Egzaminacyjnej jest z punktu widzenia merytorycznego ostateczna. W ocenie Rektora [...] zainteresowanie strony medycyną i podtrzymanie tradycji rodzinnych nie stanowiło przesłanki do zmiany decyzji Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej. Strona zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając jej m.in. naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 29 marca 2006 r. sygn. akt III SA/Gd 590/05 uchylił decyzję Rektora [...] wskazując, iż postępowanie odwoławcze w sprawie rekrutacji na studia winno spełniać wymogi postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu Rektor [...] naruszył art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie. Doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, której uzasadnienie nie odpowiada wymogom określonym w tym przepisie. Sąd stwierdził, że Rektor [...] ponownie rozpatrując sprawę winieni odnieść się do merytorycznych zarzutów odwołania. Po zasięgnięciu opinii Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, Rektor [...] decyzją z dnia 12 października 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej i nie przyjął A. D. na I rok studiów dziennych na Wydziale Lekarskim – Kierunek Lekarski Akademii Medycznej [...]. Jako podstawę prawną decyzji Rektor [...] powołał przepisy ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, statut Akademii Medycznej [...] z dnia 17 czerwca 1991 r. i uchwałę Senatu Akademii Medycznej [...] z dnia 20 grudnia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji Rektor [...] stwierdził, że liczba miejsc w roku szkolnym 2005/2006 na Wydziale Lekarskim wynosiła 200. W wyniku postępowania rekrutacyjnego przyjęto na I rok studiów 200 kandydatów, którzy uzyskali z egzaminu nie mniej niż 188 punktów. Uzyskany przez stronę wynik postępowania rekrutacyjnego, wynoszący 186,5 punktów nie wystarczył na przyjęcie na I rok studiów dziennych. Przedstawione przez stronę zastrzeżenia merytoryczne co do treści pytań lub też do interpretacji odpowiedzi nie zostały uwzględnione, ponieważ według opinii niezależnych ekspertów są nieuzasadnione. W dalszej części uzasadnienia przedstawiono szczegółową ocenę odpowiedzi udzielonych przez skarżącą na egzaminie z biologii ( zadanie nr 6, 7 i 15) oraz z chemii ( zadanie nr 17). Zdaniem organu w zadaniu nr 17 z chemii równanie l (równanie reakcji katalitycznego uwodnienia etenu) oraz równanie 2 (równanie reakcji estryfikacji) jest zapisane niepoprawnie - brak katalizatorów, ponieważ, jeżeli polecenie brzmi: "Napisz równanie reakcji", to zdający w odpowiedzi powinien napisać równanie reakcji, a nie jej schemat, poza tym w równaniu 2 i 3 nie podano wszystkich produktów reakcji (w równaniu 2 drugim produktem reakcji jest woda, a w równaniu 3 wodór). Zadanie nr 17 zostało przez egzaminatora sprawdzone i ocenione zgodnie z modelem odpowiedzi i schematem punktowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A.D. wniosła o uchylenie decyzji Rektora [...] zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7, 8, 10 § 1 ,77, 79, 80 i 81 k.p.a. w związku z art. 161 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. W uzasadnieniu skargi strona, powołując się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 marca 2006 r. podniosła, iż do szczególnie istotnych gwarancji praw strony w postępowaniu administracyjnym należy zasada praworządności oraz nakaz wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i uwzględniania interesu strony (art. 7 i 8 k.p.a.). Ważne jest również zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i umożliwienie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów (art. 10 § 1 k.p.a.). Skarżąca wskazała, że o fakcie przeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii ekspertów dowiedziała się dopiero z treści zaskarżonej decyzji, a zatem nie mogła się do nich odnieść w trakcie postępowania. Zdaniem skarżącej ekspert dokonał nieuprawnionego zdeformowania treści zadania nr 17 testu z chemii, które brzmiało "Napisz równania reakcji /.../", a nie "równanie reakcji katalitycznego uwodnienia etanu". Ponadto ocena prawidłowości odpowiedzi na zadanie nr 17 jest rażąco niesprawiedliwa, niepełna i nie uwzględnia strony merytorycznej. Następnie skarżąca dokładnie opisała treść pytania nr 17, model odpowiedzi i schemat oceniania arkusza egzaminacyjnego wraz z komentarzem. Powołała się przy tym na literaturę przedmiotu. Maksymalna ocena za poprawny zapis powyższych reakcji wynosiła 3 punkty. Były zatem cztery czynności a punktacja sumaryczna wynosiła 3 pkt, czyli poprawnemu zapisowi jednej reakcji odpowiadało 0,75 pkt, a nie 1 pkt. Ekspert uznał reakcje nr 1, 2 i 3 za niepoprawnie napisane a jedynie równanie nr 4 było poprawne, co dawało zdającej 0,75 pkt. Zdaniem skarżącej, zgodnie z zasadą matematycznego zaokrąglenia, odpowiedź powinna być oceniona na 1 pkt. Ponadto skarżąca podniosła, że równanie nr 1 jest poprawnie zapisanym równaniem reakcji chemicznej, a nie jej schematu jak sugeruje opinia egzaminatora. Jej odpowiedź na pytanie 17 testu z chemii zawiera poprawny zapis dwóch reakcji chemicznych oraz dwóch schematów reakcji, a zatem odpowiedź powinna być oceniona wyżej niż na 0 pkt. Podsumowując skarżąca stwierdziła, iż dokonana przez ekspertów ocena nie spełnia wymogów rzetelności i obiektywizmu. Uniemożliwienie jej zajęcia stanowiska w kwestii opinii ekspertów sprawiło, iż nie zostały usunięte wątpliwości i rozbieżności, co czyni postępowanie i decyzję wadliwymi w świetle art. 70 - 81 k.p.a. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Rektora [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie stwierdził, że zgodnie z wskazówkami wcześniejszego wyroku sądu administracyjnego posłużył się w sprawie opinią niezależnych ekspertów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargę należało uwzględnić. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd był związany poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 marca 2006r. sygn. akt III SA/Gd 590/05, gdzie Sąd stwierdził, że: "Organ ponownie rozpatrując sprawę winien odnieść się do merytorycznych zarzutów odwołania, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez niego decyzji". Stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu jest wiążące w sprawie. Zgodnie z art. 153 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania prawne co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem ponownego rozstrzygnięcia Rektora Akademii Medycznej [...], utrzymującego w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Egzaminacyjnej [...] odmawiającej przyjęcia A. M. D. na I rok studiów na Kierunku Lekarskim Akademii Medycznej [...]. Mając na uwadze wynikające z wyroku Sądu z dnia 29 marca 2006r. wskazania co dalszego postępowania, organ drugiej instancji zajął stanowisko w kwestii merytorycznych zarzutów odwołania A. D. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż akty przyjęcia (odmowy przyjęcia) na studia są uznawane za indywidualne akty administracyjne, które, na mocy art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm., zwana dalej ustawą ) w związku z art. 259 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.) podlegają kontroli sadów administracyjnych (patrz np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002r. sygn. akt III CKN 466/00, czy uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2003r., OPS 5/03, opubl. ONSA 2004/1/9). W związku z tym dla oceny prawidłowości w/w rozstrzygnięcia oraz postępowania organów orzekających w sprawie podstawowego znaczenia nabierają przepisy art. 141 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz przepisy k.p.a. regulujące zarówno obligatoryjne elementy decyzji administracyjnej jak i statuujące obowiązki organów orzekających w sprawach uregulowanych w przepisach ustawy, w tym organu drugiej instancji wypływające z realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Odwołanie się do przepisów k.p.a. wynika z faktu, że na mocy art. 161 ust. 1 ustawy decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W orzecznictwie przyjęty jest jednak pogląd, że odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. ma zapewnić tylko minimum procedury, niezbędne dla załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, w kontekście wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2002r., sygn. akt I SA 106/02, LEX nr 137851, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000r., sygn. akt SK 18/99, opubl. OTK Nr 7/2000, poz. 258). Zgodnie z art. 141 ust. 5 od decyzji komisji rekrutacyjnej służy odwołanie, w terminie czternastu dni od daty otrzymania decyzji o nieprzyjęciu na studia, do uczelnianej komisji rekrutacyjnej, powołanej w trybie określonym przez statut uczelni. Decyzję podejmuje rektor zgodnie z wnioskiem uczelnianej komisji rekrutacyjnej. Decyzja rektora jest ostateczna. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego i pomimo istnienia zasady autonomii uczelni wyższej, winna mieć ona w postępowaniu w sprawie przyjęcia na studia zastosowanie. Wynika z niej obowiązek organu orzekającego w sprawie administracyjnej "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego" (por. B. Adamiak, J. Borkowski – Komentarz do kodeksu postępowania Administracyjnego, CH Beck, W-wa 2000, str. 56) Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2000r. , sygn. akt V SA 1816/00, LEX nr 77645). Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana do przedstawienia dodatkowych dowodów. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje jednak formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 k.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się jednak w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Organ administracji może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Przechodząc do konkretnych okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że w zaskarżonej decyzji rektor odnosząc się do przedstawionych przez skarżącą zarzutów merytorycznych oparł się na opinii niezależnych ekspertów. W istocie w aktach sprawy znajdują się oceny merytoryczne odpowiedzi udzielonych przez skarżącą na egzaminie wstępnym, nie można ich jednak uznać, jak twierdzi skarżąca, za równoznaczne z dowodami z opinii biegłych, bowiem nie zostały przeprowadzeniem z zachowaniem wynikającej z przepisów k.p.a. procedury. Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że w skardze skarżąca zakwestionowała prawidłowość dokonanej przez rektora, w oparciu o w/w opinię, oceny rozwiązania przez skarżącą w teście z chemii zadania nr 17. Skarżąca wskazując zwłaszcza na ocenę przestawionego przez nią zapisu reakcji nr 1 w tym zadaniu stwierdziła, że polecenie zawarte w treści zadania 17 nie nakazywało wskazania rodzaju katalizatora. Na potwierdzenie słuszności takiego stanowiska na rozprawie w dniu w dniu 28 marca 2007r. przedstawiono materiały, w tym m.in. arkusz II Egzaminu maturalnego z chemii w 2006 roku i Komentarz Centralnej Komisji Egzaminacyjnej do w/w zadań, z którego wynika, że w przypadku zadania bardzo podobnego w założeniu do w/w zadania nr 17, jako poprawną odpowiedź traktuje się zapis z uwzględnieniem katalizatora, jak i bez katalizatora. Odwołanie się do w/w materiałów znajduje, zdaniem Sądu, uzasadnienie w fakcie, że - uwzględniając wprowadzone od 2005r. nowe zasady rekrutacji na studia wyższe - kryteria oceny stosowane wobec osób z tzw. "starą maturą" i "nowa maturą", winny być takie same, daje to bowiem gwarancję równego traktowania osób ubiegających się o przyjęcie na studia. Reasumując powyższe Sąd stwierdził, że przedstawione w decyzji stanowisko organu odwoławczego odnośnie merytorycznej poprawności rozwiązania w/w zadania budzi poważne wątpliwości. Nadto, zasadnie pyta skarżąca, z jakiej przyczyny, za w/w zadanie nie uzyskała żadnego punktu w sytuacji gdy, według oceny komisji, poprawnie rozwiązała 1 z 4 zadań. Okoliczność ta wymaga wyjaśnienia w toku dalszego postępowania. Wskazać należy, odwołując się do wcześniejszych rozważań dotyczących przebiegu postępowania dowodowego, że nie ma przeszkód, aby w sprawach, w których konieczna jest wiedza specjalistyczna, organ przeprowadził dowód z opinii biegłego i potrzeba przeprowadzenia takiego dowodu odnośnie poprawności przedstawionych przez skarżąca rozwiązań zadania 17 z chemii występuje. W dalszym toku postępowania organ powinien zatem ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe, w szczególności dowód z opinii biegłego i poddać ten dowód ocenie w toku postępowania zapewniającego czynny udział strony. Ocena tego dowodu winna znaleźć odzwierciedlenie, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., w uzasadnieniu decyzji, tam również winien organ przedstawić swoje stanowisko w kwestii ustalenia punktacji za zadnie nr 17 z chemii. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd pominął w wyroku, mając na uwadze dyspozycję art. 152 w/w aktu prawnego, orzeczenie w przedmiocie niemożności wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 w/w ustawy odnosi się do aktów lub czynności które podlegają wykonaniu. Ratio legis powołanego przepisu wskazuje, że jego stosownie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie nie istnieją zaś podstawy przemawiające za odniesieniem się do kwestii wykonalności w/w aktu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 cyt. wyżej ustawy.