III SA/Gd 253/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia: I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioskiem zawartym w skardze i uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF w dniu 11 kwietnia 2014 r. skarżąca I. D. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na podstawie zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.680 zł brutto miesięcznie. Z przedstawionego przez wnioskodawczynię wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, że ww. uprawniona jest do dodatku mieszkaniowego w kwocie 61,81 zł netto miesięcznie. Jej rachunek bankowy zasilają również wpłaty przekazywane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w G. W świetle złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Miesięczne, udokumentowane wydatki gospodarstwa domowego (utrzymanie lokalu mieszkalnego, opłaty za paliwo gazowe, opłaty za użytkowanie sieci Internet) wynoszą orientacyjnie 550 – 600 zł. W tym stanie należało uznać, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w;] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co istotne, w pewnych sytuacjach ustawodawca nie przewiduje obowiązku ponoszenia przez stronę skarżącą kosztów sądowych. Taka sytuacja zachodzi m.in. w razie zaskarżenia decyzji wydanej w sprawie dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że wnioskodawczyni jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnosząc się natomiast do żądania wnioskodawczyni w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika z urzędu wskazać należy, że zgodnie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata następuje, gdy dany podmiot wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji ww. regulacji normatywnej wynika, że to na wnioskodawczyni ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Co oczywiste, rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Dając wiarę oświadczeniom wnioskodawczyni składanym pod groźbą odpowiedzialności karnej (vide: rubryka nr 13 formularza PPF) oraz zestawiając sumaryczną wysokość uzyskiwanych dochodów netto z comiesięcznymi, koniecznymi kosztami utrzymania wnioskodawczyni i jej córki uznano, iż ww. dostatecznie wykazała, że w obecnej sytuacji majątkowej i dochodowej poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru może rodzić uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy. W reasumpcji, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia przyznając wnioskodawczyni prawo pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu.