III SA/Gd 256/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2018 r. nr [...]. Decyzją z dnia 14 listopada 2018 r., wydaną na podstawie art. 5, art. 8 i art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", Prezydent Miasta odmówił A. M. przyznania zasiłku rodzinnego na K. M. wraz z dodatkami -z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz samotnego wychowywania dziecka. Organ I instancji, wskazując na treść art. 7 pkt 2 oraz art. 3 pkt 7 ustawy stwierdził, że zasiłek rodzinny z dodatkami nie przysługuje skarżącemu, albowiem jego córka K. M. przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym , będącym instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie i nie jest ponoszona odpłatność za pobyt w placówce. W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. podniósł, że jest zobowiązany do systematycznego zapewnienia córce środków czystości i higieny osobistej, ubrań, obuwia, artykułów szkolnych oraz innych potrzebnych rzeczy, np. leków, a nadto pokrywania kosztów podróży w trakcie urlopowania. Zwolnienie od kosztów wyżywienia nie oznacza, że pobyt córki w placówce jest nieodpłatny. Decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że skarżący wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2018 r. wystąpił o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na córkę, która przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym od dnia 22 sierpnia 2017 r., zaś rodzice nie ponoszą odpłatności za pobyt dziecka w ośrodku. Skarżący został zwolniony w całości z odpłatności za wyżywienie córki w ośrodku, ale zabezpiecza ją w niezbędne środki czystości i higieny osobistej, ubrania, obuwie i kieszonkowe itp. W tym stanie rzeczy Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że umieszczenie w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie wyłącza możliwość przyznania świadczeń rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. M. powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji wyjaśniając, że rodzice dzieci przebywających w ośrodku zobowiązani są do systematycznego zapewnienia środków czystości i higieny osobistej, ubrań, obuwia, artykułów szkolnych oraz innych potrzebnych rzeczy, np. leków, a nadto pokrywania kosztów podróży w trakcie urlopowania, albowiem ośrodek nie zajmuje się wsparciem socjalnym wychowanek. Zwolnienie od kosztów wyżywienia nie oznacza, że pobyt jego córki w placówce jest nieodpłatny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wnosił o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na córkę K. M. Problematykę przyznawania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku normują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Organy obu instancji uznały, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na córkę, bowiem przebywa ona w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, zaś skarżący nie ponosi odpłatności za pobyt dziecka w tej placówce. Powołano się przy tym na treść art. 7 pkt 2 ustawy, który stanowi, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 7 ustawy instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie to dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkoła wojskowa lub inna szkoła, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało zatem ustalenie, czy Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy, w którym K. M. przebywa, jest placówką zapewniającą całodobowe utrzymanie – nieodpłatne i pełne. W ocenie Sądu stanowisko organów obu instancji jest nieprawidłowe, zaś decyzje wydane w przedmiotowej sprawie naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W aktach sprawy znajduje się pismo Dyrektora ww. Ośrodka z dnia 30 października 2018 r., z którego wynika, że rodzice nie ponoszą odpłatności za pobyt dziecka w ośrodku, jednak są zobowiązani do ponoszenia odpłatności za posiłki, z której to jednak odpłatności skarżący został zwolniony na mocy decyzji Starosty z dnia 25 kwietnia 2018 r. W piśmie tym podano także, że rodzice dziecka umieszczonego w Ośrodku są obowiązani do systematycznego zapewnienia środków czystości i higieny osobistej, ubrań, obuwia, artykułów szkolnych oraz innych potrzebnych rzeczy, np. leków. Pokrywać powinni także koszty podróży w trakcie urlopowania, zaś Ośrodek nie zajmuje się wsparciem socjalnym wychowanek. Wskazano, że skarżący zabezpiecza córkę w niezbędne środki czystości i higieny osobistej, ubrania, obuwie, kieszonkowe itp. Zdaniem Sądu zapewnienie całodobowego utrzymania oznacza zapewnienie nieodpłatnie pełnego utrzymania, co wynika jednoznacznie z treści definicji zawartej w art. 3 pkt 7 ustawy. Z analizy tejże definicji wynika, że ustawodawca do kategorii instytucji zapewniających całodobowe utrzymanie, w rozumieniu tego przepisu, zaliczył niektóre rodzaje instytucji z uwagi na ich przedmiot działalności i charakter, jednakże istotne jest, że tylko w sytuacji gdy zostanie ustalone, że instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. W ocenie Sądu pod pojęciem "pełne utrzymanie" mieści się zaspokojenie wszystkich uzasadnionych podstawowych potrzeb życiowych osoby uprawnionej, nie tylko w zakresie wyżywienia, mieszkania, opieki, o których mowa w decyzji, ale także innych potrzeb, choćby na minimalnym poziomie. Do takich potrzeb niewątpliwie należy także zapewnienie stosownego do pór roku ubrania, obuwia, środków czystości, przyborów szkolnych, a także dojazdów. Na pełne koszty utrzymania danej osoby (dziecka) składają się nie tylko koszty związane z pobytem w ośrodku wychowawczym i wyżywieniem. W tym zakresie nie sposób odejść od pojęcia uzasadnionych potrzeb osoby uprawnionej, której należy zapewnić wyżej wskazane pozostałe aspekty bytowe, umożliwić dojazd do danej instytucji oraz powrót do miejsca zamieszkania w okresach urlopowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 757/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt III SA/GD 31/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Pogląd zaprezentowany przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie, zgodnie z którym zapewnienie nieodpłatnie pobytu i wyżywienia córce skarżącego w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym, przy jednoczesnym ponoszeniu przez skarżącego pozostałych uzasadnionych kosztów utrzymania córki w ośrodku (środki czystości i higieny osobistej, ubranie, obuwie, artykuły szkolne, leki) oraz kosztów podróży w razie urlopowania, stanowi naruszenie art. 7 pkt 2 i art. 3 pkt 7 ustawy poprzez błędną wykładnię wskazanych przepisów prawa materialnego. Wykładnia zaprezentowana przez organy w sposób nieuzasadniony pomija użycie przez ustawodawcę w art. 3 pkt 7 ustawy słowa "pełne" przy określeniu charakteru nieopłatnego utrzymania dziecka w placówce. Określenia tego nie sposób pominąć, jako istotnego elementu rozważanej definicji ustawowej pojęcia instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Jeżeli dziecko ma mieć zapewnione nieopłatnie pełne utrzymanie, to dla wypełnienia dyspozycji wyżej wskazanej normy prawa nie jest wystarczające ustalenie, że placówka ponosi koszty pobytu i wyżywienia dziecka. Pokrywanie przez skarżącego pozostałych kosztów utrzymania córki w Ośrodku, co jest okolicznością bezsporną powoduje, że pobyt córki skarżącego w Ośrodku ma charakter nieodpłatny jedynie częściowo. Taka sytuacja faktyczna nie odpowiada dyspozycji art. 7 pkt 2 w zw. z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może, z uwagi na cel zasiłków rodzinnych, powodować pozbawienia rodzica dziecka prawa do przedmiotowych świadczeń. Zarówno reguły wykładni językowej, jak również celowościowej wskazanych norm prawa materialnego nie pozwalają zatem na zaaprobowanie stanowiska wyrażonego przez organy obu instancji w niniejszej sprawie. W tej sytuacji Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. , orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku organy będą mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu.