III SA/Gd 278/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2013 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej delegowanego do Prokuratury Apelacyjnej P. P. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody z dnia 4 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 lutego 2013 r. (nr [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 7 grudnia 2012 r. (nr [...]) o wymeldowaniu J. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Z wnioskiem o wymeldowanie J. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. wystąpiła właścicielka lokalu D. W. podając, że J. S. w ww. lokalu nie mieszka od 15 lat. Wskazała, że J. S. wyjechała do Włoch i założyła tam rodzinę; dwójka jej dzieci, w wieku 15 i 7 lat urodziła się we Włoszech i tam przebywa. W lokalu mieszka jedynie jej matka – J. S. Decyzją z 7 grudnia 2012 r. (nr [...]) Prezydent Miasta – działając na podstawie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) - orzekł o wymeldowaniu J. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. W uzasadnieniu organ wskazał, że przeprowadzono rozprawę administracyjną, w trakcie której przesłuchano D. W. i świadków. Nadto przesłuchano J. S. i uwzględniono dowody wskazane przez jej pełnomocnika. W dniu 5 czerwca 2012 r. przeprowadzono oględziny przedmiotowego lokalu. Na podstawie zgromadzonego i opisanego w decyzji materiału dowodowego organ uznał, że J. S. wyjechała do Włoch w 1995 r. i założyła tam rodzinę. Opuszczenie lokalu było dobrowolne i trwałe, a obecnie mieszka z mężem we Włoszech. Odwiedza lokal latem każdego roku i przebywa tam u matki. W ocenie organu przedmiotowy lokal nie jest jej centrum życiowym. Organ podkreślił, że opuszczając miejsce stałego zameldowania J. S. nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku meldunkowego i nie zgłosiła wyjazdu za granicę z zamiarem czasowego tam pobytu. Nie sposób zatem zgodzić się z jej oświadczeniem, że z kraju wyjechała z zamiarem czasowego pobytu za granicą. Deklaracja powrotu do lokalu w przyszłości nie może wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy. J. S. złożyła odwołanie od tej decyzji, wskazując na krzywdzący charakter rozstrzygnięcia. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 4 lutego 2013 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz .U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) - dalej: "k.p.a." w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ponadto utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje, że opuszczenie musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, że przynajmniej od 1995 r. J. S. nie mieszka w miejscu pobytu stałego. Opuściła miejsce pobytu stałego wraz małoletnią córką i wyjechała do Włoch; wyszła za mąż, urodziła dzieci, które chodzą tam do szkoły. Nigdy nie podjęła pracy zarobkowej i pozostaje na utrzymaniu męża. Oględziny ww. lokalu wykazały, że znajduje się on na piętrze, składa się z dwóch pokoi, w jednym mieszka J. S. (matka), drugi pokój jest zajmowany przez Z. S. (brata). Ustalono, że pomiędzy J. i J. S., a D. W. istnieje konflikt, który związany jest z uregulowaniem stanu prawnego nieruchomości. W Sądzie Rejonowym w G. toczy się sprawa o zasiedzenie tego lokalu. Zdaniem organu odwoławczego ocena dokonana przez organ pierwszej instancji była prawidłowa i wykazała jednoznacznie, że lokal nie jest centrum życiowym J. S. Nie można mówić o stałym pobycie wymienionej w lokalu, a zatem dalsze utrzymywanie meldunku stanowiłoby fikcję meldunkową. Co prawda strona przyjeżdża do lokalu na wakacje, odwiedza matkę, składa deklaracje dotyczące powrotu do kraju, jednakże fakt wieloletniego niezamieszkiwania w lokalu i sam zamiar powrotu do tego lokalu w przyszłości, nie może mieć wpływu na wynik sprawy meldunkowej. W kontekście natomiast sporu dotyczącego własności lokalu organ podkreślił wyłącznie ewidencyjny charakter instytucji meldunku. J. S. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji; ewentualnie stwierdzenia ich nieważności. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 9 ust. 2b w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz obrazę prawa procesowego, tj.: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i nast. k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że jej centrum życiowe znajduje się w miejscu stałego zameldowania i tam ześrodkowane są jej stosunki osobiste i rodzinne. W lokalu znajdują się jej ruchomości, co zostało potwierdzone podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w toku postępowania cywilnego o zasiedzenie nieruchomości oraz wizji lokalnej prowadzonej w ramach postępowania administracyjnego o wymeldowanie. Skarżąca zwróciła także uwagę, że posiada samochód osobowy zarejestrowany w Polsce. Podtrzymała twierdzenia, że jej pobyt za granicą ma charakter czasowy, uzależniony od ukończenia nauki przez jej córkę – N. L. (czerwiec 2013 r.). Podkreśliła przy tym, że nie ma miejsca pobytu za granicą ani zatrudnienia. Dodatkowo wskazała, że jej matka ma 90 lat i wymaga opieki z jej strony. W ocenie skarżącej wniosek o jej wymeldowanie był reakcją D. W. na złożony w Sądzie Rejonowym w G. wniosek o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 20 czerwca 2013 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej zwanej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, iż do wymeldowania osoby zameldowanej na pobyt stały niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: 1/ faktyczne opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego oraz 2/ niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W tym kontekście należy przyjąć, że stwierdzenie istnienia przesłanki "faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego" może nastąpić w przypadku ustalenia faktu nie zamieszkiwania danej osoby w lokalu, w którym posiada ona zameldowanie na pobyt stały, a następnie stwierdzenia, że opuszczenie przez tę osobę tego lokalu (miejsca pobytu stałego) miało charakter dobrowolny i trwały. Na ustalenie tych zatem okoliczności nakierowane być musi każdorazowo prowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające toczące się w przedmiocie wymeldowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że za "miejsce stałego pobytu" należy uznać miejsce koncentracji życiowych interesów danej osoby, w którym to osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe tj. mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych, wychodzi do pracy itp. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 6 marca 2012 r., II SA/Rz 1180/11, LEX nr 1138768). Z kolei "o trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu, tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu, a o dobrowolności opuszczenia, samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej" (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 listopada 2012 r., II SA/Bk 468/12, LEX nr 1248682). W ocenie Sądu przyjęte przez Prezydenta Miasta i Wojewodę za podstawę zaskarżonych decyzji ustalenia faktyczne istotne z punktu widzenia orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej znajdują potwierdzenie w zgromadzonym przez te organy materiale dowodowym oraz w dokonanej przez nie ocenie tego materiału. W oparciu o zgromadzone (przeprowadzone) w postępowaniu dowody (przesłuchania wskazanych przez strony świadków, zeznania stron, oględziny, dokumenty urzędowe) ustalono bowiem, że skarżąca opuściła wraz ze swoją córką (A. R.) w 1995 r. miejsce pobytu stałego wyjeżdżając do Włoch. We Włoszech zawarła związek małżeński i urodziła kolejne dwoje dzieci; nie podjęła pracy zarobkowej pozostając na utrzymaniu męża. Stwierdzono, że lokal, w którym skarżąca posiada zameldowanie na pobyt stały to dwupokojowe mieszkanie na piętrze, zamieszkiwane wspólnie przez matkę skarżącej – J. S. i jej brata – Z. S. Ustalono, że skarżąca przyjeżdża rokrocznie w okresie wakacyjnym w odwiedziny do rodziny (w szczególności do matki) zatrzymując się w tym lokalu (na czas pobytu skarżąca wraz dziećmi zajmuje pokój, w którym na co dzień zamieszkuje Z. S., który na ten okres przenosi się do pokoju zajmowanego przez jego matkę – J. S.). Ustalono, że skarżąca wyraża zamiar powrotu do kraju (w tym celu w 2011 r. przerejestrowała samochód), jednakże do tej pory powrót okazał się niemożliwy z uwagi na konieczność ukończenia we Włoszech szkoły przez jej córkę (N. L.). Oceniając zgromadzone dowody organy zgodnie przyjęły, że skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego (lokal nr [...] przy ul. [...] w G.) wyjeżdżając kilkanaście lat temu do Włoch i tam koncentruje swoje życiowe interesy. Opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny – skarżąca we Włoszech wyszła za mąż i założyła nową rodzinę wyznaczając w ten sposób tam właśnie swoje centrum życiowe (tam skarżąca przez większość czasu w roku przebywa, posiada swoje rzeczy osobiste, koncentruje sprawy rodzinne np. z związane z edukacją dzieci). W ocenie Sądu - wbrew zarzutom podniesionym w skardze - organy nie naruszyły art. 9 ust. 2b w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. organy przeprowadziły prawidłową wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy gromadząc materiał dowodowy dający podstawę do wszechstronnego rozpoznania sprawy i orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego. Stwierdzenie faktu, że skarżąca faktycznie nie przebywa (nie zamieszkuje) pod wskazanym adresem bowiem opuściła to miejsce trwale i dobrowolnie (wyjeżdżając kilkanaście lat temu do Włoch i zakładając tam rodzinę) stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie wymeldowania skarżącej i orzeczenia w tym przedmiocie. Wyjaśnić należy, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter wyłącznie ewidencyjno-rejestracyjny i służy jedynie aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności miejsca zamieszkania z miejscem zameldowania. Nie ma ona charakteru nieodwracalnego. Decyzja o wymeldowaniu nie ogranicza prawa do przebywania w lokalu ani też nie powoduje utraty prawa własności, czy współwłasności do tego lokalu, ani też nie przywraca prawa posiadania, czy też prawa własności (zob. postanowienie NSA z dnia 2 października 2012 r., II OSK 2284/12, LEX nr 1270196). Zarówno fakt cyklicznych przyjazdów w odwiedziny do matki czy też eksponowany zamiar powrotu na stałe do Polski nie świadczą o faktycznym zamieszkiwaniu skarżącej w przedmiotowym lokalu z zamiarem stałego pobytu w nim, lecz co najwyżej o zamiarze (ponownego) w nim zamieszkania. W orzecznictwie przyjmuje się, że "sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza o stałym jego charakterze. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez >>zamiar<< należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Co prawda, nawet w razie długotrwałego przebywania danej osoby poza miejscem zameldowania i rzeczywistego przeniesienia jej centrum życiowego w inne miejsce zamieszkania nie można z góry wykluczyć, że osoba ta nie zmieniła swej woli i zamiaru, jednak składane w tym zakresie zapewnienia o chęci zamieszkiwania w miejscu zameldowania nie mogą być sprzeczne z przejawami tej woli znajdującymi potwierdzenie w obiektywnych okolicznościach faktycznych". Z wyjaśnień skarżącej wynika natomiast, że do czasu ukończenia w Włoszech szkoły przez jej córkę N. L. (co miałoby nastąpić w czerwcu 2013 r.) skarżąca nie planuje powrotu, co potwierdza przyjęte przez organy na dzień wydania decyzji ustalenia faktyczne o rzeczywistym niezamieszkiwaniu (opuszczeniu) przedmiotowego lokalu przez skarżącą. W odniesieniu do podniesionego w skardze zarzutu nieuwzględnienia przez organy ustaleń poczynionych podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w toku postępowania cywilnego o zasiedzenie nieruchomości oraz wizji lokalnej prowadzonej w ramach postępowania administracyjnego o wymeldowanie, Sąd pragnie wyjaśnić, że co prawda w protokole z oględzin lokalu z dnia 5 czerwca 2012 r. J. S. wskazała, że w jednym segmencie w "pokoju przy schodach" znajdują się rzeczy skarżącej (ubrania, ręczniki), to jednak organy – na podstawie art. 80 k.p.a. – oceniając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego nie przypisały temu ustaleniu znaczenia nadawanego mu przez skarżącą, tym bardziej, że sama skarżąca przyznała, że wyjeżdżając do Włoch i decydując, że będzie tam mieszkać zabrała wszystkie rzeczy, które były jej potrzebne, natomiast ręczniki, pościel i trochę ubrań pozostawiła u mamy, by za każdym razem nie wozić ich ze sobą (protokół przesłuchania strony z dnia 21 czerwca 2012 r.). Co do protokołu z oględzin nieruchomości dokonanego w ramach postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym G.-P. (sygn. akt XIII Ns 2164/11) w sprawie o zasiedzenie należy wskazać, iż – na co słusznie zwróciły uwagę organy – protokół ten zawiera informacje na temat budynku, elementów jego konstrukcji, ogrodu i ogrodzenia, brak jest natomiast w nim jakichkolwiek ustaleń dotyczących wyposażenia mieszkań, sprzętów i przedmiotów znajdujących się w nich czy też zamieszkiwania osób, co dyskwalifikuje jego wartość dowodową w niniejszej sprawie (art. 75 § 1 k.p.a). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uznając kontrolowaną decyzję za zgodną z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.