III SA/Gd 27/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobytą kopalinę postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał m.in., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. W jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa. Skarżący jest właścicielem działek o łącznej powierzchni około 19 hektarów oraz samochodów osobowych: [...], rok produkcji 1997 i [...], rok produkcji 2001. W związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi, majątek ten został zajęty przez komornika. Dom o powierzchni 200 m2 w miejscowości [...] stanowi własność żony. Wnioskodawca podał, że jedynym źródłem dochodów trzyosobowej rodziny jest pobierana przez niego emerytura w wysokości 1 000 zł brutto miesięcznie. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych, zaś wszelkie opłaty ponosi żona. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., Poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem - co wymaga podkreślenia - to rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 29 maja 2012 r. (doręczonym w dniu 1 czerwca 2012 r.) wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: odpisów zeznań podatkowych za 2011 r., złożonych przez niego oraz małżonkę, bądź imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) ze wskazaniem wszystkich ich źródeł za 2011 r. i okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.; kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość pobieranej emerytury; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i przedmiotów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w 2011 r. oraz w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.; kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, itp.); wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego, jego małżonkę rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy oraz małżonki. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał umowę majątkową małżeńską, zestawienia zakupów i sprzedaży dla celów podatku od towarów i usług dotyczące działalności gospodarczej opisanej jako: [...], za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. oraz [...], za okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r., odpis zeznania PIT 28 o wysokości przychodu za 2011 r. uzyskanego przez małżonkę z tytułu najmu, odpis deklaracji PIT 16A o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w 2011 r.; kopię przekazu pocztowego oraz polecenia przelewu świadczeń emerytalnych małżonków, wyciągi z trzech rachunków bankowych za okres od 1 marca 2012 r. do 31 maja 2012 r. prowadzonych przez [...], z których dwa dotyczą skarżącego, a jeden małżonki; dokumenty obrazujące wysokość wydatków z tytułu podatku od nieruchomości, zużycia energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych oraz wywozu odpadów; odpis decyzji ZUS o stanie zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz dokumenty potwierdzające prowadzenie postępowań egzekucyjnych. Po przeprowadzeniu analizy nadesłanej dokumentacji ustalono, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, emerytura skarżącego nie jest jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny wnioskodawcy. Do źródeł tych należą bowiem: świadczenia emerytalne wnioskodawcy i jego małżonki w łącznej wysokości 1 543,98 zł netto miesięcznie; działalność gospodarcza w ramach której wnioskodawca w 2011 r. zadeklarował sprzedaż brutto w wysokości 121 114,65 zł oraz zakupy na kwotę 131 766,85 zł brutto. W okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. sprzedaż wyniosła 8 290,31 zł brutto, zaś zakupy - 315 112,48 zł brutto. Wnioskodawca pominął również we wniosku fakt uzyskiwania przez małżonkę przychodów z tytułu najmu, które w 2011 r. wyniosły 56 140,90 zł. Nie podał także danych w tym przedmiocie za okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. Z zestawień operacji dokonanych na rachunkach bankowych wnioskodawcy i jego żony wynika, że w dniu 7 maja 2012 r. skarżący otrzymał kwotę 60 000 zł z tytułu udzielonego kredytu. W okresie od 1 marca 2012 r. do 31 maja 2012 r. suma wpływów na rachunek bankowy małżonki skarżącego o numerze [...] wyniosła 96 994,12 zł. Na powyższe konto przekazywane były m.in. środki pochodzące z innego rachunku bankowego należącego do małżonków o numerze [...]. Dotyczy to operacji z 18 kwietnia 2012 r. (5000 zł), 7 maja 2012 r. (2000 zł, 10000 zł) oraz 28 maja 2012 r. (20000 zł). Pomimo wezwania do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, skarżący nie przedstawił danych dotyczących konta o numerze [...]. Wnioskodawca nie ujawnił również historii operacji na rachunku bankowym w [...], na który - jak wynika z nadesłanego polecenia przelewu - wpływa emerytura jego małżonki. Udokumentowane miesięczne wydatki małżonków z tytułu podatku od nieruchomości, zużycia energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych oraz wywozu odpadów wynoszą średnio 734,84 zł. Przeciwko wnioskodawcy toczy się szereg postępowań egzekucyjnych (sygn. [...] - należność główna 285 202,93 zł oraz odsetki; sygn. [...] - należność główna 15 858,29 zł oraz odsetki; sygn. [...] - należność główna 16 679,89 zł oraz odsetki), zaś stan jego zadłużenia wobec ZUS z tytułu obowiązkowych składek na dzień 18 marca 2011 r. wynosił 6 105,10 zł. Dokonując oceny zasadności wniosku skarżącego, w pierwszej kolejności podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy powinno nastąpić na podstawie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które to powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu. Wprawdzie wpis w niniejszej sprawie wynosi 10 096 zł, a na majątku wnioskodawcy prowadzona jest aktualnie egzekucja, jednakże analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie nadesłał wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego oraz małżonkę rachunków bankowych. Wprawdzie nadesłał on pewne informacje w tym zakresie, jednakże nie były one kompletne. Tymczasem nadesłanie żądanych dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak ilość posiadanych rachunków bankowych, stan ich sald oraz historię operacji. W niniejszej sprawie istnieją niewyjaśnione przez wnioskodawcę wątpliwości co do rzeczywistej wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów. Deklaruje on bowiem we wniosku, że nie posiada zasobów pieniężnych, a jedynym źródłem jego dochodów jest emerytura w kwocie 1 000 zł brutto (636,60 zł netto) miesięcznie. Nie wyjaśnia jednak istotnej okoliczności, skąd czerpie środki na dokonywanie zakupów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 315 112,48 zł brutto (w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.), skoro w tym czasie sprzedaż wyniosła 8 290,31 zł brutto. Powyższe postępowanie skarżącego, polegające na selektywnym podawaniu informacji skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Dodać przy tym należy, że zniesienie wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o przyznaniu prawa pomocy nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). W rozpatrywanej sprawie decydujący wpływ na dokonaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy miało nieusunięcie przez skarżącego wskazanych wątpliwości co do jego sytuacji materialnej. Wnioskodawca posiadał wszelkie informacje w kwestii wyjaśnienia nieścisłości w złożonym oświadczeniu. Precyzyjnie okoliczności te zostały wymienione w wezwaniu do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 P.p.s.a., wystosowanym przez referendarza sądowego. Strona wprawdzie odpowiedziała na powyższe wezwanie, nie przedkładając wszystkich żądanych dokumentów źródłowych co tym samym uniemożliwiło pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego. W tej sytuacji nie było wystarczających podstaw do uznania oświadczeń i twierdzeń skarżącego za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.