III SA/Gd 283/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Asesor WSA Adam Osik Protokolant: Sekretarz Sądowy Dagmara Szymańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr 9011-2025-000158 w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PRW 2014-2020) oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Słupsku z dnia 14 lutego 2025 r. o ustaleniu J. T. (dalej: "skarżący") kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020). Stan sprawy jest następujący: Skarżący w dniu 11 maja 2022 r. wystąpił o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2022 r. Dnia 25 października 2022 r. wypłacono skarżącemu zaliczkę na poczet wnioskowanej płatności w wysokości 10.567,74 zł. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Słupsku (dalej: "organ I instancji", "Kierownik Biura Powiatowego ARiMR") uwzględnił w całości wniosek skarżącego i decyzją z dnia 16 marca 2023 r. przyznał mu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na 2022 r. w wysokości 12.432,64 zł. Dnia 27 marca 2023 r. na rachunek bankowy skarżącego przekazano płatność w kwocie 12.432,64 zł. Zawiadomieniem z dnia 22 listopada 2024 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nadmiernie pobranej przez skarżącego płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej przyznanej decyzją z dnia 16 marca 2023 r. Organ I instancji ustalił, że przyznana skarżącemu płatność została wypłacona w całości (12.432,64 zł) i nie została pomniejszona o kwotę zaliczki wypłaconej w dniu 25 października 2022 r. (tj. o kwotę 10.567,74 zł). W związku z powyższym decyzją z dnia 14 lutego 2025 r. organ I instancji ustalił skarżącemu kwotę nadmiernie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego na rok 2022 r. w wysokości 10.567,74 zł. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni (dalej: "organ odwoławczy", "Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.227.69 z dnia 31 lipca 2014 r., dalej: "rozporządzenie nr 809/2014"), w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki zgodnie z ust. 2. Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach, o czym stanowi art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Powołany przepis stanowi także, że w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Organ odwoławczy uznał, że wypłata skarżącemu nadmiernych środków, tj. bez pomniejszenia o wypłaconą wcześniej zaliczkę, wynikała z błędu organu. Ustalenia wymagało zatem, czy błąd organu I instancji nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pojęcie "zwykłych okoliczności" należy powiązać z charakterem prowadzonej przez skarżącego jako producenta rolnego działalności zawodowej oraz należytej staranności określonej w art. 355 § 2 k.p.c. Wskazał, że każdy podmiot zawodowo wykonujący swoją działalność powinien podnosić poziom swojej wiedzy i kwalifikacji zawodowych zarówno w zakresie produkcji rolniczej, jak i zasad i trybu przyznawania pomocy finansowej oraz dokładać należytej staranności przy uzyskiwaniu pomocy wspólnotowej, która jest przyznawana na wniosek. Organ odwoławczy stwierdził, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowych płatności skarżącemu znane były wymogi ich przyznania, tym bardziej, że z wnioskami o przyznanie płatności występuje do ARiMR co najmniej od 2012 r. Skarżący winien był zapoznać się z przepisami prawa regulującymi daną materię. Zaznajomienie się z obowiązującymi zasadami przy przyznawaniu dopłat rolnik potwierdza podpisami składanymi na wniosku (część IX punkt 3 i 1 lit. a) wniosku) oraz na załączonych do wniosku oświadczeniach. Skarżący, będąc od wielu lat beneficjentem ARiMR, znał zasady przyznawania i wypłacania wnioskowanych środków. Z tej przyczyny powoływana przez skarżącego okoliczność posiadania wielu kont i braku ich ciągłego monitorowania pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Wyjaśnił, że utrwaloną praktyką jest wypłacanie przez ARiMR zaliczek przed otrzymaniem przez rolnika ostatecznej decyzji ustalającej kwoty przyznanych płatności na dany rok. W momencie otrzymania płatności skarżący mógł bez problemu zidentyfikować rodzaj oraz tytuł przelewu. Porównując oba przelewy (opisane w nich transakcje) oraz wysokość otrzymanych kwot powinien był zorientować się o nadwyżce powstałej na skutek niepotrącenia wypłaconej wcześniej zaliczki na poczet przyszłych płatności. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że błąd organu mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach. Tym samym nie zaistniały przesłanki z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, które zwalniałyby skarżącego z obowiązku zwrotu nadmiernie pobranych płatności. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199, dalej: "ustawa o ARiMR"), przewiduje wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nadmiernie pobranych płatności w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje swoim zakresem sytuację, gdy stwierdzona została nieprawidłowość, której następstwo stanowi obowiązek zwrotu. Organ odwoławczy nie stwierdził, aby upłynął 4-letni termin przedawnienia na ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności, o którym mowa w art. 3 ust. 1 w rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE L z 1995 r., Nr 312, str. 1 ze zm.). Za datę dopuszczenia się nieprawidłowości należało przyjąć dzień 27 marca 2023r., tj. wypłaty skarżącemu pełnej kwoty płatności wynikającej z decyzji z dnia 16 marca 2023 r. Natomiast decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona skarżącemu w dniu 19 lutego 2025 r. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając uchylenia decyzji organów obu instancji, określenia, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia: 1/ art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego; 2/ art. 12 § 1 k.p.a., poprzez niewnikliwe rozpoznanie sprawy i uznanie, że do nadmiernie pobranych płatności doszło na skutek niewłaściwego działania skarżącego oraz 3/ art. 80 k.p.a., poprzez swobodną ocenę całokształtu materiału dowodowego przez organ I instancji i bezpodstawnego uznania, że do zdarzenia polegającego na nadmiernie pobranej płatności (wypłacie środków finansowych) doszło nie z winy organu (ARiMR). Skarżący wskazał, że od chwili podjęcia przez niego jako rolnika starań o przyznanie płatności nie było oznak czy symptomów oszustwa, chęci wyłudzenia, czy działania w sposób sprzeczny z ogólnymi zasadami dotyczącymi ubiegania się o płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne. Wszystkie czynności formalne podejmował należycie, dochowując niezbędnej staranności. W najmniejszym stopniu nie przyczynił się do wypłaty dodatkowej kwoty w formie zaliczki. Wszelkie nieprawidłowości popełnione zostały przez pracowników organu. Skarżący wyjaśnił, że miał prawo sądzić , że wypłacona na rachunek bankowy kwota została mu wypłacona zgodnie z wnioskiem. Sprawdził, że kwota w przelewie wykonanym po otrzymaniu decyzji przyznającej mu płatności objęte wnioskiem jest zgodna z decyzją. Nie pamiętał o możliwej wypłacie zaliczki, która miała miejsce kilka miesięcy wcześniej. Jest osobą aktywną zawodowo, posiada kilka rachunków bankowych i ma prawo nie weryfikować stanu tych rachunków. Sprawdza ich bieżący stan i na bieżąco korzysta ze znajdujących się na nich środków finansowych. W ocenie skarżącego realizacja środków finansowych nastąpiła w oparciu o wniosek błędnie przetworzony w systemie informatycznym, co jest nieprawidłowością dokonaną przez pracowników ARiMR. Nadto wypłata płatności nie ma wpływu na legalność wypłaty zaliczki, która odbyła się z poszanowaniem wszelkich przepisów prawa. Skarżący nie podzielił stanowiska organu w zakresie zastosowania art. 29 ustawy o ARiMR. Wypłata środków nastąpiła na skutek ewidentnego błędu pracowników organu, a w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych płatności uregulowanym w ww. przepisie organ ma zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Wątpliwości budzi, czy organ dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy tego zdarzenia. Ze stanowiska ARiMR nie wynika w sposób jednoznaczny, aby organ dostrzegł i wytknął swój błąd oraz aby stanowczo potwierdził brak jakiejkolwiek winy skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Ustalony w sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości Sądu , który uznaje go za własny. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199 ) , środki publiczne:1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowe, przeznaczone na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej. Przepis art. 7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69, dalej: "rozporządzenie nr 809/2014"). Przepisy rozporządzenia nr 809/2014 mają zastosowanie na podstawie art. 14 rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej ( Dz.U.UE.L.2022.183.23). W myśl art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 809/2014 w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki zgodnie z ust. 2. Zgodnie natomiast art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W niniejszej sprawie art. 7 ust.3 akapit drugi rozporządzenia nr 809/2014 nie miał zastosowania. Organ I instancji ustalił , że wypłacona skarżącemu w dniu 27 marca 2023 r. , na skutek błędu organu , po wydaniu decyzji przyznającej skarżącemu przedmiotową płatność kwota 10.567,74 zł, wchodząca w skład łącznie w tym dniu wypłaconej skarżącemu kwoty 12.432,64 zł , jest kwotą nadmiernie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020). Organ odwoławczy stanowisko to zaakceptował. Wbrew przekonaniu skarżącego organ ani nie uznał kwoty zaliczki wypłaconej w dniu 25 października 2022 r. za kwotę nadmiernie pobranych płatności, ani też nie uznał, że pracownicy organu nie dopuścili się błędu, co wynika nie tylko z ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, ale i z treści podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w której mowa jest o "pomyłce organu". Na skutek pomyłki organu, polegającej na wypłacie skarżącemu w dniu 27 marca 2023 r. całej przyznanej mu decyzją kwoty 12.432,64 zł , bez potrącenia już wcześniej mu wypłaconej kwoty 10.567,74 zł , skarżący otrzymał w sumie 23000,38 zł. Zatem to nie zaliczka, a środki wypłacone w dniu 27 marca 2023 r. w wysokości równej zaliczce, stanowią nadmierną wypłatę. Zasadnie zatem organy obu instancji dokonały oceny, czy obowiązek zwrotu ma, czy też nie ma zastosowania, prawidłowo w ocenie Sądu uznając, że ma zastosowanie. Obowiązek zwrotu w niniejszej sprawie nie powstałby jedynie wówczas, gdyby błąd organu nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach. Skarżący twierdzi, że miał prawo sądzić , że kwota , jaka została mu wypłacona na rachunek bankowy została przekazana poprawnie, sprawdził, że kwota w przelewie wykonanym po otrzymaniu decyzji przyznającej mu płatność jest zgodna z decyzją, nie pamiętał o możliwej wypłacie zaliczki, która miała miejsce kilka miesięcy wcześniej. Jest osobą aktywną zawodową, posiada kilka rachunków bankowych i ma prawo ich nie weryfikować, a jedynie sprawdzać ich bieżący stan. W ocenie Sądu organy zasadnie uznały, że w okolicznościach niniejszej sprawy błąd organu mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach. Przekonujące jest twierdzenie, że skarżący, składający od wielu lat podobne wnioski ma wiedzę o tym , że na poczet wnioskowanych płatności wypłacane są zaliczki. Skarżący miał także możliwość w momencie otrzymania płatności zidentyfikować rodzaj i tytuł przelewu, porównując oba przelewy (opisane w nich transakcje) oraz wysokość otrzymanych kwot. W ten sposób powinien zorientować się, że wskutek niepotrącenia wypłaconej wcześniej zaliczki powstała nadwyżka w dokonanej na jego rzecz płatności. Należy zauważyć, że zaistnienie "zwykłych okoliczności", o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, należy oceniać w rozumieniu okoliczności obiektywnych, a nie subiektywnych. Chodzi zatem o obiektywną możliwość wykrycia błędu organu, nie zaś o możliwość uzależnioną od stopnia staranności prowadzenia swoich spraw przez konkretnego rolnika. Skarżący miał możliwość wykrycia błędu organu, a fakt, że mimo prowadzenia różnorodnej działalności i posiadania kilku rachunków bankowych nie monitoruje on należycie wpływów na te rachunki, okoliczności tej nie zmienia. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.