III SA/Gd 286/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia 12 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 23 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę C. D. na opisane postanowienie Wojewody [...] z dnia 12 maja 2008 r. Wnioskiem z dnia 30 października 2008 r. uzupełnionym na urzędowym formularzu w dniu 12 listopada 2008 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci, jest współwłaścicielką nieruchomości zabudowanej domem o powierzchni 250 m2 oraz posiada mieszkanie o powierzchni 38 m2. Nie dysponuje natomiast przedmiotami o wartości powyżej 3000 euro oraz zasobami pieniężnymi, w tym oszczędnościami i papierami wartościowymi. Według danych zawartych we wniosku, jedynym źródłem dochodu trzyosobowego gospodarstwa domowego jest wynagrodzenie ze stosunku pracy skarżącej w wysokości 178 zł brutto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżąca przedstawiła okoliczności, które miały stanowić przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji w sprawie wymeldowania z pobytu stałego oraz wskazała, iż w toku jest sprawa o rozwiązanie jej małżeństwa. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 cyt. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2008 r., doręczonym w dniu 20 listopada 2008 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów zeznań podatkowych za 2007 r., a w przypadku ich nieskładania - odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; zaświadczenia od pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy; dodatkowego oświadczenia, czy prowadzi także wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami, niż wskazane we wniosku, a jeżeli tak, podania informacji dotyczących majątku, źródeł i wysokości aktualnego dochodu tych osób, dołączenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie, podania, kto ponosi (i w jakiej części) wydatki związane z utrzymaniem (opłaty za media: woda, prąd, gaz, itp.) i jaka jest ich wysokość (dołączenia stosownych kopii faktur lub dowodów zapłaty); oświadczenia, czy otrzymuje alimenty na rzecz dzieci, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, przedłożenia kopii dokumentów obrazujących ich aktualną wysokość; oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości); oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 sierpnia do 27 listopada 2008 r., kopie: zaświadczenia o zarobkach, dokumentów obrazujących wysokość alimentów na rzecz dzieci (odpisu wyroku sądu rejonowego z dnia 16 kwietnia 2007 r., postanowienia i protokołu z dnia 21 listopada 2007 r.) oraz faktur za gaz, energię elektryczną i usługi telekomunikacyjne. Ponadto, w dodatkowym oświadczeniu z dnia 28 listopada 2008 r. skarżąca podała m.in., iż w 2007 r. uzyskała przychód w kwocie 30 579,66 zł, nie posiada samochodu, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z inną osobą oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Dodatkowo podniosła, iż wysokość opłat czynszowych wynosi 280 zł, zaś wydatków na zakup ubrań, pomocy naukowych oraz biletów dla dzieci – ogółem 1 360 zł. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że przedłożone dokumenty nie potwierdzają sytuacji finansowej skarżącej przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaś rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy budzą istotne wątpliwości. Za taką oceną przemawiają następujące okoliczności. Zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem od pracodawcy z dnia 21 listopada 2008 r., średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącej z trzech miesięcy wyniosło 1 905,75 zł netto. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, iż dzieci skarżącej otrzymują alimenty w łącznej kwocie 900 zł miesięcznie. Analiza transakcji dokonanych na rachunku bankowym skarżącej pozwala przyjąć, iż ma ona dodatkowe źródła dochodu. Oprócz alimentów, w poszczególnych miesiącach na konto bankowe skarżącej wpłynęły bowiem następujące kwoty: w sierpniu br. - 3 316,61 zł (wpłata własna, środki z funduszu socjalnego, wynagrodzenie za pracę), we wrześniu br.- 1 688,84 zł (wynagrodzenie za pracę), w październiku br. – 5 221,15 zł (wpłata własna, przelew, wynagrodzenie za pracę i z umów zleceń), w listopadzie br. – 2 103,78 zł (wynagrodzenie za pracę i z umów zleceń). Wbrew dyspozycji art. 252 § 1 cyt. ustawy, skarżąca nie wykazała powyższych danych we wniosku złożonym na urzędowym formularzu. Z nadesłanych faktur za gaz wynika, iż dotyczą one dwóch lokali mieszkalnych położonych w G. przy ul. O. oraz ul. W. Na ich podstawie ustalono, że średnia wysokość wydatków z tytułu zużycia gazu wyniosła 389,17 zł miesięcznie. Średnie koszty zużycia energii elektrycznej wyniosły natomiast 261,36 zł miesięcznie, przy czym podkreślić należy, iż przedłożone faktury za energię z dnia 21 grudnia 2007 r. oraz 24 czerwca 2008 r. zostały wystawione dla innej osoby, a kwestia ta nie została przez skarżącą w żaden sposób wyjaśniona. Kopie faktur za usługi telekomunikacyjne (telefon, internet) potwierdzają, iż miesięczne wydatki z tego tytułu wyniosły 84,42 zł. Powyższe ustalenia faktyczne skutkują uznaniem za niewiarygodne oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku na urzędowym formularzu co do wysokości uzyskiwanych dochodów oraz budzą poważne wątpliwości w zakresie wysokości kosztów utrzymania, a w szczególności kto, i w jakiej części wydatki te faktycznie ponosi. Dodatkowo podkreślić należy, iż wbrew wyraźnemu wezwaniu skarżąca uchyliła się od przedłożenia odpisów zeznań podatkowych za 2007 r., a w przypadku ich nieskładania - odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok. Złożenie oświadczenia o wysokości uzyskanego przychodu nie oznacza bowiem wykonania wezwania, zwłaszcza w świetle rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zgromadzonym materiałem dowodowym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają uznać, że udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2004 r. sygn. akt III SA/Wa 632/04 niepubl.) W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.