III SA/Gd 27/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobytą kopalinę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. J. W. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, z uwagi na wątpliwości co do jego sytuacji materialnej. W dniu 30 czerwca 2012 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Podniósł, że nie może przedstawić "wyciągu z czegoś co nie istnieje". Ponadto jak ma zmusić żonę, z którą nie łączą go żadne więzi gospodarcze i majątkowe, do finansowania procesu, który jest jego wyłączną sprawą. W jego ocenie, takie orzeczenie pozbawia go konstytucyjnego prawa do sądu. Ocena jego dochodów dokonana w przedmiotowym postanowieniu jest całkowicie nierzetelna i pozbawiona logiki. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Wniosek jest niezasadny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał m.in., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. W jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa. Skarżący jest właścicielem działek o łącznej powierzchni około 19 hektarów oraz samochodów osobowych: Mitsubishi [...], rok produkcji 1997 i Mercedes [...], rok produkcji 2001. W związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi, majątek ten został zajęty przez komornika. Dom o powierzchni 200 m2 w miejscowości C. stanowi własność żony. Wnioskodawca podał, że jedynym źródłem dochodów trzyosobowej rodziny jest pobierana przez niego emerytura w wysokości 1.000 zł brutto miesięcznie. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych, zaś wszelkie opłaty ponosi żona. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. To rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 29 maja 2012 r. (doręczonym w dniu 1 czerwca 2012 r.), wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: odpisów zeznań podatkowych za 2011 r., złożonych przez niego oraz małżonkę, bądź imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) ze wskazaniem wszystkich ich źródeł za 2011 r. i okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.; kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość pobieranej emerytury; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i przedmiotów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w 2011 r. oraz w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.; kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, itp.); wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego, jego małżonkę rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy oraz małżonki. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał umowę majątkową małżeńską, zestawienia zakupów i sprzedaży dla celów podatku od towarów i usług dotyczące działalności gospodarczej opisanej jako: "Eksploatacja kruszywa J. W., C. A. [...]", za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. oraz " firma J. W., C., ul. [...]", za okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r., odpis zeznania PIT 28 o wysokości przychodu za 2011 r. uzyskanego przez małżonkę z tytułu najmu, odpis deklaracji PIT 16A o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w 2011 r.; kopię przekazu pocztowego oraz polecenia przelewu świadczeń emerytalnych małżonków, wyciągi z trzech rachunków bankowych za okres od 1 marca 2012 r. do 31 maja 2012 r. prowadzonych przez Bank [...] S.A., z których dwa dotyczą skarżącego, a jeden małżonki; dokumenty obrazujące wysokość wydatków z tytułu podatku od nieruchomości, zużycia energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych oraz wywozu odpadów; odpis decyzji ZUS o stanie zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz dokumenty potwierdzające prowadzenie postępowań egzekucyjnych. Należy podkreślić, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, emerytura skarżącego nie jest jedynym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny wnioskodawcy. Do źródeł tych należą bowiem: świadczenia emerytalne wnioskodawcy i jego małżonki w łącznej wysokości 1.543,98 zł netto miesięcznie; działalność gospodarcza w ramach której wnioskodawca w 2011 r. zadeklarował sprzedaż brutto w wysokości 121.114,65 zł oraz zakupy na kwotę 131.766,85 zł brutto. W okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. sprzedaż wyniosła 8.290,31 zł brutto, zaś zakupy - 315.112,48 zł brutto. Wnioskodawca pominął również we wniosku fakt uzyskiwania przez małżonkę przychodów z tytułu najmu, które w 2011 r. wyniosły 56.140,90 zł. Nie podał także danych w tym przedmiocie za okres od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. Z zestawień operacji dokonanych na rachunkach bankowych wnioskodawcy i jego żony wynika, że w dniu 7 maja 2012 r. skarżący otrzymał kwotę 60.000 zł z tytułu udzielonego kredytu. W okresie od 1 marca 2012 r. do 31 maja 2012 r. suma wpływów na rachunek bankowy małżonki skarżącego o numerze [...] wyniosła 96.994,12 zł. Na powyższe konto przekazywane były m.in. środki pochodzące z innego rachunku bankowego należącego do małżonków o numerze [...]. Dotyczy to operacji z 18 kwietnia 2012 r. (5.000 zł), 7 maja 2012 r. (2.000 zł, 10.000 zł) oraz 28 maja 2012 r. (20.000 zł). Pomimo wezwania do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, skarżący nie przedstawił danych dotyczących konta o numerze [...]. Wnioskodawca nie ujawnił również historii operacji na rachunku bankowym w Banku [...] w C., na który - jak wynika z nadesłanego polecenia przelewu - wpływa emerytura jego małżonki. Udokumentowane miesięczne wydatki małżonków z tytułu podatku od nieruchomości, zużycia energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych oraz wywozu odpadów wynoszą średnio 734,84 zł. Przeciwko wnioskodawcy toczy się szereg postępowań egzekucyjnych (sygn. [...] - należność główna 285.202,93 zł oraz odsetki; sygn. [...] - należność główna 15.858,29 zł oraz odsetki; sygn. [...] - należność główna 16.679,89 zł oraz odsetki), zaś stan jego zadłużenia wobec ZUS z tytułu obowiązkowych składek na dzień 18 marca 2011 r. wynosił 6.105,10 zł. Niewątpliwie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy powinno nastąpić na podstawie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które to powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skarżący nie nadesłał wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego oraz małżonkę rachunków bankowych. Wprawdzie nadesłał on pewne informacje w tym zakresie, jednakże nie były one kompletne. Tymczasem nadesłanie żądanych dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak ilość posiadanych rachunków bankowych, stan ich sald oraz historię operacji. W niniejszej sprawie istnieją niewyjaśnione przez wnioskodawcę wątpliwości co do rzeczywistej wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów. Deklaruje on bowiem we wniosku, że nie posiada zasobów pieniężnych, a jedynym źródłem jego dochodów jest emerytura w kwocie 1.000 zł brutto (636,60 zł netto) miesięcznie. Nie wyjaśnia jednak istotnej okoliczności, skąd czerpie środki na dokonywanie zakupów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 315.112,48 zł brutto (w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r.), skoro w tym czasie sprzedaż wyniosła 8.290,31 zł brutto. Postępowanie skarżącego, polega na selektywnym podawaniu informacji uniemożliwia wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego możliwości płatniczych. Dodać należy, że zniesienie wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o przyznaniu prawa pomocy nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Decydujący wpływ na dokonaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy miało nieusunięcie przez skarżącego wskazanych wątpliwości, co do jego sytuacji materialnej. Wnioskodawca posiadał wszelkie informacje w kwestii wyjaśnienia nieścisłości w złożonym oświadczeniu. Precyzyjnie okoliczności te zostały wymienione w wezwaniu do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a., wystosowanym przez referendarza sądowego. Strona wprawdzie odpowiedziała na powyższe wezwanie, nie przedłożyła jednak wszystkich żądanych dokumentów źródłowych, co tym samym uniemożliwiło pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego. W tej sytuacji nie było wystarczających podstaw do uznania oświadczeń i twierdzeń skarżącego w tym zakresie za uprawdopodobnione. W odniesieniu do twierdzeń zawartych w sprzeciwie Sąd zauważa, że w żaden sposób wnioskodawca nie ustosunkował się do kwestii braku danych dotyczących rachunków bankowych oraz źródeł finansowania działalności gospodarczej. Sąd zdaje sobie sprawę ze stosunkowo wysokiej kwoty wpisu sądowego, niemniej poważne wątpliwości wynikające z analizy dostarczonych dokumentów nie pozwalają na uznanie, że skarżącemu należy przyznać prawo pomocy. Niezrozumiała też jest argumentacja wnioskodawcy, że z żoną nie łączą go żadne więzi gospodarcze i majątkowe skoro we wniosku deklarował, że wszelkie opłaty ponosi żona. W konsekwencji, na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.