III SA/Gd 281/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 18 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie rejestracji samochodu ciężarowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 24 sierpnia 2016 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego A. M. 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 24 sierpnia 2016 r. Starosta na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 1 oraz a contrario art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm., dalej jako "ustawa") odmówił A. M. zarejestrowania samochodu ciężarowego marki Volvo, nr VIN [...] o nr rej. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w sprawie o rejestrację samochodu i wydanie dowodu rejestracyjnego, kluczowe znaczenie ma wykazanie prawa własności przez osobę, która ubiega się o zarejestrowanie pojazdu na jej rzecz, co oznacza, iż zarejestrowany może być wyłącznie pojazd, co do którego uregulowana jest kwestia prawa własności. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie wnioskodawca A. M. nie przedstawił bezspornych dowodów własności pojazdu, bowiem postanowienie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] oraz wyrok Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] nie stanowią dowodu potwierdzającego prawo własności, gdyż żadne z tych orzeczeń nie stwierdza własności pojazdu po stronie wnioskodawcy. Odnośnie zaś mocy wiążącej orzeczeń sądów cywilnych wynikającej z art. 365 § 1 k.p.c., organ wskazał, iż co do zasady dotyczy to jedynie rozstrzygnięcia zawartego w sentencji, nie zaś motywów przedstawionych w uzasadnieniu. Natomiast w sentencji postanowienia z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt [...]Sąd Rejonowy Wydział I Cywilny oddalił wniosek A. M. o stwierdzenie zasiedzenia samochodu ciężarowego marki Volvo, tak więc nie rozstrzygnął w sposób pozytywny kto jest właścicielem pojazdu. Zdaniem organu brak jest podstaw prawnych do rejestracji przedmiotowego pojazdu, albowiem nie zostały spełnione przewidziane prawem wszystkie warunki rejestracji - nie został bowiem przedłożony dowód własności pojazdu, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt. 1 ustawy. Decyzją z dnia 18 stycznia 2017 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia 13 lipca 2016 r. A. M. wystąpił do Starosty o rejestrację pojazdu ciężarowego marki VOLVO, rok produkcji 2003, nr identyfikacyjny VIN [...], dotychczasowy numer rejestracyjny [...]. Do wniosku dołączył: dowód rejestracyjny, kartę pojazdu oraz postanowienie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] oddalające wniosek A. M. o stwierdzenie prawa własności ww. pojazdu przez zasiedzenie. A. M. przedłożył w toku postępowania także wyrok Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] wydany w sprawie z powództwa A. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego, Skarbowi Państwa –[...] Wojewódzkiemu Inspektorowi Transportu Drogowego i Gminie Miasta [...] o zwolnienie z egzekucji, w którym Sąd orzekł o oddaleniu powództwa w zakresie dotyczącym Skarbu Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Ponadto A. M. złożył pismo, w którym wyjaśnił, iż nie jest możliwe przedłożenie dokumentu umowy zamiany dotyczącej przedmiotowego pojazdu, bowiem umowa została zawarta w formie ustnej, a dowodem własności pojazdu jest postanowienie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] w której Sąd oddalił Jego wniosek o stwierdzenie nabycia własności pojazdu w drodze zasiedzenia, uznając że doszło do skutecznego przeniesienia własności pojazdu marki VOLVO numer rejestracyjny [...] na jego rzecz na skutek ustnej umowy zamiany zawartej w lipcu 2005 roku z K. sp. z o.o., co znalazło też potwierdzenie w wyroku z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt [...], w którym Sąd uznał, że spór o prawo własności spornego pojazdu został rozstrzygnięty w sprawie I [...], w której ustalono, że pojazd stanowi własność powoda (A. M.), zaś źródłem prawa własności jest czynność prawna, a nie zasiedzenie. A. M. wskazał także, że rozstrzygnięcie to jest wiążące dla organu na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. Organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 72 ust.1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym rejestracji pojazdu dokonuje się m.in. na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Szczegółowe zasady rejestracji zawierają z kolei postanowienia Rozdziału II rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów. Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia określa dokumenty jakie wnioskodawca obowiązany jest przedstawić przy wniosku o zarejestrowanie pojazdu. Jak wynika z punktu 1 tego przepisu, w celu rejestracji pojazdu właściciel pojazdu, z zastrzeżeniem art. 72 ust. 1b-4 ustawy oraz ust. 2-13 i§ 3, składa w organie rejestrującym wniosek o rejestrację pojazdu, zwany dalej "wnioskiem o rejestrację", do którego dołącza dowód własności pojazdu. Z kolei z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: umowa sprzedaży; umowa zamiany; umowa darowizny; umowa o dożywocie; faktura VAT potwierdzająca nabycie pojazdu; prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Z przepisów tych wynika więc, że w razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków (tj. nieprzedłożenia wymaganych dokumentów) pojazd nie może być zarejestrowany. Zdaniem organu odwoławczego rozważyć należało, czy przedstawione przez wnioskodawcę orzeczenia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny odpowiadają wymogowi dokumentu, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Przepis ten nie określa wprost o jakie orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności pojazdu chodzi, przy czym należy wskazać, że do tej kategorii dowodów można zaliczyć orzeczenie sądu, w którego sentencji zawarte jest rozstrzygniecie w przedmiocie własności (np. postanowienie o podziale majątku po ustaniu wspólności ustawowej małżeńskiej, o zniesieniu współwłasności stwierdzające zasiedzenie, stwierdzające nabycie spadku, czy dział spadku). Kolegium wskazało, że w przedłożonym postanowieniu z dnia 18 czerwca 2012 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowy Wydział I Cywilny oddalił wniosek A. M. o stwierdzenie prawa własności pojazdu -samochodu ciężarowego marki Volvo przez zasiedzenie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd stwierdził m.in. iż z końcem 2005 roku na rzecz A. M. przeszło prawo własności samochodu marki Volvo [...] nr VIN [...] o nr rej. [...], w związku z czym nie może on nabyć prawa własności w drodze zasiedzenia, bowiem ta instytucja ma umożliwiać nabycie prawa własności samoistnemu posiadaczowi, któremu nie przysługuje to prawo, a posiadacz będący właścicielem nie może nabywać prawa własności jeszcze raz. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...], Sąd uznał, że spór o prawo własności spornego pojazdu zostało rozstrzygnięte w postępowaniu o sygn. akt [...], ustalając że pojazd stanowi własność powoda (A. M.), mimo iż jej źródłem jest czynność prawna, a nie zasiedzenie. W żadnym z tych orzeczeń Sąd w sentencji nie zawarł rozstrzygnięcia w przedmiocie własności przedmiotowego pojazdu i nie stwierdził, iż przysługuje ono A. M.. W tych okolicznościach, Kolegium stwierdziło, iż odmowa rejestracji samochodu marki Volvo, nr VIN [...] na rzecz A. M., jest w pełni uzasadniona. W opisanym stanie faktycznym i prawnym Starosta prawidłowo uznał, że przedstawione przez odwołującego się rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny nie mogą stanowić dowodu własności zgłoszonego do rejestracji pojazdu. Jedynie uzyskanie prawomocnego orzeczenia sądu rozstrzygającego o prawie własności pojazdu może - w świetle zaistniałego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego - stanowić (oczywiście przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek określonych w § 4 ust.1 rozporządzenia) podstawę do zarejestrowania pojazdu. Skargę do Sądu wniósł A. M. domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.: - naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 365 § 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że organu nie wiążą ustalenia zawarte w uzasadnieniach wyroku Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] i postanowienia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt [...]; - naruszenie prawa materialnego tj. § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie że wyrok Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt [...] i postanowienie Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 18 czerwca 2012r., sygn. akt [...] nie są dowodami własności pojazdu marki VOLVO numer rejestracyjny [...], - naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; - naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie wszystkiego jako dowodu, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem polegające na pominięciu postanowienia Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 18 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem oraz wyroku Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem, - naruszenie art. 76 § 1 k.p.a. poprzez odmówienie mocy dowodowej dokumentom urzędowym w postaci ww. orzeczeń Sądu. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ naruszył również przepis § 4 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenia, zgodnie z którym dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest m.in. prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Rozporządzenie nie precyzuje, o jakie orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności chodzi. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że zarówno wyrok Sądu Rejonowego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie o sygnaturze akt [...], jak i postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 18 czerwca 2013 r. w sprawie o sygnaturze akt [...] są dowodami własności samochodu ciężarowego marki Volvo, nr VIN: [...]o nr rej.: [...]. Nadto skarżący podniósł, iż przedłożenie dowodu własności pojazdu marki Volvo o nr rej. [...] w postaci dokumentu — umowy zamiany jest niemożliwe, ponieważ umowa została zawarta w formie ustnej, która w prawie polskim jest dopuszczalna. Dlatego też uznanie przez organ za zasadne i właściwe wezwanie skarżącego przez Starostę do przedłożenia umowy zamiany w/w ruchomości świadczy o naruszeniu przepisu art. 8 k.p.a. poprzez nieprowadzenie przez organ postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zgodnie bowiem z przepisem art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy. Zatem organ, który nie mógł wiedzieć, w jakiej formie została zawarta umowa, powinien wezwać stronę postępowania do złożenia dowolnego dowodu własności pojazdu, niekoniecznie umowy zamiany. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem Sądu rozpatrujące sprawę organy administracji wadliwie zastosowały przepis art. 72 ust. 1 pk1 z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U.2017 poz. 128 ze zm.) w związku z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów. Istota sporu prawnego, występującego w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy może być dowodem własności samochodu orzeczenie sądu oddalające wniosek o zasiedzenie, z uzasadnienia którego wynika, że przesłanką takiego rozstrzygnięcia jest stwierdzenie, że wnioskodawca nabył własność samochodu w drodze czynności prawnej. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska organów administracji, negujących możliwość uznania takiego orzeczenia za dowód własności. Przede wszystkim należy podkreślić, że twierdzenie organów administracji, że jedynie rozstrzygnięcie zawarte w sentencji orzeczenia sądowego może czynić zadość wymogom powołanych wyżej przepisów jest nieuzasadnione. Przepis § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wśród innych dopuszczalnych dowodów własności przewiduje prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Integralną częścią orzeczenia sądowego jest jego uzasadnienie. Zasada związania prawomocnym orzeczeniem sądu cywilnego wyrażona w art. 365 § 1 k.p.c. oznacza, że zarówno inne sądy jak i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Ratio legis art. 365 § 1 k.p.c. polega na tym, że gwarantuje ona zachowania spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Inne sądy i organy nie mogą czynić ustaleń sprzecznych z treścią prawomocnego wyroku. Z punktu widzenia rejestracji samochodu istotny jest charakter dowodowy uzasadnienia wyroku. Nie budzi wątpliwości, że uzasadnienie prawomocnego orzeczenia sądu jest jego częścią, doniosłą prawnie, autorytatywną wypowiedzią sądu działającego w ramach swych ustawowych kompetencji. Skoro sąd, jako wyłączną przesłankę prawomocnego postanowienia oddalającego wniosek o stwierdzenie zasiedzenia pojazdu, wskazał wcześniejsze nabycie prawa własności przez stronę skarżącą w drodze czynności cywilnoprawnej, to brak jest jakichkolwiek podstaw, by ocenie takiej odmawiać wagi prawnej. Należy podkreślić ponadto, że jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego postępowanie w przedmiocie zasiedzenia pojazdu toczyło się przy udziale dotychczasowego właściciela samochodu, a zatem korzystał on z gwarancji ochrony swych praw w granicach wyznaczanych przepisami postępowania cywilnego. Byłoby zbytecznym formalizmem, powodującym powstanie nieuzasadnionych kosztów postępowania i niepewnym co do rezultatu (z uwagi na problemy związane z legitymacją procesową po stronie pozwanej, w sytuacji niekwestionowania prawa własności) oczekiwanie na uzyskanie przez skarżącego wyroku ustalającego w sentencji jego prawo na podstawie art. 189 k.p.c. W tym stanie sprawy, stwierdzając naruszenie przez organy administracji powołanych wyżej przepisów prawa materialnego sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku. Rozpatrując sprawę ponownie organ administracji I instancji, uwzględniając treść powyższych rozważań, uzna postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 18 czerwca 2013r. w sprawie o sygnaturze akt I [...] za dowód nabycia przez skarżącego prawa własności samochodu ciężarowego marki Volvo, nr VIN: [...] o nr rejestracyjnym [...]. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi.