III SA/Gd 273/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...]. Na podstawie umowy Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta udzielił J. M. pożyczki ze środków Funduszu Pracy w kwocie 25 000 zł na finansowanie podjęcia działalności gospodarczej w zakresie handlu artykułami spożywczymi. Wnioskiem z dnia 5 marca 2007 r. J. M. zwróciła się o umorzenie kwoty niespłaconej pożyczki na podstawie art. 18 ust. 4a pkt 2 i pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.) oraz art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.). Wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, na utrzymaniu ma dwoje małoletnich dzieci, na które otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym mężu, zamieszkuje u rodziców. Ponadto po śmierci męża pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy psychiatrów, gdyż cierpi na depresję relatywną. W trudnej sytuacji znajduje się także poręczyciel przedmiotowej pożyczki L. T. (matka wnioskodawczyni). Osiąga ona niewielkie dochody ze stosunku pracy, na jej utrzymaniu pozostaje bezrobotny mąż oraz studiująca córka, choruje na nadciśnienie tętnicze. W jej ocenie sytuacja rodzinna oraz finansowa zarówno pożyczkobiorcy, jak i poręczyciela, a także zasady współżycia społecznego w pełni uzasadniają umorzenie udzielonej pożyczki. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 139 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. 18 ust. 4a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu odmówił umorzenia pozostałych do spłaty należności. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. W rozpatrywanej sprawie zabezpieczenie udzielonej pożyczki stanowi hipoteka ustanowiona na nieruchomości, dla której prowadzona jest Kw nr [...] przez Sąd Rejonowy w H. Wydział Ksiąg Wieczystych, będącej własnością I. M. M. oraz poręczenie L. T., zaś przedstawiona we wniosku sytuacja ekonomiczna zarówno pożyczkobiorcy, jak i poręczyciela nie stanowi podstawy odstąpienia od egzekucji z nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła J. M. Strona zarzuciła, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem art. 18 ust. 4a pkt 2 i 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu poprzez przyjęcie, że strona nie spełnia przesłanek do umorzenia pożyczki pomimo, że znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej, losowej i materialnej i za umorzeniem pożyczki przemawiają szczególne względy społeczne, zaś ewentualne postępowanie egzekucyjne spowodowałoby pozbawienie jej i małoletnich dzieci środków utrzymania. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania J. M., decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy ocenił zasadność żądania strony na podstawie przesłanek wymienionych w art. 18 ust. 4, 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Po analizie sytuacji życiowej i finansowej, w jakiej znalazła się strona wojewoda stwierdził, że w sprawie występuje okoliczność, o której mowa w art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. Za takim stanowiskiem przemawiają bowiem szczególne względy społeczne. Jednakże okoliczność ta nie występuje w odniesieniu do poręczyciela – L. T., która dysponuje stałym źródłem dochodu. Nadto istnieje możliwość zaspokojenia wierzyciela z nieruchomości, na której ustanowiona została hipoteka. Z tych przyczyn nie została spełniona przesłanka określona w art. 18 ust. 4b powoływanej ustawy, w świetle której w przypadku odpowiedzialności solidarnej za dług okoliczności wymienione w ust. 4a uzasadniające umorzenie muszą zachodzić co do wszystkich zobowiązanych. Jednocześnie organ wskazał, że brak jest podstaw do umorzenia pożyczki na mocy art. 18 ust. 4 oraz ust. 4a pkt 2 powołanej ustawy. W odniesieniu do pierwszej z przesłanek wojewoda wyjaśnił, że strona prowadziła działalność gospodarczą przez okres krótszy niż 24 miesiące, tym samym nie spełnia postanowień § 10 umowy pożyczki. Natomiast kwestia umorzenia nie może być rozpatrywana w oparciu o powoływaną przez odwołującą się przesłankę z art. 18 ust. 4a pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, gdyż nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dopiero bowiem w jego wyniku można stwierdzić czy na skutek egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła J. M., żądając uchylenia decyzji organów obu instancji. Zarzuciła organom administracji naruszenie art. 18 ust. 4a pkt 2 i 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu poprzez przyjęcie, że skarżąca pomimo trudnej sytuacji rodzinnej, losowej i materialnej oraz pozbawienia jej i małoletnich dzieci w wyniku ewentualnego wszczęcia egzekucji środków utrzymania, nie spełnia przesłanek do umorzenia pożyczki. Podniosła także zarzut dokonania przez organy ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, który jednoznacznie potwierdza trudna sytuację życiową i ekonomiczną L. T. i I. M. W uzasadnieniu skargi skarżąca przyznała, że nie spełniła zawartego w § 10 umowy pożyczki warunku dającego podstawy do ubiegania się o umorzenie pożyczki do wysokości 50%, wskazała przy tym na przyczyny takie stanu rzeczy. Skarżąca przedstawiła nadto sytuację rodzinną i finansową, zarówno swoją, jak i L. T. (poręczyciela). Wskazane w skardze okoliczności w tym zakresie były podnoszone przez skarżącą na etapie postępowania administracyjnego. Skarżąca dodała również, że I. M. to osoba niezamożna, posiadającą zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 134 § 1 w/w aktu normatywnego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w myśl art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. nr 99 poz. 1001 ze zm.), pożyczki z Funduszu Pracy otrzymane na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych. Tym samym wniosek skarżącej został rozpatrzony w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. 2003 nr 58 poz. 514 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi, że starosta może udzielać z Funduszu Pracy pożyczek bezrobotnym, pracownikom w okresie wypowiedzenia zwalnianym z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy - na podjęcie działalności gospodarczej. Pożyczka dla tych osób, może być umorzona na wniosek pożyczkobiorcy przez starostę do wysokości 50%, pod warunkiem prowadzenia działalności przez okres co najmniej 24 miesięcy oraz po spełnieniu innych warunków określonych w umowie (art. 18 ust.1 pkt 4 ustawy). Bezsporne jest w sprawie, że w przypadku skarżącej nie mogło dojść do umorzenia pożyczki na podstawie powołanego wyżej art. 18 ust.1 pkt 4 ustawy, bowiem nie prowadziła ona działalności gospodarczej przez okres co najmniej 24 miesięcy, co skarżąca sama przyznaje w odwołaniu i w skardze. Poza wymienionym wyżej przepisem ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu zawiera inną jeszcze podstawę umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy - chodzi tutaj o przepis art. 18 ust. 4a w związku z ust. 4b. Przepis ten stanowi, że starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności; 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania; 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności; 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Art. 18 ust.4b stanowi, że umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. Rzeczą organów administracji rozpatrujących wniosek o rozłożenie na raty spłaty pożyczki udzielonej z środków Funduszu Pracy jest zatem ocena, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 18 ust. 4a pkt 1 – 5 ustawy o zatrudnieniu. Jedynie potwierdzenie istnienia którejkolwiek z nich może skutkować umorzeniem części pożyczki. W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia organy obu instancji nie dokonały jakichkolwiek ustaleń odnośnie sytuacji materialnej w jakiej znajdują się zobowiązani do spłaty pożyczki. Wprawdzie organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do skarżącej zachodzi wyrażona w art. 18 ust. 4a pkt 5 przesłanka umorzenia pożyczki, to już w odniesieniu do L. T. i I. M. uznał, że taka przesłanka nie istnieje. Należy w tym miejscu stwierdzić, że takie stanowisko organu nie znajduje żadnego oparcia w materiale dowodowym sprawy, bo takiego – odnośnie przedmiotowej kwestii - nie zgromadzono. Nadto trzeba zauważyć, że sam fakt posiadania stałego źródła dochodu, jak to ma miejsce w przypadku L. T., czy istniejące zabezpieczenie w postaci hipoteki na nieruchomości będącej własnością I. M., nie mogą stanowić argumentu braku istnienia szczególnych względów gospodarczych i społecznych przemawiających za umorzeniem pożyczki w sytuacji, gdy organy nie ustaliły sytuacji życiowej i materialnej w jakiej znajdują się w/w zobowiązani. Przy czym ustalenie tej sytuacji nie było możliwe jedynie na podstawie przedłożonych przez skarżącą dowodów. Mając to na uwadze Sad uznał, że brak aktualnych ustaleń co do okoliczności istotnych dla zastosowania powyższych przepisów skutkować musi oceną, że organy administracji naruszyły przepisy procedury zobowiązujące do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w drodze wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i 77 k.p.a. ) i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto orzekając w sprawie umorzenia pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy organy administracji powinny należycie wyliczyć wysokość pozostałej do zapłaty sumy pożyczki, tymczasem ani z treści zaskarżonej decyzji ani z akt sprawy nie wynika jaka jest wysokość tej sumy. W końcu Sąd stwierdza, że wbrew postanowieniom art. 18 ust. 4a ustawy decyzja organu pierwszej instancji została wydana bez wcześniejszego zasięgnięcia opinii powiatowej rady zatrudnienia, czego nie zauważył organ drugiej instancji orzekając o utrzymaniu jej w mocy. Z przedstawionych wyżej względów Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ, po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego, zbada i rozważy okoliczności o jakich mowa w art. 18 ust. 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu i po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia wyda stosowną decyzję.