III SA/Gd 278/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędziowie: WSA Alina Dominiak ( spr.) WSA Elżbieta Kowalik- Grzanka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi P. J. na orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej [...] z dnia 16 marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej [...] z dnia 22 stycznia 2009 r. nr [...], 2. zasądza od Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej [...] na rzecz skarżącego P. J. kwotę 257 ( dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. określa, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. Wojskowa Komisja Morsko-Lekarska orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2009 r. nr [...] rozpoznała u P. J. sprawność umysłową poniżej przeciętnej ( §71 p.1) stwierdzając, że stan zdrowia badanego czyni go niezdolnym do pełnienia zawodowej służby wojskowej – kategoria "N" . W orzeczeniu wskazano, że Komisja orzekała na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP ( Dz. U. z 2004 r. Nr 214, poz. 2416 ze zm.), ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. K.p.a. ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151, poz. 1594), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422, zał. nr 2), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 listopada 2005 r. (Dz. U. Nr 253, poz. 2130, zał. nr 2) i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 27 września 2006 r. (Dz. U. Nr 177, poz. 1314, zał. nr 2) w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. P. J. odwołał się od tego orzeczenia przedstawiając opinię psychologiczną z dnia 24 czerwca 2008 r., wydaną przez Pracownię Psychologiczną w E., oraz notatkę służbową z dnia 3 lutego 2009 r. sporządzoną przez Konsultanta Dowódcy ds. Profilaktyki Psychologicznej Jednostki Wojskowej [...] w T.. Po rozpatrzeniu odwołania Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej orzeczeniem z dnia 16 marca 2009 r. nr [...] , utrzymała w mocy orzeczenie Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej. W podstawie prawnej organ wskazał art. 127 § 1 i art. 138 k.p.a. w związku z § 32 rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422, zał. nr 2), rozporządzeń MON: z dnia 29 listopada 2005 r. (Dz. U. Nr 253, poz. 2130, zał. nr 2) i z dnia 27 września 2006 r. (Dz. U. Nr 177, poz. 1313 i 1314, zał. nr 2), zmieniających rozporządzenie MON z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. W uzasadnieniu Komisja podała, że dokonała analizy posiadanej dokumentacji służbowo-lekarskiej oraz zapoznała się wynikami testów psychologicznych przeprowadzonych przez Pracownię Psychologiczną Marynarki Wojennej na potrzeby WKML. W toku postępowania przeprowadzono rozmowę z psychologiem Pracowni Psychologicznej w E.. Komisja ustaliła, że badanie testem Wechslera przeprowadzono po raz pierwszy w Pracowni Psychologicznej Marynarki Wojennej dla potrzeb orzeczniczych, natomiast wcześniejsze, powoływane przez stronę, opinie psychologiczne były wydawane na podstawie innych testów psychologicznych. Podała, że zgodnie z obowiązującymi przepisami orzeczniczymi test Wechslera jest obowiązujący i rozstrzygający; nie podlega ponownej weryfikacji przez komisję odwoławczą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P. J. wniósł o stwierdzenie nieważności obu powyższych orzeczeń względnie o ich uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W jego ocenie orzeczenia naruszały art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z § 10 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości poprzez przyjęcie, że Komisje obu instancji były organami właściwymi w sprawie, podczas gdy ze skierowania w celu orzeczenia przydatności strony do służby poza granicami kraju wynikało, że zostało wystawione do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, a nie do Wojskowej Komisji Morsko-Lekarskiej; ponadto naruszały § 9 pkt 4 w/w rozporządzenia przez błędne uznanie, że skarżący jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju na podstawie kryterium nieznanego temu aktowi prawnemu; naruszenie art. 107 k.p.a. przez brak wskazania podstawy prawnej orzeczeń, tj. ograniczenie się jedynie do wskazania rozporządzeń, na podstawie których organy orzekały oraz brak wskazania podstawy prawnej rozpoznania stwierdzonego u skarżącego schorzenia. Skarżący podniósł, że do służby zasadniczej został skierowany na podstawie orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej wydanego przez Powiatową Komisję Lekarską w W. z dnia 17 lutego 2006 r. (kategoria A). Ponieważ chciał się ubiegać po zakończeniu nadterminowej służby wojskowej o stanowisko nurka, zdecydowano o kompleksowym skierowaniu, tj. odnośnie zawodowej służby wojskowej, co do stanowiska nurka oraz służby poza granicami kraju. W związku z negatywnymi orzeczeniami został zwolniony z nadterminowej zasadniczej służby wojskowej. Skarżący zarzucił, że mimo skierowania do Komisji właściwej na podstawie § 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości do orzekania wobec osób w nadterminowej zasadniczej służbie wojskowej, orzeczenia w sprawie wydawały komisje właściwe dla osób służących w Marynarce Wojennej, tymczasem odbywał służbę w wojskach lądowych. Kwestionował także odwoływanie się przez Komisję do "przepisów orzeczniczych". W szczególności nie wiadomo czy chodziło o orzecznictwo Komisji czy też o nieznane skarżącemu przepisy. Wskazał, że testy Wechslera przeprowadza się u osób ubiegających się o zatrudnienie w wojsku w szczególnych warunkach, np. jako nurek, czy na okrętach Marynarki Wojennej. Nie jest on właściwy dla osób, u których ustala się właściwości osobiste do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Bezzasadnie zatem organ rozciągnął wyniki tego testu na orzeczenie o przydatności do zawodowej służby wojskowej oraz służby poza granicami kraju. Zastosowanie tego kryterium - nie wynikającego z przepisów – niewątpliwie naruszyło prawo strony do dostępu do służby wojskowej. W ocenie skarżącego Komisja odwoławcza dowolnie oceniła załączone do odwołania dokumenty. Zwrócił uwagę, że przez ponad rok WKU kierująca go do służby, ani przełożeni nie mieli jakichkolwiek zastrzeżeń, uwag i wątpliwości co do jego sprawności umysłowej. Stwierdził, że brak precyzyjnego wskazania w orzeczeniach przepisów i aktów prawnych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięć, uniemożliwiło poznanie przesłanek oraz sformułowanie zarzutów w trakcie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej wniosła o jej oddalenie. Wyjaśniła, że skarżący został skierowany do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej w celu orzeczenia przydatności do nurkowania oraz oceny zdolności do zawodowej służby wojskowej. Został on skierowany na badania psychologiczne, zaś w przypadku istnienia podejrzenia o obniżenie rozwoju intelektualnego wykonywany jest test Wechslera, według którego dokonuje się pomiaru inteligencji. W przypadku uzyskania wyniku poniżej 90 punktów, zgodnie z § 71 załącznika nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 20 października 2006 r. przyznaje się kategorię zdrowia D lub E. Ponadto zgodnie z § 71 p. 1 rozporządzenia MON z dnia 29 listopada 2005 r., żołnierz taki jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej i niezdolny do służby poza granicami państwa (zał. nr 2) oraz niezdolny do służby w charakterze nurka (zał. nr 4). Zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi odnoszącymi się do powyższego paragrafu, oceny tej dokonuje się wyłącznie na podstawie wskazanego testu. W tej sytuacji należy uznać, że Komisje obu instancji wydały prawidłowe orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W myśl art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji należało ocenić, czy w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej skarżącego P. J. wypowiadały się właściwe komisje lekarskie. Z akt administracyjnych skarżącego wynika, że został on skierowany w dniu 8 października 2008 r. przez Zastępcę Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej w celu orzeczenia m.in. o przydatności do zawodowej służby wojskowej. Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2009 r. nr [...] wypowiedziała się w kwestii zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Rozpatrując odwołanie od tego ostatniego orzeczenia Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej wydała w dniu 16 marca 2009 r. orzeczenie nr [...], które zostało zaskarżone niniejszą skargą. Sposób określenia podstawy prawnej orzeczenia ( decyzji) organu tak pierwszej, jaki drugiej instancji nie pozwala na stwierdzenie, na postawie jakich przepisów i jakiego aktu prawnego organy obu instancji uznały, że są właściwe do orzekania w niniejszej sprawie. Oba organy bowiem nie powołały się na konkretne przepisy konkretnych aktów prawnych, a tylko w podstawie prawnej orzeczeń zbiorczo wymieniły akty prawne. Wojskowe komisje wojskowe zostały utworzone na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości ( Dz. U. Nr 151, poz. 1594 ze zm.). Właściwość wojskowych komisji lekarskich w sprawach orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej, tryb kierowania do wojskowych komisji lekarskich żołnierzy zawodowych i osób ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej normuje rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach ( Dz. U. nr 133, poz. 1422 ze zm.), zwane dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia właściwość miejscową wojskowej komisji lekarskiej ustala się 1) w stosunku do żołnierzy zawodowych - ze względu na miejsce stacjonowania jednostki wojskowej, w której pełnią służbę; 2) w stosunku do osób ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej - ze względu na miejsce ich zamieszkania. Co do zasady do orzekania o zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej są właściwe terenowe wojskowe komisje lekarskie, stosownie do ich właściwości miejscowej( § 3), ponadto w ściśle określonych przypadkach inne komisje, m.in. Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska. Przepis § 8 rozporządzenia przewiduje, że do Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej należy: 1) orzekanie w stosunku do żołnierzy zawodowych zajmujących w jednostkach Marynarki Wojennej stanowiska służbowe do stopnia etatowego kapitana marynarki włącznie: a) o zdolności do zawodowej służby wojskowej, b) o zdolności do pełnienia służby na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej oraz w jednostkach nadbrzeżnych Marynarki Wojennej, ba) o zdolności do służby w charakterze nurków, c) w sprawach wymienionych w § 3 pkt 2, 3 i 4 lit. a-d; 2) orzekanie o zdolności do zawodowej służby wojskowej: a) kandydatów do Akademii Marynarki Wojennej i Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej, b) podchorążych Akademii Marynarki Wojennej i elewów Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej; 3) orzekanie w stosunku do kandydatów, o których mowa w pkt 2 lit. a: a) o zdolności do pełnienia służby na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej oraz w jednostkach nadbrzeżnych Marynarki Wojennej, aa) o zdolności do służby w charakterze nurków, b) w sprawach wymienionych w § 3 pkt 2; 4) orzekanie w stosunku do żołnierzy, o których mowa w pkt 2 lit. b: a) o zdolności do pełnienia służby na okrętach wojennych i innych jednostkach pływających Marynarki Wojennej oraz w jednostkach nadbrzeżnych Marynarki Wojennej, aa) o zdolności do służby w charakterze nurków, b) w sprawach wymienionych w § 3 pkt 2 i 3; 5) przeprowadzanie okresowych i okolicznościowych badań lekarskich żołnierzy, o których mowa w pkt 1 i pkt 2 lit. b. Wojskowa Komisja Morsko- Lekarska byłaby właściwa do orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej skarżącego, gdyby spełnione zostały przesłanki z § 8 rozporządzenia. Skarżący, jak wynika z akt sprawy, w chwili orzekania pełnił czynną służbę wojskową - był żołnierzem nadterminowej zasadniczej służby wojskowej. W rozumieniu ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( t. j. Dz. U. z 2008 r. , Nr 141, poz. 892 ze zm.) określenie "żołnierze zawodowi" określa żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej i pełniących tę służbę na podstawie kontraktu na pełnienie służby stałej lub kontraktu na pełnienie służby terminowej, a także żołnierzy zawodowych asesorów i sędziów sądów wojskowych, którzy na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych pełnią służbę stałą ( art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy). Z akt sprawy nie wynika, by skarżący pełnił służbę jako służbę kandydacką, która zgodnie z art. 124 ust. 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych powstaje w drodze powołania do takiej służby. Jest to o tyle istotne, że w § 12 pkt 1 rozporządzenia stwierdzono, iż jeżeli w dalszych jego przepisach jest mowa o żołnierzu zawodowym, to należy przez to rozumieć również kandydata na żołnierza zawodowego pełniącego czynną służbę wojskową jako służbę kandydacką. Wobec powyższego nie zachodzi w stosunku do skarżącego sytuacja z § 8 pkt 1 rozporządzenia, bowiem dotyczy on żołnierzy zawodowych. Nie zachodzi też sytuacja z § 8 pkt 2 rozporządzenia, bowiem skarżący nie był kandydatem do Akademii Marynarki Wojennej, Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej , nie jest też podchorążym Akademii Marynarki Wojennej ani elewem Szkoły Podoficerskiej Marynarki Wojennej. Przepis § 8 pkt 3 i 4 odnosi się do kandydatów i żołnierzy, o których mowa w pkt 2 tegoż paragrafu, zaś pkt 5 – do żołnierzy, o których mowa w pkt 1 i pkt 2 lit. b, wobec czego również nie mają one zastosowania do skarżącego. Tak więc Wojskowa Komisja Morsko – Lekarska nie była właściwa do orzekania o zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Przypomnieć należy, że orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej jest decyzją ( art. 5 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). W tej sytuacji do orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej ma zastosowanie art. 107 § 1 k.p.a., który określa składniki decyzji. Zgodnie z tym przepisem decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzja organu pierwszej instancji tych składników właściwie nie zawiera . Powołanie podstawy prawnej nie oznacza bowiem zacytowania szeregu aktów prawnych , lecz konkretnych przepisów tych aktów. Nie wiadomo, jaki akt prawny organ miał na uwadze, stwierdzając rozpoznanie "§ 71 pkt. 1", bowiem go nie wskazał. Uzasadnienie decyzji w dwóch zdaniach w tej sytuacji należy uznać za brak uzasadnienia faktycznego i prawnego. Wojskowa Komisja Lekarska Marynarki Wojennej rozpoznając odwołanie skarżącego wypowiedziała się w sprawie merytorycznie, nie zauważając ani tego, że organ pierwszej instancji wydał orzeczenie z naruszeniem przepisów o właściwości, ani naruszenia przez ten organ art. 107 § 1 k.p.a. Stwierdzić w tej sytuacji należy, że organ drugiej instancji również nie był właściwy do orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej skarżącego. Ponadto orzeczenie organu odwoławczego także nie zawiera przywołania konkretnych przepisów aktów prawnych, na podstawie których zapadło rozstrzygnięcie, poza art. 127 § 1 k.p.a. dotyczącym możliwości wniesienia odwołania od decyzji tylko do jednej instancji, art. 138 k.p.a. dotyczącym form rozstrzygnięć organu odwoławczego, oraz § 32 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. ( Dz. U. nr 133, poz. 1422). W/w rozporządzenie to przywoływane już wcześniej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Jego § 32 dotyczy jednakże tylko składu i sposobu działania wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia. W tej sytuacji uznać należało, że zaskarżone orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej wydane zostało nie tylko przez organ niewłaściwy, ale też z rażącym naruszeniem prawa , bowiem utrzymało w mocy orzeczenie wydane przez organ niewłaściwy , jak też było dotknięte innymi, istotnymi uchybieniami. Okoliczności powyższe – tj. wydanie decyzji przez organy obu instancji z naruszeniem przepisów o właściwości oraz wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa przez organ odwoławczy stanowią przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto , zgodnie z art. 135 p.p.s.a, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. stwierdził zarówno nieważność zaskarżonego orzeczenia Wojskowej Komisji Lekarskiej Marynarki Wojennej, jak i orzeczenia organu pierwszej instancji , tj. Wojskowej Komisji Morsko- Lekarskiej. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane.