III SA/Gd 278/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 26 stycznia 2016 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia 30 czerwca 2015 r. (nr [...]), którą organ orzekł o obowiązku ponoszenia przez J. K. opłat za pobyt W. K. w domu pomocy społecznej w wysokości 210,80 zł miesięcznie. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 30 czerwca 2015 r. (nr [...]) Burmistrz, na podstawie art. art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej zwanej: "k.p.a.", oraz art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 lit. b/ i ust. 3, art. 103 ust. 2, art. 104 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), orzekł o obowiązku wnoszenia opłaty przez J. K. od czerwca 2015 r. za pobyt W. K. (matki) w domu pomocy społecznej, ustalając ją w wysokości: 210,80 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Według art. 61 ust. 2 tej ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Stosownie do art. 61 ust. 3 ww. ustawy w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie zaś przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Jak stanowi art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 104 ust. 3 ww. ustawy wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W. K. rozstrzygnięciem z dnia 19 grudnia 2013 r. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w G., a od 1 lipca 2014 r. – na jej prośbę - została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w S. Koszt pobytu w 2015 r. w Domu Pomocy Społecznej [...] w S. (zgodnie z zarządzeniem nr 7/2015 Starosty z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania jednego mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej [...] w S. w 2015 r.) wynosi: 3.104 zł miesięcznie. Obecnie W. K. osiąga łączny dochód miesięczny w wysokości: 1.086,99 zł netto i ponosi z tego tytułu opłatę w kwocie 739,07 zł miesięcznie, stanowiącą 70% jej dochodu. Pracownicy socjalni od lipca 2013 r. wielokrotnie podejmowali próbę przeprowadzenia z J. K. (zwanym dalej" "stroną", "skarżącym") wywiadu środowiskowego, jednak ten nie udzielał, żadnych informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej, materialnej, mieszkaniowej, zawodowej i zdrowotnej. Wyrokiem z 15 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy G. oddalił powództwo Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. złożone na rzecz W. K. o zasądzenie alimentów od strony. Ponieważ strona nadal unikała uczestniczenia w wywiadzie środowiskowym, organ wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych. Pracodawca strony przedstawił zaświadczenie o zarobkach za okres od 1 do 31 maja 2015 r., z którego wynika, że dochód wynosi 4.430 zł brutto (wskazana w zaświadczeniu kwota netto 2.584,60 zł + potrącenia netto z tytułu pożyczki 510 zł + potrącenia netto z tytułu PZU grupowego 63 zł), co w przeliczeniu na jednego członka rodziny stanowi kwotę 1.578,80 zł (3.157,60 zł : 2 osoby w rodzinie = 1.578,80 zł). Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt lit. b/ powoływanej ustawy 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie strony wynosi 1.368 zł (300% x 456 zł), a zatem dochód na jednego członka rodziny jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwota dochodu pozostała po wniesieniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie czyli 1.368 zł. Dochód miesięczny strony wynosi: 3.157,60 zł, to znaczy 1.578,80 zł na osobę w rodzinie (1.578,80 zł - 1.368 zł = 210,80 zł). W tych okolicznościach organ przyjął, że strona spełnia warunki zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b/ ustawy o pomocy społecznej i jest zobowiązana do ponoszenia części ustalonej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w wysokości: 210,80 zł miesięcznie. Na zakończenie organ zaznaczył, że obowiązek partycypacji w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej jest niezależny od obowiązku alimentacyjnego. Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podkreślając, że sytuacja finansowa nie pozwala jej na alimentację matki – W. K., co zostało potwierdzone w wyroku Sądu Rejonowego G. z dnia 15 czerwca 2015 r. (sygn. akt V RC 675/14). Ponadto odwołujący się wskazał, że zawarł umowę z siostrą dotyczącą opieki nad rodzicami, biorąc na swoje barki pełną opiekę nad ojcem (także finansową), siostra zaś zobowiązała się do zatroszczenia o matkę (W. K.). Odwołujący się wskazywał, że cały czas opiekował się ojcem, natomiast od grudnia 2013 r. do maja 2014 r., tj. do śmierci ojca, zapewniał ojcu zakwaterowanie i rehabilitację w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w T. (ok. 1.200 zł miesięcznie za pobyt), a także pokrył wszystkie koszty związane z pogrzebem ojca (8.600 zł). Wskazał, że otrzymuje średnio wynagrodzenie 2.593,16 zł, natomiast miesięczne koszty utrzymania jego i wychowywanego samotnie małoletniego syna (który cierpi na ADHD) oscylują w granicach 2.800-3.000 zł. Koszty utrzymania syna strona ponosi samodzielnie wobec niemożności wyegzekwowania alimentów zasądzonych na jego rzecz od matki, przebywającej we Włoszech. Strona nie ma żadnych oszczędności, natomiast otrzymany od ojca dom (którego jest właścicielem) nie nadaje się do zamieszkania, bowiem wymaga kapitalnego remontu. W tej sytuacji nałożony obowiązek opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej – 210,80 zł miesięcznie narazi stronę na stan niedostatku i uniemożliwi funkcjonowanie rodziny na dotychczasowym, skromnym poziomie. Odwołujący się wskazał, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony, a jedynie nie wyraził zgody na przetwarzanie jego danych osobowych. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 stycznia 2016 r. (nr [...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b/ i ust.3, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3 i ust. 4, art. 6 pkt 14 i 3, oraz art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że W. K. przebywa w domu pomocy społecznej, w związku z czym obowiązana jest - stosownie do art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej - do wnoszenia opłaty za pobyt. Wysokość opłaty ustalona została w oparciu o art. 61 ust. 2 tej ustawy. Nie ponosi więc ona pełnej odpłatności, w związku z czym do uzupełnienia opłaty obowiązani są także zstępni – czynią to zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy. W aktach znajduje się bowiem umowa z M. S. (córką podopiecznej), z dnia 19.12.2013 r., na mocy której zobowiązała się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w G. w wysokości 522,87 zł, począwszy od stycznia 2014 r. Z kolei na mocy umowy z dnia 12.09.2014 r. zobowiązała się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w S. w wysokości 700 zł, począwszy od lutego 2014 r. Tak więc przy opłacie, której pełna wysokość to 3.104 zł miesięcznie, część opłaty ponoszona przez W. K. wynosi 739,07 zł., a część ponoszona przez M. S. wynosi 700 zł miesięcznie. W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji władny był obciążyć opłatą za pobyt wyżej wymienionej w domu opieki społecznej, także stronę. W ocenie organu odwoławczego, nie może mieć znaczenia argument, że strona zawarła z siostrą – M. S. umowę dotyczącą opieki nad rodzicami, zgodnie z którą strona wzięła na swoje barki pełną opiekę, również w aspekcie finansowym nad ojcem, a jego siostra zobowiązała się do zatroszczenia się o matkę. Zdaniem organu odwoławczego wysokość opłaty została prawidłowo naliczona zgodnie z art. art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b/ w zw. z art. 8 ustawy o pomocy społecznej określającym kryterium dochodowe. Organ wskazał, że przepisy art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy wskazują, o jakie przychody można pomniejszyć dochód wyznaczając kryterium dochodowe, a zatem w świetle tych przepisów nie mogą mieć znaczenia ponoszone przez stronę wydatki bytowe (szczegółowo wykazane w odwołaniu). Organ I instancji prawidłowo zatem – na podstawie art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – wyliczył wysokość należnej opłaty za umieszczenie w domu opieki społecznej: dochód rodziny – 3.157,69 zł : 2 osoby = 1.578,80 zł. Z kolei obliczenie 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie przedstawia się tak: 300% x 456 zł = 1.368 zł. Posiadany dochód jest więc wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Obliczenie opłaty przedstawia się więc następująco: 1.578,80 zł – 1.368 zł = 210,80 zł (albowiem kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie). Organ odwoławczy wskazał, że podniesiony w odwołaniu argument, iż Sąd Rejonowy G. w G. ustalił m.in., że sytuacja finansowa strony nie pozwala na uiszczanie alimentów - nie może mieć znaczenia, albowiem przepisy o ustaleniu obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są odrębną regulacją prawą - odrębną od przepisów prawa rodzinnego i opiekuńczego regulujących obowiązek alimentacyjny. Z kolei argument, że "w opozycji do orzeczenia obowiązku opłaty przeciwko J. K. stoi również jego sytuacja majątkowa" może mieć znaczenie w świetle art. 64 ustawy, regulującego materię zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. J. K. zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na ponoszenie kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej, podczas gdy otrzymywane wynagrodzenie wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z utrzymaniem; 2) art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy zgodnie z tym przepisem gmina i powiat obowiązane do wykonywania zadań pomocy społecznej, nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych; 3) art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że skarżący obowiązany jest wnosić opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej swojej matki, podczas gdy koszty związane z pobytem w domu pomocy społecznej ponosi matka w wysokości 739,07 zł oraz M. S. w kwocie 700 zł miesięcznie. II. Naruszenie przepisów postępowania, tj.; 1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych okoliczności sprawy w postaci: a) obowiązku ponoszenia kosztów związanych z pobytem w domu pomocy społecznej matki skarżącego, a tym samym odciążenie gminy z obowiązku świadczeń socjalnych, które nakłada na nią ustawa o pomocy społecznej, b) obowiązku ponoszenia przez skarżącego kosztów związanych z małoletnim synem, którego wychowuje samodzielnie, c) bardzo wysokich kosztów związanych z pobytem w domu pomocy społecznej matki; 2) art. 7 k.p.a. poprzez uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej i wydanie decyzji na podstawie subiektywnego przekonania organu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja godzi w poczucie sprawiedliwości i jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Organy obu instancji wydały rozstrzygnięcia bez wiedzy W. K., przez co godzą w relacje rodzinne, są niezgodne z jej wolą i winny być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Skarżący sam jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Przy ustalaniu odpłatności brana jest pod uwagę rzeczywista sytuacja materialna rodziny w taki sposób, aby osoba obciążona opłatą sama nie znalazła się w sytuacji wymagającej wsparcia pieniężnego z pomocy społecznej. Przeniesienie częściowej opłaty na gminy miało na celu m.in. wyzwolenie w nich inicjatywy rozwijania usług środowiskowych dla swoich mieszkańców, budowy lokalnych ośrodków wsparcia dziennego czy też małych lokalnych domów pomocy społecznej, z czego wcześniej gminy często rezygnowały, przenosząc obciążenia na powiaty prowadzące domy pomocy społecznej. Jednocześnie w ramach nowej ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wprowadzono stały mechanizm przenoszenia uwalnianych środków z dotacji dla domów pomocy społecznej (naturalny spadek liczby mieszkańców domów pomocy społecznej), na które powiaty prowadzące domy otrzymywały dotacje z budżetu państwa, do budżetów gmin, które to środki miały wesprzeć samorządy w realizacji zadań ustawowych w zakresie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych (odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 14212 w sprawie zmiany zasad odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej). Istotne w sprawie jest również, że matka i siostra skarżącego opłacają połowę kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, natomiast Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. dofinansowuje pokrycie jej potrzeb życiowych wyłącznie w 50%. Skarżący nie zawierał, żadnej umowy w tym zakresie. Niezrozumiałe są twierdzenia organu odwoławczego, że "opłata nie w pełnej wysokości jest ponoszona". Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej gmina i powiat nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym gmina działa tylko i wyłącznie w swoim interesie i w celu odciążenia siebie z obowiązku świadczeń socjalnych, które nakłada na nią ustawa o pomocy społecznej. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, że nie mogą mieć znaczenia wydatki bytowe (szczegółowo opisane w odwołaniu), w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego wymagane są szczegółowe dane o kosztach utrzymania. Zdaniem skarżącego organy nie respektują wyroku Sądu Rejonowego G. w G. Wydział V Rodzinny i Nieletnich z dnia 15 czerwca 2015 r. (sygn. akt V RC 675/14). Skarżący nie jest w stanie ponosić kosztów związanych z pobytem matki w domu pomocy społecznej. Otrzymywane przez niego wynagrodzenie wystarcza jedynie na porycie podstawowych kosztów związanych z utrzymaniem. Wychowuje on samotnie małoletniego syna. W tym kontekście skarżący zwrócił uwagę na art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zwracając uwagę na przesłanki określone w pkcie 3 i 4 tegoż artykułu, które w jego ocenie winny zostać uwzględnione przy wydaniu zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny bada prawidłowość kontrolowanego aktu pod względem jego legalności, nie zaś pod kątem jego słuszności i celowości, czy też naruszenia przez organy zasad współżycia społecznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 stycznia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia 30 czerwca 2015 r. orzekającą o obowiązku ponoszenia przez skarżącego opłat za pobyt matki – W. K. w domu pomocy społecznej w wysokości 210,80 zł miesięcznie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Stosownie do art. 60 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (ust. 1), natomiast zasady ustalania średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej oraz odpłatności za pobyt w domu pomocy zostały uregulowane w art. 60 ust. 2-6 ustawy. W myśl art. 61 ustawy: ust. 1 Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. ust. 2 Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. ust. 2a Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2. ust. 2b W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a. ust. 2c W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio. ust. 3 W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Z analizy powyższych uregulowań wynika obowiązek odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, a także wypływa wniosek o ukształtowanej przez ustawodawcę kolejności, w której podmioty zobowiązane do uiszczenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej winny obowiązek ten wykonywać. I tak, obowiązek ten po stronie małżonka osoby przebywającej w domu pomocy społecznej, jego zstępnych a w dalszej kolejności też wstępnych, powstaje dopiero wówczas, gdy pensjonariusz domu pomocy społecznej nie jest w stanie "samodzielnie" uiścić w odpowiedniej (należnej) wysokości opłaty. Dopiero w dalszej kolejności obowiązek ten powstaje wobec gminy, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, gdyż znajduje on zastosowanie dopiero wtedy, gdy ww. kategorie osób (zobowiązanych we wcześniejszej kolejności) nie są w stanie wywiązać się z obowiązku poniesienia pełnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. To w związku z tym zobowiązaniem gminy ustawodawca przyznał jej uprawnienie do dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Przyjmuje się jednak, że możliwość domagania się przez gminę zwrotu tego, co wydatkowała zastępczo za pobyt określonej osoby w domu pomocy społecznej jest domeną prawa administracyjnego, a tym samym niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot owych wydatków w oparciu o przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt III CZP 77/09, OSNC 2010/5/66). Z kolei w dominującej części orzecznictwa sądowoadminstracyjnego zwraca się uwagę, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy też osoby, spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy, kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2726/12 oraz z dnia 30 października 2012 r., I OSK 653/12 – publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; a także z dnia 9 września 2010 r., I OSK 204/10, LEX Nr 643299 i z dnia 15 stycznia 2010 r., I OSK 1171/09, LEX Nr 594941). Z powyższego wynika zatem, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które z mocy ustawy są zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i miałyby takie opłaty w określonej wysokości ponosić. Co do zasady, konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy. Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby - na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy - nie wywiązują się z tego obowiązku. Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy powinien zatem zostać określony już w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt. Przyjmuje się więc, że nawet udokumentowana okoliczność odmowy zawarcia umowy, o której stanowi art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (o ustaleniu opłaty za pobyt mieszkańca w domu społecznej), przez osobę wskazaną w treści art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania decyzji o obowiązku zwrotu na rzecz gminy części opłaty przez nią ponoszonej przez taką osobę (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2726/12, z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 653/12 oraz z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10 – publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, tak też jak obowiązek alimentacyjny ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. W art. 61 ust. 1 ustawy przedstawiono katalog podmiotów zobowiązanych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te osoby równolegle, z własnej woli, bez udziału właściwego organu, będą: po pierwsze świadome swego obowiązku, a po drugie jego wysokości. Muszą zatem zostać wskazane, jako zobowiązane, a ich odpłatność, zgodnie z regułami określnymi w treści art. 61 ust. 2 ustawy, musi zostać ustalona albo w drodze umowy zaakceptowanej przez organ albo w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy przez właściwy organ administracji (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 877/13 – publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych względów wydanie decyzji orzekającej o obowiązku ponoszenia przez osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest warunkiem zgodnego z prawem zastosowania mechanizmu wnoszenia opłat zastępczych przez gminę. Gmina ma obowiązek uiszczenia opłat zastępczych, ale jedynie wówczas, gdy osoba, za którą gmina wnosi opłatę, ma prawnie określony obowiązek ponoszenia opłaty w oznaczonej wysokości i go nie realizuje. Niedopuszczalna jest przy tym konstrukcja, zgodnie z którą gmina ponosi koszty pobytu osoby w domu pomocy społecznej, a dopiero później, w decyzji nakazującej zwrot zastępczo poniesionych wydatków, ustalany jest obowiązek opłaty osoby, za którą uiszczono opłaty (por. cyt. wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 653/12). Wobec tego, w razie braku ustalenia wysokości opłaty w drodze umowy, powinna zostać wydana – na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy - decyzja zawierająca rozstrzygnięcie co do wysokości opłaty obciążającej osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2, a także ust. 2a ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 573/14 – publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne wskazują na to, że W. K. decyzją Burmistrza z dnia 19 grudnia 2013 r. (nr [...]) została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w G., natomiast na mocy decyzji ww. organu z dnia 27 czerwca 2014 r. (nr [...]) zmieniającej ww. ostateczną decyzję ww. pensjonariuszka – na jej prośbę – została od dnia 1 lipca 2014 r. skierowana do Domu Pomocy Społecznej w S. na stałe. Koszt pobytu w 2015 r. w Domu Pomocy Społecznej w S. - zgodnie z zarządzeniem nr 7/2015 Starosty z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania jednego mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej [...] w S. w 2015 r. – został określony na kwotę 3.104 zł miesięcznie. W postępowaniu wyjaśniono, że W. K. osiąga łączny dochód miesięczny w wysokości: 1.086,99 zł netto, co – zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy – obliguje ją do ponoszenia opłaty za pobyt w ww. domu pomocy społecznej w kwocie 739,07 zł miesięcznie. Z kolei córka – M. S. na mocy umowy z dnia 12 września 2014 r. zobowiązała się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w S. w wysokości 700 zł, począwszy od września 2014 r. Tak więc łączna kwota opłaty wnoszonej przez W. K. oraz M. S. to 1.439,07 zł, co pokrywa jedynie 46,36 % miesięcznych kosztów utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej [...] w S. W opisanej sytuacji organ zobligowany był zatem do podjęcia kroków mających na celu obciążenie kosztami pobytu W. K. w Domu Pomocy Społecznej w S. skarżącego (jej syna), na którym – z mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy – ciążył w świetle zaistniałego w sprawie stanu faktycznego obowiązek partycypacji w opłacie za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W toku postepowania organy wyjaśniły, że skarżący osiąga dochód w wysokości 4.430,00 zł brutto - kwota netto 2.584,60 zł + potrącenia netto z tytułu pożyczki 510 zł + potrącenia netto z tytułu PZU grupowego 63 zł (wg zaświadczenia pracodawcy skarżącego o zarobkach za okres od 1 do 31 maja 2015 r.). W tej sytuacji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, organy obu instancji w prawidłowy sposób – mając na uwadze art. 61 ust. 2 pkt 1 lit. b/ ustawy – wyliczyły wysokość ww. opłaty, przyjmując za dochód 2-osobowej rodziny skarżącego sumę 3.157,69 zł - czyli 1.578,80 zł na osobę w rodzinie, co przy uwzględnieniu 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.368 zł, pozwalało organom na ustalenie tego obowiązku wobec skarżącego w wysokości 210,80 zł miesięcznie (3.157,69 zł : 2 osoby = 1.578,80 zł., natomiast 300% x 456 zł = 1.368 zł., a zatem różnica tych sum stanowi: 1.578,80 zł – 1.368 zł = 210,80 zł). W tym miejscu – w odniesieniu do zarzutów podniesionych w skardze - wskazać należy, że przyjęty do rozliczeń dochód skarżącego został ustalony prawidłowo. Wyjaśnić należy, że ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej od kryterium dochodowego nie zawarł w ustawie jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, że także w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. 3 ustawy, w którym ustawodawca zdefiniował, co należy rozumieć pod pojęciem dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Mianowicie, za "dochód" uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu ustawodawca nie wliczył jednak: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (art. 8 ust. 4 ustawy). W związku z powyższym przyjmuje się, że "enumerację negatywną określoną w art. 8 ust. 4 należy uznać za zamkniętą. Tym samym wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania, po odpowiednich pomniejszeniach, należy uznać za dochód" (I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 70). W cytowanym powyżej wyliczeniu nie wymienia się kwot pomniejszających faktyczny miesięczny dochód (wynagrodzenie) skarżącego, takich jak pożyczka czy ubezpieczenie, jak też innych kwot np. przeznaczanych na bieżące wydatki bytowe rodziny (opłaty za wszelkie media, paliwo, telefon, podatek od nieruchomości, wydatki związane z dojazdem i nauką szkolna dzieci). W tej sytuacji należy uznać, że organy w sposób prawidłowy przyjęły kwotę miesięcznego dochodu skarżącego w wysokości 3.157,69 zł. Powodem "odstąpienia" przez organy do nałożenia na skarżącego obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu opieki społecznej nie mógł być także powoływany przez niego wyrok Sądu Rejonowego G. Wydział V Rodzinny i Nieletnich z dnia 15 czerwca 2015 r. (sygn. akt V RC 675/14) oddalający powództwo Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. przeciwko skarżącemu o zasądzenie od niego alimentów na rzecz matki – W. K. Należy raz jeszcze podkreślić, że obowiązek opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter administracyjnoprawny a nie cywilnoprawny - powstaje wobec osób określonych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy i jest samoistny w tym znaczeniu, że powstaje niezależnie od istnienia bądź nieistnienia obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek poniesienia tej opłaty powstaje z mocy prawa, natomiast jego konkretyzacja następuje w drodze decyzji administracyjnej, na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej. Należy w tym miejscu – w odniesieniu do podnoszonych przez skarżącego argumentów dotyczących trudnej sytuacji materialnej skarżącego – zaznaczyć także, że w trakcie postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ administracji ma na mocy art. 64 ustawy możliwość rozważenia (całkowitego lub częściowego) zwolnienia danej osoby z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, co spowodowane jest tym, że ewentualne zwolnienie z całości lub części opłaty jednego bądź kilku podmiotów zobowiązanych może mieć wpływ na powstanie obowiązku uiszczenia opłaty przez osoby zobowiązane w dalszej kolejności, w tym przez gminę, a w więc określenia w jakiej wysokości zobowiązania ciążą na gminie na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy, a w konsekwencji też w jakiej wysokości nie podlegają regresowi oraz jaka jest wielkość opłaty wnoszonej przez gminę zastępczo (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 869/15, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunkiem jednak rozpoznania przez organ sprawy dotyczącej określenia wysokości opłaty za umieszczenie w domu opieki społecznej z uwzględnieniem regulacji określonej w art. 64 ustawy i zawartych tam przesłanek musi być wniosek o zwolnienie złożony przez osobę, na której ciąży ten obowiązek. Przepis art. 64 ustawy wyraźnie stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. W niniejszej sprawie skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania pismem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia 10 marca 2015 r., jednakże w trakcie postępowania administracyjnego nie występował z wnioskiem o zwolnienie od ponoszenia przedmiotowej opłaty, a zatem – w świetle zaistniałego w sprawie stanu faktycznego – nie można organom zarzucić naruszenia art. 64 ustawy. Należy jednocześnie wyjaśnić, że złożenie wniosku na podstawie art. 64 ustawy o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może być dokonane także w sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. W rozpoznawanej sprawie organy – wbrew stanowisku skarżącego – nie naruszyły także art. 16 ust. 2 ustawy, który stanowi, że gmina i powiat, obowiązane zgodnie z przepisami ustawy do wykonywania zadań pomocy społecznej, nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że zobowiązanie gminy do wnoszenia opłat z tytułu skierowania jej mieszkańca do domu pomocy społecznej ma dwojaki charakter: zastępczego wnoszenia opłaty o czym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy za inne osoby, które z tego obowiązku się nie wywiązują (wyłącznie do tych opłat wnoszonych przez gminę za inne podmioty zobowiązane służy gminie roszczenie regresowe), oraz wnoszenia opłat o jakich mowa w art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy, tj. opłat w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane (mieszkańca domu, małżonka, zstępnych i wstępnych), co jest zadaniem własnym gminy a opłaty poniesione z tego tytułu nie podlegają następnie regresowi od innych podmiotów. Jednakże ten obowiązek gminy ma charakter uzupełniający, tj. wchodzi tylko wtedy, gdy nie jest możliwa realizacja obowiązku wniesienia opłaty za pobyt w domu opieki społecznej przez osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy i w takim zakresie, w jakim te osoby nie są w stanie pokryć tej opłaty w pełnej wysokości. Z tego też powodu nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla oceny istnienia obowiązku wnoszenia przedmiotowej opłaty po stronie skarżącego fakt, że zarówno matka wraz z jego siostrą opłacają już część (prawie połowę) kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, jak też twierdzenia skarżącego, że nakładając na niego przedmiotową opłatę "gmina działa tylko i wyłącznie w swoim interesie i w celu odciążenia siebie z obowiązku świadczeń socjalnych, które nakłada na nią ustawa o pomocy społecznej". Organy gminy kierującej W. K. do domu pomocy społecznej były umocowane prawnie i zobowiązane wręcz do podjęcia działań mających na celu ustalenie – w świetle art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy – odpłatności z tego tytułu także na skarżącym, będącym synem osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, na którym – obok matki i jego siostry – ciążyło zobowiązanie do partycypacji i ponoszenia opłaty za pobyt W. K. w domu pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, w niniejszej sprawie nie mogła też odnieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącego, iż nie zawierał on żadnej umowy na opłatę pobytu matki w domu pomocy społecznej a także to, że organy obu instancji wydały rozstrzygnięcia bez wiedzy W. K. i niezgodnie z jej wolą, co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Okoliczności te – w świetle powoływanych powyżej przepisów prawa – nie miały znaczenia dla stwierdzenia istnienia obowiązku skarżącego do uczestniczenia w odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej czy też ustalenia rozmiaru nałożonego przez organy na skarżącego zobowiązania z tego tytułu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na postawie art. 151 p.p.s.a.