III SA/Gd 277/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: WSA Alina Dominiak ( spr.) WSA Elżbieta Kowalik- Grzanka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi P.J. na orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej [...] z dnia 16 marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zdolności do czynnej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej [...] z dnia 22 stycznia 2009 r. nr [...], 2. zasądza od Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej [...] na rzecz skarżącego P. J. kwotę 257 ( dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. Wojskowa Komisja Morsko-Lekarska orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2009 r. nr [...] rozpoznała u P. J. sprawność umysłową poniżej przeciętnej ( §71 pkt 1) stwierdzając, że jest niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju – kategoria D. W orzeczeniu wskazano, że komisja orzekała na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP ( Dz. U. z 2004 r. Nr 214, poz. 2416 ze zm.), ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151, poz. 1594) rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. (Dz. U. Nr 151 z 2004 r., poz. 1595, zał. nr 2) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 października 2006 r. (Dz. U. Nr 211, poz. 1557, zał. nr 1) w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. P. J. odwołał się od tego orzeczenia przedstawiając opinię psychologiczną z dnia 24 czerwca 2008 r., wydaną przez Pracownię Psychologiczną w E., oraz notatkę służbową z dnia 3 lutego 2009 r. sporządzoną przez Konsultanta Dowódcy ds. Profilaktyki Psychologicznej Jednostki Wojskowej [...] w T.. Po rozpatrzeniu odwołania Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej orzeczeniem z dnia 16 marca 2009 r. nr [...] utrzymała w mocy orzeczenie Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej z dnia 22 stycznia 2009 r. W podstawie prawnej organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z § 23 rozporządzenia MON z dnia 25 czerwca 2004 r. (Dz. U. nr 151, poz. 1595, zał. nr 2) oraz rozporządzenie MON z dnia 20 października 2006 r. (Dz. U. Nr 211, poz. 1557, zał. nr 1), zmieniającego rozporządzenie z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. W uzasadnieniu Komisja podała, że dokonała analizy posiadanej dokumentacji służbowo-lekarskiej oraz zapoznała się wynikami testów psychologicznych przeprowadzonych przez Pracownię Psychologiczną Marynarki Wojennej na potrzeby WKML. W toku postępowania przeprowadzono rozmowę z psychologiem Pracowni Psychologicznej w E.. Komisja ustaliła, że badanie testem Wechslera przeprowadzono po raz pierwszy w Pracowni Psychologicznej Marynarki Wojennej dla potrzeb orzeczniczych, natomiast wcześniejsze opinie psychologiczne były wydawane na podstawie innych testów psychologicznych. Podała, że zgodnie z obowiązującymi przepisami orzeczniczymi test Wechslera jest obowiązujący i rozstrzygający; nie podlega ponownej weryfikacji przez komisję odwoławczą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P. J. wniósł o uchylenie obu powyższych orzeczeń i zasądzenie kosztów postępowania. Jego zdaniem orzeczenia naruszają art. 30 a pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP w zw. z § 16 rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach przez błędne uznanie, iż jest niezdolny do czynnej służby wojskowej – na podstawie kryterium nieznanego w rozporządzeniu. Zarzucił niezgodność treści orzeczeń z wnioskiem kierującym w celu ich wydania oraz naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. przez brak wskazania podstaw prawnych rozstrzygnięć i podstawy prawnej rozpoznania stwierdzonego schorzenia. Skarżący podniósł, że do służby zasadniczej został skierowany na podstawie orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej wydanego przez Powiatową Komisję Lekarską w W. z dnia 17 lutego 2006 r. (kategoria A). Ponieważ po zakończeniu nadterminowej służby wojskowej chciał się ubiegać o stanowisko nurka, zadecydowano o kompleksowym skierowaniu - wystawiono skierowanie dotyczące zdolności do zawodowej służby wojskowej i skierowanie w celu orzeczenia przydatności do nurkowania do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej oraz skierowanie w celu orzeczenia przydatności do służby poza granicami kraju do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej. W związku z negatywnymi orzeczeniami został zwolniony z nadterminowej zasadniczej służby wojskowej. Skarżący wskazał, że testy Wechslera, zastosowane wobec niego przeprowadza się u osób ubiegających się o zatrudnienie w wojsku w szczególnych warunkach, np. jako nurek, czy marynarz. Nie jest on właściwy dla osób, u których ustala się właściwości osobiste do pełnienia służby poza granicami kraju. Bezzasadnie zatem organ rozciągnął wyniki tego testu na orzeczenie o przydatności służby poza granicami kraju. Zastosowanie tego kryterium - nie wynikającego z przepisów –naruszyło prawo skarżącego do dostępu do służby wojskowej. W ocenie skarżącego organ odwoławczy dowolnie ocenił załączone do odwołania dokumenty. Skarżący zwrócił uwagę, że przez ponad rok WKU kierująca go do służby, ani przełożeni nie mieli jakichkolwiek zastrzeżeń, uwag i wątpliwości co do jego sprawności umysłowej. Kwestionował także odwoływanie się przez Komisję do "przepisów orzeczniczych", bowiem nie wiadomo, czy chodziło o orzecznictwo Komisji, czy też o nieznane skarżącemu przepisy. Skarżący stwierdził, że brak precyzyjnego wskazania w orzeczeniach przepisów i aktów prawnych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięć, uniemożliwiło poznanie przesłanek oraz sformułowanie zarzutów w trakcie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej wniosła o jej oddalenie. Wyjaśniła, że według testu Wechslera dokonuje się pomiaru inteligencji. W przypadku uzyskania wyniku w pełnej skali poniżej 90 punktów, zgodnie z § 71 załącznika nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 20 października 2006 r. przyznaje się do orzekanemu kategorię zdrowia D lub E. Ponadto zgodnie z § 71 p. 1 rozporządzenia MON z dnia 29 listopada 2005 r., żołnierz taki jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej i niezdolny do służby poza granicami państwa (zał. nr 2) oraz niezdolny do służby w charakterze nurka (zał. nr 4). Zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi odnoszącymi się do powyższego paragrafu, oceny tej dokonuje się wyłącznie na podstawie wskazanego testu. Wyniki testu zobowiązywały organy do wydania na podstawie obowiązujących przepisów orzeczeń o niezdolności do zawodowej służby wojskowej oraz o niezdolności do czynnej służby wojskowej. Organ podniósł ponadto, że skierowanie do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w celu oceny przydatności do służby poza granicami państwa zostało wystawione nieprawidłowo, bowiem w G. nie ma takiej komisji lekarskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W myśl art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zauważyć należy, że z całości akt administracyjnych dotyczących skarżącego wynika, iż został on skierowany do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej w celu orzeczenia przydatności do nurkowania, w celu orzeczenia o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz skierowany do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w celu orzeczenia przydatności do służby poza granicami kraju. Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska jako organ pierwszej instancji wydała trzy orzeczenia dotyczące skarżącego. Jedno dotyczyło zdolności skarżącego do służby w charakterze nurka ( orzeczenie nr [...], od którego skarżący nie wniósł odwołania). Drugie dotyczyło zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej ( orzeczenie nr [...]; Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej po rozpoznaniu odwołania utrzymała w mocy to orzeczenie, a skarżący wniósł do tutejszego Sądu odrębną skargę na orzeczenie organu odwoławczego). Trzecie dotyczyło zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej ( nr [...] ; WKLMW utrzymała w mocy to orzeczenie i skarga w sprawie niniejszej dotyczy orzeczenia organu odwoławczego w tej sprawie). Strony nie wskazują , by kiedykolwiek zostało wydane czwarte orzeczenie dotyczące skarżącego, którego treść wprost odnosiłaby się do przydatności skarżącego do służby poza granicami kraju. W orzeczeniu organu pierwszej instancji stwierdzono, że orzeczenie poprzedziło "zarządzenie dowódcy JW." W aktach sprawy brak jednak skierowania w celu stwierdzenia zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej, znajduje się w nich natomiast skierowanie w celu orzeczenia przydatności skarżącego do służby poza granicami kraju. Także organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wiąże wydane w niniejszej sprawie orzeczenie ze skierowaniem w celu orzeczenia przydatności do służby poza granicami kraju, bo tylko to skierowanie zostało wystawione do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, wobec czego organ wskazał, że jako organ pierwszej instancji orzekała Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska, bo w G. nie ma Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej. Podkreślenia wymaga , że ani zaskarżone orzeczenie organu drugiej instancji, ani poprzedzające je orzeczenie pierwszej instancji nie zawiera szczegółowych podstaw prawnych. Oba organy zbiorczo powołują akty prawne, np. "ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony", "rozporządzenie MON z dnia 20 października 2006 r." Gdy organ odwoławczy wskazuje na konkretny przepis, to dotyczy on możliwości utrzymania w mocy przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji ( art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) oraz składu i sposobu działania wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia ( § 23 rozporządzenia MON z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, Dz. U. Nr 151, poz.1595). Z uwagi na rozbieżność treści skierowania w celu orzeczenia przydatności skarżącego do służby poza granicami kraju z rozstrzygnięciem ( orzeczeniem) dotyczącym jego zdolności do czynnej służby wojskowej , jak też z uwagi na brak wskazania konkretnych przepisów prawa będących podstawą rozstrzygnięcia zaskarżone orzeczenie wymyka się spod kontroli Sądu. Nie wiadomo bowiem z jakich przyczyn doszło do wydania orzeczenia w sprawie zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej – czy na skutek skierowania dotyczącego przydatności do służby poza granicami kraju, czy też z innych względów. Sytuacja ta uniemożliwia merytoryczną ocenę orzeczeń , jak też ocenę, czy orzeczenia w sprawie niniejszej wydały właściwe wojskowe komisje lekarskie. Należy bowiem wskazać, że choć faktycznie – jak wynika z treści § 2 pkt 8 i 9 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości ( Dz. U. Nr 151, poz. 1594 ze zm.) , w G. nie utworzono rejonowej wojskowej komisji lekarskiej, to jednak w G. utworzono terenową wojskową komisję lekarską . Organem orzekającym w pierwszej instancji jest terenowa wojskowa komisja lekarska, a rejonowe wojskowe komisje lekarskie są komisjami wyższego stopnia w stosunku do terenowych wojskowych komisji lekarskich ( § 3 ust.4-7 ). Powszechnie znaną zasadą jest , że sprawę rozstrzyga najpierw organ niższego stopnia jako organ pierwszej instancji. Tymczasem skierowanie dotyczące orzeczenia przydatności skarżącego do służby poza granicami kraju zostało wystawione do organu wyższego stopnia – do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej . W tej sytuacji przypuszczać można było, że w skierowaniu powinno być użyte określenie "Terenowa", zamiast "Rejonowa". Jednak wobec wcześniejszych rozważań, iż nie można ustalić z jakich przyczyn doszło do wydania orzeczeń w sprawie zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej , nie można też przesądzić o tym, jakie organy powinny w sprawie orzekać. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił orzeczenia organów obu instancji. Organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę będzie musiał w pierwszej kolejności rozważyć, co zainicjowało niniejsze postępowanie , a co za tym idzie, czy przedmiotem rozstrzygania powinna być zdolność skarżącego do czynnej służby wojskowej, czy jego przydatność do służby poza granicami kraju . Organ powinien też rozważyć, czy jest właściwy do rozpatrzenia sprawy. Swoje stanowisko w przypadku wydania decyzji organ powinien uzasadnić mając na uwadze treść art. 107 § 1 k.p.a. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane.