III SA/Gd 254/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 17 kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia 5 marca 2007 r. nr [...] Starosta [...] decyzją z dnia 18 sierpnia 2006 r., nr [...] orzekł o zwrocie przez A. S. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 15 lutego 2006r. do 1 marca 2006r. w kwocie 243, 60 zł wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Wojewoda [...] decyzją z dnia 18 września 2006r. uchylił powyższą decyzje w części określającej czasokres pobierania nienależnego świadczenia i orzekł, że chodzi o świadczenie za okres od 15 lutego 2006r. do 28 lutego 2006r. W pozostałej części Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wnioskiem z dnia 20 listopada 2006r. A. S. zwrócił się o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku. Wskazał, że jest osobą bezrobotną i jedynym jego dochodem jest zasiłek dla bezrobotnych w kwocie ok. 550 zł. Zwrot kwoty 252, 40 zł spowoduje, że nie będzie się mógł samodzielnie utrzymać. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych wartościowych rzeczy ani oszczędności. Starosta [...] decyzją z dnia 5 marca 2007 r. nr [...], po zasięgnięciu opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia, odmówił umorzenia nienależnie pobranego przez A. S. zasiłku dla bezrobotnych. Odwołując się do treści art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) organ stwierdził, że biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy, negatywną opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia, należy uznać, że strona nie spełnia przesłanek, o których mowa w tym przepisie. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. S. podnosząc, że została ona wydana z naruszeniem przepisów k.p.a. dotyczących terminów załatwiania spraw. Zaskarżona decyzja została wydana po upływie 4 miesięcy od wszczęcia postępowania w sprawie, wobec czego organ winien stwierdzić jej nieważności i pozytywnie rozpoznać wniosek strony. Wojewoda [...] decyzją z dnia 17 kwietnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy odnosząc się do treści art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, po dokonaniu analizy sytuacji życiowej i finansowej, w jakiej znalazła się strona stwierdził, że nie istniały przesłanki do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem organu nieuzasadnione jest promowanie biernej postawy strony w sytuacji, gdy jest osoba samotną i może podjąć pracę zważywszy na posiadane przez nią kwalifikacje i uprawnienia. Również okoliczności skutkujące powstaniem nienależnego świadczenia nie uzasadniają uwzględnienia wniosku strony. Organ wskazał też na nadzwyczajny charakter instytucji umorzenia nienależnie pobranego świadczenia i na fakt, że może być ona stosowana w nadzwyczajnych okolicznościach, które w sprawie nie występują. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł A. S. żądając jej uchylenia. Zarzucił on organowi administracji błędną interpretację i pozbawione logiki uzasadnienie stanowiska w sprawie. Zdaniem skarżącego właśnie wymienione w art. 76 ust. 7 pkt 1 i 2 przesłanki umorzenia w jego przypadku występują. Nie bez znaczenia są również okoliczności powstania zobowiązania. Skarżący przedstawił swoją sytuację życiową, podając m.in., że zasiłek dla bezrobotnych skończy pobierać w lipcu 2007r, oraz, że kilkakrotnie korzystał z pomocy materialnej i rzeczowej MOPS w M. Powyższe winno jego zdaniem przemawiać za umorzeniem nienależnie pobranego zasiłku. Skarżący nie zgadza się z powołaniem się przez organ odwoławczy na bierna postawę skarżącego w szukaniu pracy, żądając udowodnienia, że brak zatrudnienia skarżącego wynika z jego winy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 134 § 1 w/w aktu normatywnego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja podjęta została na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99 poz. 1001 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek : w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; osoba, która pobrała nienależne świadczenie, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Fakt, że ustawodawca enumeratywne wymienił przesłanki zastosowania ulg wskazuje, że tylko wystąpienie co najmniej jednej z nich daje podstawy do ubiegania się o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia organ pierwszej instancji wydał orzeczenie po zasięgnięciu opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia. Należy w tym miejscu zauważyć, że opinia ta, jakkolwiek niezbędna do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, nie jest dla organu zatrudnienia wiążąca, bowiem to on posiada kompetencje do wydania orzeczenia w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Jakkolwiek więc w rozpatrywanej sprawie opinia Powiatowej Rady Zatrudnienia była negatywna, nie oznaczało to, że organy orzekające w sprawie zobligowane były do odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego. Należy w tym miejscu zauważyć, że na organie spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze treść powołanego wyżej art. 76 ust. 7 ustawy należy zauważyć, że organ orzekając o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w pierwszej kolejności winien wykazać brak istnienia wymienionych w tym przepisie przesłanek. Odnosząc to do przedmiotu niniejszego postępowania Sąd stwierdził, że organy obu instancji tego warunku nie spełniły, bowiem z uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji nie wynika na jakiej podstawie organy uznały, że nie zachodzi w tym przypadku m.in. niebezpieczeństwo, że dochodzenie należności mogłoby pozbawić skarżącego niezbędnych środków utrzymania ( art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy) - na tę właśnie przesłankę umorzenia wskazuje skarżący w uzasadnieniu skargi. Wprawdzie organ drugiej instancji wskazał na przyczyny, które - w jego ocenie - nie pozawalały na pozytywne rozpatrzenie wniosku strony, należy jednak zauważyć, że nie mieszczą się one w katalogu przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy, stanowią zaś one element subiektywnej oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku – chodzi zwłaszcza o argument odnośnie promowania biernej postawy strony, czy odniesienie się do okoliczności skutkujących powstaniem nienależnie pobranego świadczenia. Wprawdzie powołany wyżej przepis nie obliguje, lecz daje organowi możliwości umorzenia świadczenia ( w przypadku wystąpienia przesłanek, o których tam mowa ), to nie zwalania to organu z obowiązku wyczerpującego uzasadnienia swojego stanowiska w sprawie – wręcz odwrotnie organ winien to uczynić tak, by nie można było mu zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, co w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, miało miejsce. Nadto nie można było przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, pominąć całej treści informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 30 listopada 2006r. z której wynika, że sytuacja materialna skarżącego była bardzo trudna i zdaniem tego organu skarżący nie miał możliwości spłacenia zadłużenia. Brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do takiego stanowiska organu, który z racji wykonywanych przez siebie zdań najlepiej potrafi ocenić sytuację życiową skarżącego wskazuje, że organy obu instancji potraktowały w/w informację MOPS wybiórczo i tendencyjnie. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Z przytoczonych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało obie wydane w sprawie decyzje uchylić.