III SA/Gd 293/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 1 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie wprowadzenia z urzędu zmian w ewidencji gruntów i budynków postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie jest wstanie ponieść kosztów opłaty od skargi bez uszczerbku dla koniecznego posiadania. Oświadczył, że prowadzi produkcję drobiu, która stała się nieopłacalna. Nadto skarżący nie posiada żadnych oszczędności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2 ha, czterech budynków gospodarczych i dwóch budynków pomocniczych oraz drobiu w ilości ok. 34 tysięcy, a nadto jest właścicielem budynku gospodarczego o pow. 0,3 ha, w którym posiada 18 tysięcy kurcząt, a nadto jest właścicielem gruntu rolnego o pow. 15 ha o wartości 300.000 zł. Wskazał, że osiąga miesięcznie dochód w wysokości 1000 zł. Posiada zobowiązanie z tytułu kredytu na zakup gospodarstwa rolnego na kwotę 1,18 mln złotych. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 8 maja 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2016 rok (ewentualnie za 2015 rok, w sytuacji niezłożenia dotychczas zeznań podatkowych za 2016 rok) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę w 2016 roku (względnie w 2015 roku); b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także rachunku bankowego dla prowadzonej działalności rolniczej z okresu ostatnich trzech miesięcy z ww. zestawieniem oraz saldem; jeżeli rachunków bankowych wnioskodawca nie posiada, oświadczenia w tym zakresie; c) oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty) oraz wskazania wszelkich innych form pomocy publicznej otrzymywanej od instytucji państwowych w związku z działalnością rolną prowadzoną przez wnioskodawcę (za 2016 i 2017 rok); d) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości); e) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty czynszowe, dzierżawne, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem w sposób jasny, z jakich środków koszty powyższe są pokrywane; f) kopii dokumentów potwierdzających okoliczność zadłużenia zadeklarowaną w treści formularza urzędowego PPF i wskazania w sposób jasny środków, z jakich to zadłużenie w skali miesiąca obsługuje, przy deklarowanym dochodzie 1000 zł miesięcznie; g) wyjaśnienia, czy pod adresem G. [...], poczta [...], wskazanym jako adres zamieszkania wnioskodawcy, zamieszkuje on prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe, czy też pod adresem tym prowadzi on wspólne gospodarstwo z innymi osobami, a jeżeli tak do przedstawienia w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej i płatniczej tych osób, w tym do przedstawienia: - odpisów wszystkich zeznań podatkowych tych osób za 2016 rok (ewentualnie za 2015 rok, w sytuacji niezłożenia dotychczas zeznań podatkowych za 2016 rok) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez te osoby w 2016 roku (względnie w 2015 roku), - oświadczenia w przedmiocie wysokości uzyskiwanych przez te osoby miesięcznych dochodów netto wraz z kopiami dokumentów zaświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów, - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez te osoby rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli rachunków bankowych osoby te nie posiadają, oświadczenia w tym zakresie, - oświadczenia w przedmiocie stanowiących własność tych osób nieruchomości, mieszkań, nieruchomości rolnych i innych ze wskazaniem ich rodzaju, wielkości, powierzchni oraz szacunkowej wartości, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na te osoby pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości), - kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez te osoby miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty czynszowe, dzierżawne, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem w sposób jasny, z jakich środków koszty powyższe są pokrywane. Na powyższe wezwanie pełnomocnika skarżącego udzielił odpowiedzi pismem z dnia 24 maja 2017 r., w którym wyjaśnił, że wysokość dopłat obszarowych i innych za 2016 i 2017 rok nie przekroczyła w danym roku 50.000 zł, opłaty za media wynoszą dla jednej osoby około 400-500 zł, wnioskodawca nie jest właścicielem pojazdów, poza współwłasnością pojazdu typu quad o wartości 700 zł, kwota 1000 zł dochody była aktualna w 2016 r. (obecnie wnioskodawca nie ma dochodu, a wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, wnioskodawca nie jest w stanie obsługiwać długów, nie ma opłacalności produkcji drobiu, obecnie wnioskodawca prowadzi produkcję trzody chlewnej), wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu, w G. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest rolnikiem indywidualnym i nie prowadzi transakcji przez konto bankowe, jest nadto rolnikiem ryczałtowym i nie składa deklaracji PIT, ani VAT-7, dochód jest bowiem liczony statystycznie od ilości hektarów ziemi. Do pisma załączono: 1) zaświadczenie z banku z dnia 13 marca 2017 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada w nim rachunek bieżący oraz kredyt obrotowy na kwotę 150.000 zł (do spłaty pozostało 125.000 zł), kredyt inwestycyjny na kwotę 744.000 zł (do spłaty pozostało 694.400 zł) oraz limit odnawialny w rachunku w wysokości 80.000 zł; 2) zaświadczenie z banku z dnia 17 stycznia 2017 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada w nim pożyczkę gotówkową w kwocie 148.300 zł i brak jest zaległości w jej spłacie; 3) zaświadczenie z banku z dnia 9 marca 2017 r., z którego wynika, że wnioskodawca posiada w nim kredyt inwestycyjny udzielony na kwotę 283.200 zł oraz że obsługa kredytu jest prawidłowa, raty odsetkowe i kapitałowe spłacane są regularnie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym – jak wskazano – z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak wynikało z treści wniosku skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, które jednak - według oświadczenia - jest nieopłacalne. Wnioskodawca osiąga dochód 1000 zł. Jednocześnie oświadczył, że jest właścicielem szeregu nieruchomości, w tym gospodarstwa rolnego, budynków gospodarczych i pomocniczych oraz gruntu rolnego, a także 52 tysięcy sztuk drobiu. Wnioskodawca nie przedstawił jednak wysokości wszystkich stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków jego obciążających. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego, w szczególności zeznań podatkowych, okoliczności uzyskiwania dopłat bezpośrednich lub innych form pomocy od instytucji państwowych w związku z działalnością rolną, wyciągów z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego. Odpowiedź na wezwanie, zawarta w piśmie z dnia 24 maja 2017 r., a w szczególności brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów, nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżący mimo zadeklarowania wysokości opłat za media w kwocie 400-500 zł wydatków tych nie udokumentował. Podając przy tym, że kwota ta odnosi się do jednej osoby wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, co nie pozwala na uznanie oświadczeń w tym zakresie za wiarygodne. Uniemożliwia to przy tym porównanie tych kosztów z wysokością osiąganych dochodów, przy czym oświadczenia wnioskodawcy co do uzyskiwania dochodu również są sprzeczne i niewiarygodne. Z przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności wynika bowiem, że prowadzi on obecnie gospodarstwo rolne, mimo braku opłacalności produkcji drobiu nadal posiada znaczną ilość sztuk drobiu, a nadto podjął się prowadzenia produkcji trzody chlewnej. Jest właścicielem szeregu nieruchomości o znacznej wartości, jest też właścicielem pojazdu typu quad. Skarżący uzyskuje regularnie w latach 2016 i 2017 dopłaty obszarowe i inne, jednak nie wskazał ich wysokości, ograniczając się do oświadczenia, że nie przekraczają one 50.000 zł w danym roku. Dodać należy, że skarżący jest w stanie regularnie obsługiwać swoje zadłużenie w bankach z tytułu kredytów obrotowych, inwestycyjnych, odnawialnych czy też pożyczek bankowych (co wynika z załączonych zaświadczeń z banków). Mimo zaświadczenia z banku o posiadanym rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, w którym udzielono skarżącemu limit odnawialny, wyciągu z tego rachunku skarżący nie przedłożył. Nie ma znaczenia przy tym wyjaśnienie skarżącego, że jako rolnik indywidualny nie ma obowiązku prowadzenia transakcji przez konto bankowe. Wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych są bowiem niezbędne do dokonania wszechstronnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, albowiem ukazują wysokość środków pieniężnych pozostawionych do jego dyspozycji. Wobec deklarowanych stałych wydatków oraz faktu prowadzenia działalności produkcyjnej w rolnictwie, a nadto okoliczności regularnego obsługiwania znacznych obciążeń kredytowych i pożyczkowych w bankach, twierdzenia skarżącego o uzyskiwaniu dochodu w wysokości 1000 zł miesięcznie (w formularzu urzędowym PPF), a nawet braku jakiegokolwiek dochodu (w piśmie z dnia 24 maja 2017 r.) nie mogą być uznane za wiarygodne. Skarżący nie podał przy tym przyczyn nieprzedstawienia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów. Z tego względu nie sposób uznać, aby skarżący wykazał swoją sytuację majątkową w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.